III. VẤN ĐỀ ĐÀO TẠO BÁO CHÍ - TRUYỀN THÔNG KỶ NGUYÊN SỐ
2. Định hướng đào tạo báo chí trong kỷ nguyên truyền thông số
Trên phương diện góp phần đào tạo nguồn nhân lực báo chí -truyền thông trong bối cảnh và môi trường truyền thông số, theo chúng tôi, cần chú trọng mấy vấn đề sau đây.
M ột là, tạo điều kiện và hướng dẫn phương pháp để người học tích hợp kiến thức nền tảng, kiến thức bách khoa đủ rộng; đồng thời tạo cơ hội định hướng tích hợp kiến thức ngành, chuyên ngành cũng như tích hợp đa kỹ năng trong điều kiện kỹ thuật và công nghệ truyền thông số, bảo đảm tác nghiệp trong môi trường truyền thông số và thế giới đang bị làm phẳng. N hà báo chuyên nghiệp cần phải được đào tạo căn bản, dù đào tạo ban đầu hay đào tạo nâng cao, đào tạo bổ sung. Quá trình đào tạo này cần tránh hai khuynh hướng rất dễ xảy ra: thiên về hàn lâm hoặc thiên về dạy nghề theo kiểu cầm tay tay chỉ việc. N ếu thiên về hàn lâm, người học sẽ thiếu kiến thức thực tế, m ất thời gian tích hợp kỹ năng sau thời gian ra trường. N eu thiên về cầm tay chỉ việc, người học sẽ thiếu hệ kiến thức nền tảng, nhất là phương pháp luận và phương pháp tiếp cận và giải quyết vấn đề để có thể vươn xa tầm nhìn, m ở rộng hiểu biết và
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ TRưanGTHHnHTỪHHOHBHOCHÍ |Ó 5 khả năng phân tích, lý giải các sự kiện, vấn đề thời sự có sức thuyết phục công chúng cả về trí tuệ và cảm xúc.
Đào tạo nguồn nhân lực báo chí - truyền thông trong môi trường truyền thông số là cung cấp và hướng dẫn người học khai thác các nguồn kiến thức để làm phong phú hệ kiến thức nền tảng, cung cấp phương pháp tiếp cận và giải quyết vấn đề,.,cách thức thuyết phục công chúng và dư luận xã hội (DLXH) để họ có khả năng thích ứng rộng sau khi ra trường; không nên chỉ đào tạo chuyên môn hẹp trên nền kiến thức mỏng sẽ làm khó cho người học thích ứng trong môi trường xã hội thay đổi và m ôi trường truyền thông số biến động nhanh.
H ai là, trong môi trường truyền thông số, khái niệm “báo chí kết nối” đang hình thành, cần chú trọng đào tạo vừa thu hẹp vừa mở rộng. Thu hẹp quy mô đào tạo nhà báo chuyên nghiệp để tập trung nguồn lực nâng cao chất lượng đào tạo. Đề xuất này xuất phát từ mấy lý do. Thứ nhất, trong nền tảng kỹ thuật - công nghệ truyền thông đa nền tảng, nguồn tin từ báo chí chỉ là một phía - dù rất quan trọng, ngoài ra báo chí còn phải chú ý tới đa nguồn tin từ mạng xã hội (MXH), nhà báo công dân và truyền thông xã hội nói chung; do đó, báo chí cần kết nối với MXH để làm phong phú hóa nguồn tin, có phưong pháp thẩm định, xác tín nguồn tin và “thâm nhập” vào thế giới MXH để lôi kéo công chúng, chiếm lĩnh thị trường.
Thứ hai, tác nghiệp trong môi trường công nghệ và kỹ thuật số, nhà báo làm vai trò kết nối và phân tích, đánh giá nguồn tin lớn hon là vai trò săn tin. Thứ ba, hoạt động trong môi trường truyền thông mới, biên chế cơ hữu của tòa soạn báo chí giảm, nhưng đòi hỏi chất lượng nghề nghiệp và tính chuyên nghiệp cao hơn bởi do được sự hỗ trợ kỹ thuật từ công nghệ số và khả năng kết nối từ MXH, truyền thông xã hội và báo chí công dân nói chung. Do đó, cần thay đổi quan niệm từ đào tạo người viết báo thành đào tạo người vừa viết bài tốt vừa biết làm báo - có ý tưởng và biết tổ chức, kết nối nguồn lực xã hội. c ầ n quan tâm đào tạo đội ngũ nhà báo chuyên trách có hệ kiến thức và kỹ năng, phương pháp chuyên sâu - như báo chí điều tra, báo chí chính luận, báo chí chính trị, báo chí môi trường, báo chí - truyền thông với quản lý và ứng xử với truyền thông trong khủng hoảng...
