88
là bọn quân Xanh đã cướp doạt của cái nhà thờ và tài sản của chúng ta đó hay sao?
Lại nổi lên tiếng xì xào khác hản với tiếng làu bàu khi những người Chouan đáp lời vị hầu tước; họ tán đồng ý kiến của người dần bà. Người trẻ tuổi. mặt sa sầm, kéo người thiếu phụ ra xa và nói có vẻ bực bội, sự bực bội của một người đàn ông có văn hóa:
— Thế các ông ấy sẽ đến Vivetière đúng ngày quy định chứ?
~ Đúng vậy, bà ta nói. tất cả mọi người, Người Bị cáo, Grand-
Jacques và có thể cả Ferdinand nữa.
- Thế thì bà cho phép tôi trở lại đó, vì tôi không thể có mặt tại đây để thừa nhận những vụ cướp bóc như vậy. Đúng. tôi nói cướp bóc. Có sự cao thượng trong việc mình bị mất cáp. nhưng...
— Này! người dan bà ngắt lời hầu tước. tôi sẽ lấy phần của ông và tôi cám ơn ông muốn bỏ nó chơ tôi. Số tiền thậng dư sẽ giúp ích cho tỏi nhiều. Bà mẹ tời đã quá chậm trẻ gửi tiền cho tôi đèn nói tỏi đang thất vọng.
~ Xin từ biệt! hầu tước thốt lên rồi biến mất. Nhưng người thiếu phụ chạy duổi theo.
— Tại sao ông không ở lại với tôi? bà ta vừa nói vừa nhìn hầu tước với cái nhìn nửa áp đảo, nửa âu yếm qua đó những người phụ nữ biết cách biểu lộ những ham muốn của mình khí họ có quyền dược một người đàn ông phải tôn trọng.
~ Ba chang sắp an cướp cổ xe đó ư?
— Ăn cướp? bà la nói, từ ngữ la lùng sao! Hãy dé cho tôi giải thích...
~ Chẳng giải thích gì hết, hầu tước vừa nói vừa cầm 1â người phụ nữ, hôn tay với kiểu cách lịch sự bẻ ngoài.
~ Bà hãy nghe tôi nói. dừng một lát ông ta lại nói tiếp, nếu tôi có mật ở đây khi cỗ xe bị chạn lại, quân của ta sẽ giết tôi mất, vì
tôi sẽ... ,
89
— Ong sẽ không phải giết họ, bã ta nói sôi nối, vì họ sẽ trối tay ông lại với sự kính nể đối với chức tước của ông; và, sau khi đã tước đoạt của bọn Cộng hòa số tiền cần thiết cho ăn uống, trang bị, thuốc súng, họ sẽ tuân theo lệnh của ông một cách mù quáng.
~ Và bà muốn tôi chỉ huy ở đây? Nếu tôi cần phải bảo tồn tính mạng để bảo vệ chính nghĩa của mình, thì bà hãy cho phép tôi cứu văn danh dự của địa vi minh. Bang cách rút lui, tôi có thể không biết
đến sự hèn nhát kia. Tôi sẽ trở lại để tháp tùng bà.
Và hầu tước bỏ đi một cách nhanh chóng. Người thiếu phụ nghe tiếng bước chân với nỗi thất vọng lộ ra mặt. Và khi tiếng lá Khô sột soat dưới chân anh không còn nghe thấy nữa, bà ta có vẻ sững sỡ; rồi bà di vội về phía những người Chouan. Bỗng nhiên, với điệu bộ khinh thị, bà nói với Đi-sát-đất khi tên này đỡ bà xuống ngựa: — Người trẻ tuổi kia muốn tiến hành một cuộc chiến chính quy.
