II. MỘT SỐ KINH NGHIỆM BƯỚC ĐẦU
1. Tổng quan về những con sổ và kết quả đạt được
55 năm, từ khi đất nước bước vào kinh tế thị trường, việc tuyển dụng cán bộ nghiên cứu - giảng dạy (NC-GD) cho K hoa Báo chí cũng là vấn đề nan giải. Ngoài khó khăn chung, thì nhiều sinh viên, học viên cao học đủ điều kiện, hay thậm chí nghiên cứu sinh (NCS) đã bảo vệ luận án với chất lượng tốt, không mấy ai hăng hái ở lại làm cán bộ NC- GD. Nguyên do chủ yếu là do công việc NC-GD chịu nhiều áp lực, lắm thách thức nhưng thu nhập lại rất thấp so với mặt bằng chung khi anh chị em ra trường, trong khi ra làm nghề, anh chị em lại có nhiều điều kiện để có thu nhập tốt hơn, có điều kiện phát triển hơn. Đấy là chưa nói đến những thiếu thốn và khó khăn khác.
5 4 1 TRƯỬnG THtìlìH Từ HHOH Blio CHÍ_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ Với nhiều khó khăn và thách thức, nhưng nhìn lại 55 năm, Khoa báo chí đã đăo tạo được số lượng không nhỏ các sinh viên, học viên và tham gia nhiều hoạt động khoa học - đào tạo được xã hội ghi nhận:
- Đào tạo được 4.680 sinh viên tốt nghiệp hệ chính quy.
- Hon 5.500 sinh viên tốt nghiệp hệ tại chức (vừa làm vừa học), chủ yếu mở lóp ở các tỉnh, thành trên cả nước; như riêng cho Tp. Hồ Chí Minh 3 lớp, riêng cho Hà Nội 4 lóp (chuẩn bị mờ lớp thứ 5), một số tỉnh 2 lớp.
- Hon 3.000 người được đào tạo, tập huấn qua các lớp ngắn ngày theo chức danh tòa soạn, theo nhu cầu xã hội, trong khuôn khổ các dự án với nước ngoài hoặc đào tạo tại chỗ theo yêu cầu các cơ quan báo chí,...
- Đào tạo cho Bộ Quốc phòng hàng ngàn lượt học viên, sinh viên các bậc học về báo chí - truyền thông đáp úng yêu cầu nhân lực phục vụ lực lượng báo chí - truyền thông cho quân đội.
- Đào tạo, tập huấn cho các Bộ, ngành, các doanh nghiệp và các tổ chức trong hệ thống chính trị hàng ngàn lượt người tham gia về vấn đề cập nhật kiến thức, kỹ năng liên quan đến báo chí - truyền thông và ứng xử với báo chí - truyền thông hiện nay.
- v ề đào tạo cao học, từ K hóa 1 đến Khóa 22, đã có hơn 700 học viên cao học đã bảo vệ luận văn, nhận học vị thạc sĩ hai chuyên ngành Báo chí và chuyên ngành Quản lý Báo chí - Truyền thông; hiện còn hơn
130 học viên đang học.
- Đ ã có 13 lớp nghiên cứu sinh (NCS) với tổng số hơn 70 NCS chuyên ngành Báo chí học đang tu nghiệp, trong số đó đã có gần 30 người đã bảo vệ thành công luận án và nhận học vị Tiến sĩ chuyên ngành Báo chí học.
Nhiều cựu sinh viên Khoa Báo chí thuộc các cấp và các hệ đào tạo đã đoạt Giải báo chí Quốc gia, quốc tế, khu vực, ngành và địa phương;
nhiều cây bút có tên tuổi; nhiều người giữ các trọng hách tại các cơ quan trong hệ thống chính trị và hàng ngàn nhà báo, hàng ngàn cây bút đang là nòng cốt trong đội ngũ báo chí - truyền thông Việt Nam. Đào tạo sau đại học của Khoa Báo chí đã cho “ra lò” nguồn nhân lực đang nắm những vị trí chủ chốt tại các viện nghiên cứu, các cơ sở đào tạo, các cơ quan lãnh đạo
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ TB Ư fiB G ĨH B B H T(ÍH H B B B B B C B Ì|55 - quản lý và các cơ quan báo chí và các tổ chức trong hệ thống chính trị.