ó ó I ĨHIÍỨnG THBÍỈH ĩ i i HHOH BÁO CHÍ_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ Đào tạo mở rộng là cần tăng cường đào tạo đội ngũ những người cộng tác viên, thông tin viên và những ai yêu thích nghề báo để họ có thể trở thành nhà báo công dân và nhà báo chuyên nghiệp bất kỳ lúc nào.
Phưorng thức đào tạo này cần linh hoạt theo nguyên tắc “đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội”(1). Khi nguồn nhân lực này phát triển và được phát huy, cùng với kỹ năng kết nối của nhà báo và mỗi tòa soạn, cơ quan báo chí sẽ giải được bài toán hiệu quả kinh tế và nguồn nhân lực, nguồn tin trong hoạt động báo chí và hiệu quả chính trị - tư tưởng, vươn ra chiếm lĩnh công chúng và thị trường truyền thông. Tuy nhiên, với cơ chế chính sách như hiện nay, hầu hết các cơ sở đào tạo mở rộng quy mô đào tạo đế giải bài toán thu - chi, trong khi năng lực đào tạo chưa được nâng lên tương ứng đang ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo nguồn nhân lực báo chí - truyền thông, có thể tạo ra hệ quả “gậy ông đập lưng ông”.
Ba là, cần quan tâm cập nhật kiến thức và kỹ năng làm việc chuyên nghiệp cho các nhà báo, nhà truyền thông chuyên nghiệp theo hướng chuyên sâu, nhất là kiến thức pháp luật và kiến thức, phương pháp chuyên đề lĩnh vực đề tài cũng như phương pháp tác nghiệp; đặc biệt chú trọng đào tạo kiến thức, năng lực thiết kế và quản trị chiến dịch truyền thông, chiến lược và kế hoạch truyền thông, cũng như tổ chức sản xuất sản phẩm báo chí chuyên biệt. Xét trên phương diện kinh tế báo chí - truyền thông, vừa có khả năng bảo đảm chi phối thị trường bình dân, vừa chiếm lĩnh thị trường ngách.
Bốn là, cần có chính sách đào tạo, phát triển đội ngũ nhà báo chính luận và nhà báo điều tra,.... cùng với đào tạo, tập huấn bảo đảm kiến thức, phương pháp làm việc và tính chuyên nghiệp cho đội ngũ cán bộ quản lý cơ quan báo chí từ ban biên tập đến các phòng, ban chức năng. Có thể nói, đó là nhũng binh chủng đặc biệt cần bảo đảm tính chuyên nghiệp và tinh nhuệ của nghề nghiệp báo chí - huyền thông; bảo đảm họ là nhũng nhà văn hóa, nhà kinh tế, nhà chính tr ị- x ã hội luôn giương cao ngọn cờ tư tưởng và đi đầu trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực và
(1) Năm 2007, Khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã tổ chức hội thảo khoa học về phương thức đào tạo này.
THƯỨnG THÃIIH TŨÌ1H0B BÁO C H Í6 7 góp phần làm lành mạnh hóa các quan hệ xã hội. Thiết nghĩ, đó chính là mong đợi của Đảng, N hà nước và N hân dân cũng như mong đợi của công chúng và DLXH, mong đợi của lịch sử đưong đại và tương lai. Tất nhiên, đội ngũ các nhà báo, nhà truyền thông này đồng thời là những nhà siêu kết nối để có thể huy động, kết nối nguồn lực xã hội, trước hết là đội ngũ trí thức tạo thành lực lượng nòng cốt trong quá trình phản ánh và truyền dẫn, định hướng và điều hòa DLXH.
Năm là, Khoa Báo chí cần phải xây dựng, tích hợp và thích ứng vói các khối việc lớn. Một là, đào tạo theo chương trình chuẩn từ trình độ đại học, thạc sĩ đến tiến sĩ trên cơ sở các chuẩn mực được nêu ra trong chương trình, bảo đảm chất lượng mong đợi của nghề nghiệp, nhất là bảo đảm tiêu chuẩn đầu ra. Hai là, cần trở thành trung tâm tập huấn đào tạo lại nguồn nhân lực báo chí - truyền thông theo các tiêu chuẩn chức danh tòa soạn, theo nhu cầu xã hội, đáp ứng nhu cầu tư vấn, kiến tạo và triển khai các chiến dịch và kế hoạch báo chí - huyền thông; chú họng cùng với các đồng nghiệp tổ chức và cấu trúc lại các tòa soạn bảo đảm đổi mới mô hình tổ chức - sản xuất và quản lý cơ quan báo chí và tòa soạn báo chí cũng như các cơ sở truyền thông.