với nền Cộng hòa!... A được! chỉ vài ngày nữa thôi. là ông ra sẽ thay
đổi ý kiến,
— Anh ta xử sự với mình như thế đó, ngừng một lát, bà tự nhủ, Rồi bà đến ngồi trên phiến đá, nơi hầu tước đã ngồi, và yên lặng chờ cô xe đến. Đây không phải là một trong những hiện tượng nhỏ nhật của thời đại khi phu nhân quý tộc này do cuồng nhiệt bị ném vào cuộc đấu tranh của các chế độ quân chủ chống lại tỉnh thần của thời đại, và do nhiệt tình bị đấy đến những hành động mà có thể nói họ không phải là đồng phạm, giống như nhiều phụ nữ khác bị kích động làm những việc trọng đại. Giống như người thiếu phụ ấy, nhiều phụ nữ đã đóng những vai trò anh hùng hay đáng chê trong cơn lốc chính trị này. Chủ nghĩa Bảo hoàng không kiếm đâu ra những sứ giả bí mật trung thành và tích cực hơn là những người phụ nữ này;
nhưng chưa có một nữ nhân vật nào của họ phải trả giá cho sự trung thành mù quáng hay việc thực hiện những điều cấm ky đối với phái yếu bằng người thiếu phụ này đang ngồi trên tấm đá hoa cương ven đường với nỗi thất vọng ghê gớm: bà không thể nào không thẩm khen tính trung thực và vẻ khinh thị quý phái của người chỉ huy trẻ tuổi. Bà ta mơ màng lúc nào không biết. Những kỷ niệm cay đắng làm cho bà mơ ước sự ngây thơ thời thơ ấu và nuối tiếc đã không 90
phải là một nạn nhân của cuộc cách mạng mà những bàn tay yếu đuổi không thể nào cản trở đà chiến thắng lúc này.
Cô xe có dính líu phần nào đến cuộc tiến công của quân Chouan đã rời khỏi thành phố nhỏ Ernée một thời gian trước khí xảy ra cuộc chiến giữa hai bên. Không có gì miêu tả một đất nước rõ hơn là tình hình của cải vật chất trong xã hội. Vẻ phương diện đó, cễ xe này đáng được đánh giá cao, Ngay Cách mạng cũng không có quyền hủy bỏ nó, ngày nay nó vẫn còn lăn bánh. Khi Turgot đã bồi thường quyền lợi cho một công ty độc quyên vận tải hành khách trong cả vương quốc dưới thời Louis XIV, và cho phép kinh doanh các loại xe gọi là /rgofine, thì các cỗ xe ngựa cũ của các ngài De Vouges, Chanteclaire va bà quả phụ Lacombe liền được đồn về các tỉnh lẻ. Một trong những cô xe tôi tàn ấy bảo đảm giao thông giữa Mayenne và Fougères. Một vài người bướng bỉnh từ xưa đã gọi chiếc xe dé 1a furgotine theo lối chơi chữ để nhạo báng Paris hay biểu thị lòng bất bình đối với một vị bộ trưởng muốn thực hiện những cải cách. Chiếc xe đó là một cô xe ngựa hai bánh cao lồng chồng trông phát sợ, trên thùng xe khó lòng ngồi được hai người hơi mập: vì xe quá hẹp nên không thể chở được nhiều; cái thùng dùng làm ghế ngồi chỉ đựng toàn bưu phẩm; khách hàng phải để hành lý vào giữa hai ống chân, mà chân thì đã bị nêm chặt trong một cái thùng con có hình thù giống cái bể thợ rèn. Nước sơn cũ của màu của bánh xe là một câu đố không sao giải được đối với h khách. Hai cái màn treo bằng da thuộc, khó kéo mặc dù đã được đùng lâu ngày, làm nhiệm vụ che mưa gió cho những người bị hành hạ. Bác xà ích, ngồi trên một chiếc ghế đài nhỏ giống như ghế của những cỗ xe tồi tệ nhất ở Paris, bất buộc phải tham gia trò chuyện vi bac phải ngồi giữa những nạn nhân có hai chân và bốn chân của mình. Toàn bộ cỗ xe trông giống một cách quái dị những ông già lọm khom đã trải qua những chứng bệnh tắc nghẽn, xung huyết mà hình như Thần chết còn nể vì; xe vừa đi vừa rên rỉ, chốc chốc lại kêu lên. Giống như một hành khách ngủ say gật gù, nó luân phiên lắc lư về phía sau và phía trước như thể muốn cưỡng lại hành động dữ dàn của hai con ngựa nhỏ giống Bretagne đang kéo nó trên con đường khá gập ghềnh. Cái công trình đó của thế kỷ trước dang chở ba hành
9]
khách: sau khi xe ra khỏi Ernée, nơi dừng chân. hành khách lại nói chuyện với người đánh xe, tiếp tục câu chuyện dang nói dở trước khi đến trạm nghĩ.