Trong nghiên cứu khoa học và hoạt động quản lý, cũng như ở các cơ quan báo chí - truyền thông, nhiều cựu sinh viên Khoa Báo chí đang giữ cương vị chủ chốt, làm nòng cốt, đóng góp tích cực cho sự nghiệp phát triển báo chí - truyền thông nói riêng, sự nghiệp đổi mới và phát triển đất nước nói chung. Nhiều công trình nghiên cứu, đề án và đề tài khoa học đã được hoàn thành và xuất bản đã chứng minh điều đó. Hiện tại, Khoa Báo chí là đơn vị đào tạo có số đầu sách về báo chí - truyền thông lớn nhất trong cả nước. Tất cả các môn học sau đại học đều có giáo trình đã xuất bản hoặc giáo trình nội bộ. Giảng viên của Khoa tích cực tham gia đề tài nghiên cứu các cấp, tiếp cận các nguồn lực nghiên cứu để thông qua đó xây dựng và phát triển hệ thống học liệu giảng dạy, đào tạo và nghiên cứu. Cho tới nay, tập thể Khoa Báo chí và các cán bộ, giảng viên của Khoa đã xuất bản hơn một trăm đầu sách, bao gồm sách chuyên khảo, giáo trình và sách tham khảo phục vụ công tác đào tạo và nghiên cứu. Ngoài ra, Khoa còn thực hiện hàng chục đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước, cấp Bộ, cấp Học viện Báo chí và Tuyên truyền. Khoa chủ động thiết kế, tham gia các dự án hợp tác nghiên cứu với các đối tác trong nước và ngoài nước, sử dụng nguồn lực nghiên cứu là các đối tác để xây dựng giáo trình và sách chuyên khảo phục vụ đào tạo sau đại học. “Sổ tay phóng viên viết về đề tài trẻ em“ (Nxb Lao động, H.2003), sách chuyên khảo “Báo chí với trẻ em”, (Nxb Lao động, H.2004), “Giáo trình Báo chí điều tra” (Nxb Lý luận chính trị, H.2015, tái bản có sửa chữa bổ sung tại Nxb Lao động, H.2016), Sách chuyên khảo “Báo chí giám sát và phản biện xã hội ở Việt Nam” (Nxb Đại học quốc gia. H.2017)... là những dẫn chứng điển hình của chiến lược kết nối và phát triển NCKH đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học của Khoa Báo chí.
Với quan điếm đào tạo nhân lực cho một nền báo chí dựa trên nền tảng khoa học - thực tiễn của thiết chế báo chí - truyền thông, đáp ứng đòi hỏi của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá và quá trình đổi mới của đất nước, có khả năng làm việc trong môi trường toàn cầu hoá, Khoa Báo chí xây dựng chiến lược nghiên cứu khoa học, thông qua đó khẳng
5ÓITBƯỞHE ĨHÌHIH Tff HHOR BÁO CHÍ_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ định vai trò “đầu tàu“ trong phát triển ngành khoa học báo chí - truyền thông của đất nước. Thầy Trần Bá Lạn, nguyên Trưởng khoa Báo chí từ những năm đầu cùng các cán bộ giảng viên của Khoa đã nghiên cứu, tập họp và xuất bản những cuốn tài liệu nghiệp vụ báo chí đầu tiên của Trường Tuyên huấn Trung ưong từ năm 1977. Những năm 1990 là thập kỷ của xây dựng lý luận báo chí chuyên nghiệp phục vụ cho một đất nước công nghiệp hoá, hiện đại hoá, với sự khởi đầu của cuốn sách “Cơ sở lý luận báo chí“
(các tác giả: Tạ Ngọc Tấn, Đinh Thế Huynh, Nxb Văn hoá - thông tin H.1992) và một loạt công trình nghiên cứu về Tác phẩm báo chí và Loại hình báo chí (báo in, phát thanh, truyền hình, báo ảnh, báo mạng điện tử) và xu hướng phát triển của báo chí hiện đại. Từ năm 1995 trở đi, hướng nghiên cứu tập trung vào lĩnh vực báo chí - truyền thông hiện đại và quản lý báo chí truyền thông, phục vụ đào tạo 2 chuyên ngành đạo tạo trình độ thạc sĩ báo chí học và quản lý báo chí - truyền thông. Từ năm 2000, trọng tâm nghiên cứu của Khoa tập trung vào hệ thống lý luận và thực tiễn báo chí dựa trên nền tảng ngành khoa học truyền thông trong m ôi trường truyền thông số và hội nhập quốc tế. Bên cạnh các công trình nghiên cứu về báo chí điều tra, báo chí chính