Sáu là, cần thay đổi cung cách quản lý và quản trị quá trình đào tạo, nhất là đào tạo báo chí có nhiều đặc thù; tránh tình hạng biến công tác quản lý thành rào cản hoặc tạo ra những ức chế không cần thiết. Quản lý, quản h ị nói chung và quản lý, quản trị các cơ sở giáo dục đại học nói riêng có thể có hai khả năng. Khả năng thứ nhất là tạo quy trình với những rào cản vì lợi ích nhỏm và dễ chi phối để trục lợi; như vậy sẽ kìm hãm năng lượng xã hội và gây ách tắc cho sự phát triển. Khả năng thứ hai, là tìm cách giải phóng năng lượng xã hội theo quan điểm của Đảng và Nhà nước là “phát triển đi đôi với quản lý tốt”. Tức là phát triển đến đâu quản lý tốt đến đấy; chứ không phải quản lý được đến đâu thì cho phát triển đến đấy.
Trong bất cứ m ôi trường, điều kiện và hoàn cảnh nào thì đào tạo báo chí luôn nhận được nhiều sự quan tâm từ những chiều cạnh khác nhau.
Và có thể nói, đào tạo nhân lực báo chí khó hơn nhiều lĩnh vực khác. Bởi
6 81 TRƯỨnC THHIIH ĩ i í KHOR BHD CHÍ_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ chưa nói đến những khó khăn có hữu, nó luôn đứng trước những thử thách và sự nhìn nhận khác nhau của công chúng và DLX11, của các đồng nghiệp.
Đó là những áp lực lực cho những người làm công tác đào tạo. Tuy nhiên, những áp lực, những khó khăn và thử thách cũng luôn là động lực để chúng ta phấn đấu vươn lên, để chúng ta trưởng thành nhiều hơn nữa.
Nhân dịp này, cho phép Khoa Báo chí thay m ặt các thế hệ thầy - trò xin gửi lời tri ân và chân thành cảm ơn các cơ quan báo chí và các nhà báo trên toàn quốc, các cơ quan nghiên cứu - đào tạo và các nhà khoa học, các tổ chức trong hệ thống chính trị đã cộng tác nhiệt thành và giúp đỡ về mọi mặt cho Khoa Báo chí và các thế hệ thầy - trò chúng tôi, cũng như chung sức cùng sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực cho nền báo chí cách mạng nước nhà.
Trân trọng cảm ơn các cơ quan lãnh đạo - quản lý, các thế hệ cán bộ lãnh đạo, quản lý đã quan tâm chỉ đạo, tạo điều kiện và giúp đỡ cho Khoa Báo chí hoàn thành nhiệm vụ của mình.
X in kính chúc tất cả quý vị đại biểu khách quý, kính chúc các the hệ thầy - trò Khoa Báo chí và tất cả các bạn đồng nghiệp dồi dào sức khỏe, luôn thành công trong cuộc sống và trong công tác, luôn hạnh phúc trong cuộc sống riêng và mỗi ngày có m ột niềm vui.
Xin trân trọng cảm ơn!
ĩliưửllG ĨH ÍH 1H ĩừ I1H0H BHO CHÍ 6 9
Năng khiếu, học và rèn nghề quyêt flịnh Chat lưọng
flào tao báo chí
PGS,TS. HÀ HUY PHƯỢNG Giảng viên cao cấp, Phó trưởng Khoa Bảo chí
Để tạo ra được sản phẩm có giá trị, đòi hỏi ngưòi làm nghề phải có kiến thức, kỹ năng hành nghề chuyên nghiệp. Báo chí là một nghề đặc thù, đòi hỏi ngưòi làm báo phải có năng khiếu nghề nghiệp. Năng khiếu của một ngưòi làm báo có những điểm riêng biệt, được thể hiện qua từng phần việc chuyên môn báo chí. M ột ngưòi có năng khiếu báo chí, nếu được đào tạo bài bản sẽ trở thành nhà báo chuyên nghiệp.
Đào tạo là một công việc quan trọng giúp cho ngành báo chí có được nguồn nhân lực lao động báo chí. Tuy nhiên, làm thế nào để tổ chức tốt việc thi tuyển “Năng khiếu báo chí” đang là vấn đề được các cơ sở đào tạo báo chí và thí sinh yêu thích ngành báo chí quan tâm.