~ lam thế nào mà anh nói răng bọn Chouan đã có mặt ở đây?
người xà ích nói. Những người ở Ernée vừa cho tôi biết rằng ông chỉ huy Hulot chưa rời khỏi Fougères
~ Of anh bạn ơi! người hành khách ít tuổi nhất trả lời. anh chỉ mất có cái khung xe! Nếu anh cũng có như tôi ba tram đồng ê-quy mang trên người, và nếu người ta biết anh là một người cách mạng thật, anh sẽ chăng bình chán như vại. +
~ Dù sao thì anh cũng bép xép quá đấy, người xà ích lắc đầu trả lời.
~ Khí chiến được đếm xong. sói sẽ ăn thịt chúng, người thứ
hai nói
Người này, bận đồ den. tuổi chừng bốn mươi, có vẻ là một giáo trường của những vùng lân cận: cái càm xệ trên cổ hai ngấn và nước da tuoi tan thường thấy ở giới tu hành. Mặc dù thấp và mập, ông ta, khi lên xe hay xuống xe, cũng tò ra phần nào lanh lẹn.
~ Liệu các ông có thuộc bọn Chouan không? người có ba tram
é-quy keu lèn: nhìn tấm da vào loại sang bọc lấy chiếc quần bing dạ tôi và chiếc áo vét trông rất sạch người tả có thể đoán dây là một nông dân giàu có. Irước vong hỏn thánh Roberspierre, tôi thể rằng các ông sẽ Không được hậu đãi!
Nói xong anh tú đưa cập mắt xám nhìn từ người xà ích đến người hành khách và chỉ vào hai khẩu súng ngắn đeo ở thất lưng
~ Đàn Brelagne không sợ thứ ấy đâu nhé, người giáo trưởng nói với vẻ khinh miệt. Và anh thấy chúng tôi có vẻ thèm khát tiền của anh lắm huy sao?
Môi lần nghe đến tiếng tiên, người xà Ích trở nên trằm ngâm.
và người giáo trưởng cũng khá tỉnh tế để hồ nghỉ người cách mạng kia có tiễn và tin rằng người đánh xe mang tiền.
92
— Anh hỏm nay có chờ nặng không, Coupiau? nhà tú hành hỏi
~ Ô! thưa ông Gudin, tôi hấu như chẳng có chế, người xà ích trả lời.
Thày tu Gudin. trong khí đồ xét nét mặt người cách mạng và Coupiau thấy họ cũng tỉnh bơ.
~ Càng hay cho anh, người cách mang đáp lai, vay là tôi có thể liệu cách bảo vẻ tiền của tôi nếu xảy ra chuyện không hay
Coupiau thấy câu nói có vẻ lòng quyền liên phủn ứng quyết liệt:
— Tôi là chủ chiếc xe của tôi, và miễn là tôi chữ anh..
— Anh là người cách mạng hay người Chouan? đói thủ của Coupiau ngất lời anh và hỏi lại một cách gay gắt,
- Tôi chẳng phải người bên này, cũng chàng phải người bên kia, Coupiau trả lời, Tôi là người đánh xe trạm và hơn nữa là người dân xứ Bretagne; vì vậy tôi chẳng sợ quân Xanh. chẳng sợ quý tóc
— Anh muốn nói là quý tặc đây chứ, người cách mạng cham biếm đáp lại.
— Người tà chỉ lấy lạt cái mà người ta đã BỊ cướp mát, người giáo chủ hăng hái nói.