luận, báo chí cho nhóm công chúng chuyên biệt, Khoa Báo chí chú trọng những “vùng đất mới“ như: nguyên lý quản lý báo chí - truyền thông, báo chí trong môi trường truyền thông số, kinh tế báo chí - truyền thông, quản trị kinh doanh báo chí - truyền thông, quản trị truyền thông trong khủng hoảng, thiết kế và quản lý các dự án báo chí - truyền thông, báo chí - truyền thông trong xu thế hội tụ và đa phương tiện, các phương tiện truyền thông mới, mạng xã hội và công chúng mới, văn hoá truyền thông, báo chí - truyền thông trong bối cảnh xã hội thông tin... Hàng nghìn bài báo khoa học được công bố bởi tập thể tác giả, cá nhân cán bộ NC-GD của Khoa Báo chí. Trong số đó, đã có những bài báo khoa học được đăng tải trên các tạp chí khoa học quốc tế như: “Vai trò phản biện xã hội của báo chí và dư luận xã hội”
của PGS,TS. Nguyễn V ăn Dững (đăng trên Tạp chí khoa học Đại học tổng họp quốc gia M átxcơva mang tên Lômônôxốp, Liên bang Nga, gọi tắt là MGU) và in trong sách chuyên khảo của Khoa Báo chí MGU; bài
TRƯỮ1ÌC THÃI1H Tữ HHOH BÃO C H Ĩ 5 7 của PGS,TS. Đỗ Thị Thu Hằng với nghiên cứu “Les Marché des médias au Vietnam: état des lieux et perspectives d ’evolution” (Thị truờng truyền thông ở Việt Nam - thực trạng và xu hướng phát triển), đăng trên tạp chí Les Cahier de la SFSĨC. Societé Franẹais de LTníòrmation et de la Com- munication, N.13.Page 339-354 (Tạp chí X ã hội thông tin và truyền thông, Pháp, số 13, tháng 2/2017).
- v ề đào tạo cho các nước bạn đã có gần 70 sinh viên, học viên nước bạn Lào tốt nghiệp các bậc học và chuyên ngành đào tạo báo chí, trong đó có gần 10 người đã bảo vệ luận văn và nhận bằng thạc sĩ báo chí; một số khác đang làm luận án tiến sĩ và học cao học. Ngoài ra, những năm 80, Khoa Báo chí đã được giao đảm trách khâu giảng dạy và hướng dẫn thực tế cho 3 lóp đào tạo báo chí cho Cộng hòa DCND Lào (với số lượng hon 100 người) đặt tại Trường Nguyễn Ái Quốc 10. Khoa cũng đã được giao nhiệm vụ giảng dạy cho 3 lớp đào tạo báo chí cho nước bạn Campuchia. Khoa Báo chí nhận nhiệm vụ tham gia viết giáo trình, giảng dạy các lớp đào tạo cán bộ trung - cao cấp cho Cộng hòa DCND Lào và Môdămbich cùng các lóp trong chưong trình cao cấp lý luận chính trị của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
- Trong khuôn khổ dự án hợp tác với Tổ chức Cứu trợ trẻ em Thụy Đ iên (Radabanel) “Tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực của nhà báo, nhà truyền thông vận động xã hội làm việc về đề tài trẻ em”, Khoa Báo chí từ năm 1999 đến 2012 đã tập huấn ngắn ngày, cập nhật kiến thức và kỹ năng làm báo hiện đại cho hon 1.000 lượt phóng viên, biên tập viên báo chí và nhà truyền thông về quyền trẻ em theo phưong pháp tiếp cận dựa trên quá trình làm việc với trẻ em trên khắp cả nước; riêng đội ngũ cán bộ NC-GD khối báo chí - truyền thông của Học viện Báo chí và Tuyên truyền (khoảng 60 người) đã được tập huấn hai lần về phương pháp giảng dạy báo chí hiện đại bởi các giảng viên quốc tế và giảng viên Khoa Báo chí. Ket thúc dự án hợp tác này, phía Thụy Điển đã có đánh giá quốc tế độc lập, đã đánh giá rất cao chất lượng các hoạt động cũng như các sản phẩm của dự án họp tác.
- Ngoài ra, cán bộ Khoa Báo chí cũng đã tham gia nhiều dự án với
58|TR Ư 0nC TH HnHTữHH OH Btìo CHÍ
các đối tác nước ngoài, từ các dự án nghiên cứu đánh giá ban đầu, các dự án triển khai thực hiện cho đến dự án giảng dạy và nghiên cứu. N hờ thế, m ột số cán bộ NC-GD của khoa đã trở thành chuyên gia không chỉ tầm quốc gia, mà còn được các tổ chức quốc tế trọng dụng chuyên môn liên quan đến báo chí - truyền thông.