Hai người hành khách cùng nhìn. nếu được phép mượn cái từ này cho cuộc đối thoại. nhìn tròng tròng vào nhau. Ở sâu trong thùng xe lại còn một hành khách thứ ba đang nghe cuộc tranh cãi mot cach rat yen lạng. Người xà ích. người cách mạng và cá Gudin nữa, không ai để ý đến nhân vật im hơi lạng tiếng đó. Người ấy đúng là một hành khách khó chịu và khó tiếp xúc ở trong xe giong như một con bê bị người ta trói chân để mang đến một cái chợ gần đó:
những hành khách kiểu này khi mới lên xe đầu chiếm lấy cái chỗ hợp pháp của minh, sau thi ngủ tha hỏ. để đầu lén vai người bên cạnh, chẳng cần kiếng nể ai. Người cách mạng. Gudin và người xà
ích nhìn nét mật thờ thắn của người ấy bộc lộ một cuộc đời chuyên
đo từng thước vải, một đầu óc chuyên tính toán để bán thế nào cho có lãi: họ cứ để mặc cho người này ngủ, thấy chẳng cần thiết phải nói chuyện với y. Con người thấp béo này nép mình vào một góc.
93
thỉnh thoảng mở cặp mắt tí hí màu men xanh lần lượt nhìn những người đang nói chuyện, biểu lộ sự kinh à mối nghỉ ngờ. Nhưng y tỏ ra chỉ sợ những bạn đồng hành và rất ít lo ngại bọn Chouan, Khi y nhìn người xà ích. người ta liên tưởng đến hai hội viên của Hội Tam điểm (Franc-maconnnerie). Vừa lúc này, trên đỉnh Pèlerine tiếng súng bắt đầu nổ,“Conpiau bối rối cho xe đừng lại.
— O! 6! day IA mot cuộc giao chiến thật sự, có nhiều người lắm, nhà tu hành nói, có vẻ nắm được vấn đẻ.
— Ông Gudin ạ. điều phiển toái là biết được ai sẽ thắng ai?
Coupiau kêu lên. Lần này mọi người đều nhất loạt lo lắng.
— Ta hãy cho xe vào trong quán kia, người cách mạng nói, và chúng ta hãy giấu nó ở đó trong khi chờ đợi kết quả của trận đánh.
Lời khuyên đó có vẻ khôn ngoan và Coupiau đã chấp thuận.
Người cách mạng giúp bác xà ích giấu xe vào sau đống củi để che mất mọi người. Còn người tự xưng là giáo trưởng nắm thời cơ nói khẽ với Coupiau: — Hán thực sự có tiễn tr?
— Chà: Chưa ông Gudin, nếu tiền hắn có rơi vào túi của ngài Giáo sĩ. thì túi của ngài sẽ không nặng đâu.
Quân lính Cộng hòa đang vội đến Emée đi qua quán hàng nhưng không vào đó, Nghe tiếng những bước chân vội vã của họ, Qudin và chủ quấn tò mò bước ra cửa ở trước sân để nhìn. Bỗng nhiên người thầy tu béo mập chạy đến gần một người lính đang đi sau cùng.
7= Này Gudin! thày tụ kêu lên, này thẳng cháu bướng bỉnh, cháu lại đi theo quân Xanh à, hở cháu?
— Vâng, thưa chú, viên cai trả lời. Cháu đã thể bảo vệ nước Pháp.
~ Ôi! khốn khổ, cháu đang đánh mất linh hồn! người chú cố khơi đậy nơi người cháu những tình cảm tôn giáo rất có uy quyền trong trái từn người xứ Bretagne.
— Thưa chú, nếu nhà Vua đã thống lĩnh các binh đoàn, cháu không nói rằng...
94
~Ôi! đồ ngốc, ai nói với cháu về nhà Vua? Nền Cộng hòa của cháu có xây cất tu viện không? Nó đã phá hết. Thân phận cháu sẽ ra sao? Hãy ở lại với chúng ta, chúng ta sẽ chiến thắng không chóng.
thì chày, và cháu sẽ thành nghị viên trong một nghị viện nào đó.
— Nghị viện à?... Gudin nói với giọng ché giéu. Thôi xin chào chú.
— Tao sẽ không cho mày một đồng nào, người chú tức giận nói.
Tào tước quyền thừa kế của mày!
— Cám ơn, người Cộng hòa đáp lại.
Ho chia tay nhau. Men rượu tần mà người cách mạng chuốc cho Coupiau khí toán quân nhỏ đi qua đã làm cho người xà ích chếnh choáng; nhưng Coupiau tỉnh đậy rất vui vẻ khi người chủ quán biết tin kết quả trận đánh đã thông báo thắng lợi của quân Xanh. Người xà ích lại cho xe tiếp tục lên đường và chẳng mấy chốc xe đã chạy xuống lòng thung lũng Pèlerine; đứng trên các cao nguyên của xứ Maine và các cao nguyên của xứ Brctagne, người tà dể dàng nhìn thấy nó, giống như một mảnh xác tàu trôi trên sóng sau một cơn bão.
Sau khi đã đến đỉnh một sườn núi mà quân Xanh lúc đó đang leo lên, từ đỉnh này còn nhìn thấy dãy Pèlerine ở đằng xa, Hulot ngoái đầu lại xem liệu quân Chouan có còn ở đấy khong, mật trời chiếu lên những nòng súng lấp lánh, chứng tò họ còn ở đó. Hulot ném cái nhìn cuối cùng lên thung lũng mà ông sắp vượt qua để sang thung lũng Ernée; ông ngờ nhìn thấy cổ xe của Coupiau chạy trên con đường cái lớn.
— Có phải chuyến xe đi từ Mayenne đến không? ông hỏi những người thân cận.
Hai viên sĩ quan đưa mắt nhìn vẻ phía cỗ xe, nhận ra đúng là chiếc turgotine cũ kỹ.
— Này! Hulot nói, làm thế nào mà chúng ta đã không gặp chiếc Xe này?
Họ lặng lẽ nhìn nhau.
95
~ Day lại là một điều bí ẩn nữa chàng? người chỉ huy kêu lên Nhưng tôi bát đầu nhìn thấy sự thực.
Trong lúc này, Đi-sát-đất cũng nhận ra chiếc turgotine. báo tin cho các chiến hữu của han, và mọi người đều reo vui làm cho người thiểu phụ tính giấc mơ, Người đàn bà xa lạ bước tới và nhìn thấy chiếc xe dang tiến gần đến sườn bên kia núi Pèlerine. chạy nhanh một cách dinh mẻnh. Chiếc turgotine bat hạnh đó một lát sau đã lên đến bai bằng tren núi. Quân Chouan đã ẩn nấp sản liên háo hức nhảy bỏ vào con mồi trong chớp nhoáng. Vị hành khách nín câm tiền rúc vào trong thùng xe, có ro người lại, giả bộ là một bọc hàng.
— Này! Coupiau từ trên ghế kéu lên, vừa kêu vừa chỉ vào người nông dân, các anh đã biết trước có người cách mạng, hắn kia kia.
hàn có vàng đầy túi
Nghe thay vậy quản Chouan cười rộ và kêu lên: — Cướp-bánh!
Cudp-binh! Cuop-binh!
Giữa những tiếng cười kia được bản thân Cướp-bánh cười đáp lại như một tiếng vàng, Coupiau bước &uông dưới đất, vẻ mặt day ho then. Khi Cibot, con người cừ khỏi mang bí danh Cướp-bánh, đỡ người bẻn cạnh bước xuông xe. một tiếng rì rắm nổi lên, đầy vẻ kính trọng.
- Đây là cha cố Qudin! nhiều người thốt lên.
Nghe thay cái tên được quý trong ấy, những người Chouan đều bỏ mũ. quỳ gối trước người thày tu và xin được ban phép lành, ông tà bạn cho họ một cách trang trong.
~ Cau ấy sẽ đánh lừa được thánh Pierre và ăn cắp được các chìa khóa mở Thiên đường. giáo trường vừa nói vừa vỗ vai Cướp-bánh.
Không có cậu ấy quân Xanh sẽ chặn chúng ta lại.
Nhưng khi nhìn thấy người thiếu phụ, cha cố Gudin đến nói chuyện cùng bà ta ở gần đó. Đi-sát-đất nhanh nhẹn mở chiếc hòm trên có xe, và với niềm vui man rợ, giơ lên cho mọi người xem cái túi mà hình dáng để lộ những bọc tiền vàng bén trong. Việc chia phẩn được thực hiện nhanh chóng. Mỗi người Chouan được hưởng 96