- Khoa Báo chí cũng đã tham gia và thắng giải hai lần về dự án báo chí điều tra phòng chống tham nhũng trong khuôn khổ Dự án VACI do Ngân hàng Thế giới và Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao đồng chủ trì. Từ đây, khoa đã tổ chức biên soạn giáo trình, sách tham khảo phục vụ đào tạo, tập huấn phát triển nguồn lực báo chí điều tra, thành lập Câu lạc bộ Báo chí điều tra IJC và Câu lạc bộ Báo chí truyền thông CJC để kịp thời nuôi dưỡng và kích thích ý chí hành nghề, cung cấp thông tin, kiến thức, chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm cho các em sinh viên và các nhà báo trẻ.
- Khoa Báo chí cũng đi đầu trong xây dựng, thiết kế chương trình đào tạo cử nhân báo chí hệ chính quy tập trung (1984), chương trình đào tạo SĐH (1995), từ cao học, tiến sĩ (2002) cho đến các chương trình nghiên cứu thực tế SĐH. N ăm 2013, Giám đốc Học viện giao cho Khoa Báo chí phối hợp cùng một số giáo sư nước ngoài thiết kế chương trình nghiên cứu, học tập thực tế tại Cộng hòa Áo cho các NCS và cán bộ NC- GD trẻ của Học viện. Chương trình do chuyên gia của khoa thiết kế đã được các giáo sư nước ngoài hoan nghênh, thực hiện và đang đem lại hiệu quả tốt, như một giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo SDH và đào tạo cán bộ NC-GD trẻ của chúng ta. Trong đào tạo tiến sĩ, Khoa Báo chí cũng là nơi được giao người hướng dẫn khoa học cho NCS phối họp cùng với các giáo sư nước ngoài, bước đầu đạt kết quả tốt. Chắc chắn, đây sẽ là dịp đúc rút những kinh nghiệm quý trong đào tạo NCS thời kỳ mới, với sự phối hợp hướng dẫn xuyên quốc gia để có thể quốc tế hóa hoạt động đào tạo chuyên gia cấp tiến sĩ.
- Khoa Báo chí cũng là đơn vị có những cán bộ khoa học tham gia xây dựng các chiến lược quốc gia về thông tin báo chí và về các lĩnh vực khác; tham gia các Hội đồng khoa học liên ngành cấp N hà nước, cấp Bộ,...
- Khoa cũng được giao thực hiện thành công với kết quả tốt một
ĨHlíừllG THHHH ĩ i í KHOR BHO CHÍ 1 5 9 số đề tài NCKH cấp N hà nước, cấp Bộ và nhiều đề tài cấp cơ sở trọng điểm, cấp cơ sở, cũng như phối họp với các Bộ, ngành và các tố chức thực hiện nhiều đề tài nghiên cứu khoa học - thực tiễn.
Hiện nay, Khoa Báo chí đã biên soạn giáo trình tất cả các môn học trong chương trình; biên soạn, tham gia biên soạn và xuất bản được hơn 100 đầu sách giáo trình, sách chuyên khảo, sách tham khảo đáp ứng nhu cầu nghiên cứu, học tập. nhất là phục vụ NCKH và đào tạo sau đại học
- Hằng tháng, Khoa đã tồ chức và duy trì hoạt động của 2 câu lạc bộ, tạo sân chơi cho sinh viên là Câu lạc bộ Báo chí - truyền thông và Câu lạc bộ Báo chí điều tra cùng với Website Báo chí với trẻ em. Các câu lạc bộ này tổ chức cho sinh viên đi nghiên cứu thực tế, viết bài và làm các sản phẩm truyền thông khác. Trong khuôn khổ dự án hợp tác với Thụy Điển, Khoa Báo chí đã lập trang Website Báo chí với trẻ em và sau khi hoạt động chưa được 1 năm đã được trang Alaxa xếp hạng nằm trong top 300 nghìn website được ưa chuộng nhất trên toàn cầu. Cùng với việc tổ chức xuất bản Đặc san Báo chí trẻ (xuất bản từ năm 2004), hai sản phẩm báo chí này đã đóng vai trò làm sân chơi, bãi tập cho sinh viên thực hành nghề nghiệp ngay tại trường.
Khoa cũng tổ chức những giải báo chí vì trẻ em Việt Nam với cách làm đặc thù được các đồng nghiệp quốc tế đánh giá rất cao, là Giải có 2 hội đồng chấm đánh giá: Hội đồng các nhà báo và Hội đồng gồm các trẻ em để các em tự đánh giá chất lượng tác phẩm báo chí viết cho trẻ em dự thi.