H: Em hiểu như thế nào về Thơ mới?
I. ĐỌC – HIỂU CHÚ THÍCH
1.Tác giả:
(1907-1989), tên thật là Nguyễn Thứ Lễ, quê ở Bắc Ninh. Ông là nhà thơ tiêu biểu nhất của phong trào Thơ mới (1932 - 1945), là người cắm ngọn cờ đầu tiên cho sự thắng lợi của phong trào thơ mới với một hồn thơ dồi dào, đầy lãng mạn.
2.Tác phẩm:
a. Xuất xứ
-Là bài thơ tiêu biểu nhất của Thế Lữ, là tác phẩm góp phần mở đường cho sự thắng lợi của Thơ mới.
b. Từ khó
c. Bố cục
của hổ.
+ Đoạn 5: Khao khát giấc mộng ngàn (khát vọng tự do)
? Bài thơ được làm theo thể thơ nào? Vì sao?
Gv nhấn mạnh: trong bài có hai cảnh tương phản: cảnh vườn bách thú nơi con hổ bị nhốt và cảnh núi rừng hùng vĩ nơi con hổ ngự trị ngày xưa. Cảnh đối lập vừa tự nhiên, phù hợp diễn biến tâm trạng con hổ vừa tập trung thể hiện chủ đề.
- Gọi HS đọc đoạn 1, 4
? Nêu ý chính của từng khổ Yêu cầu hs theo dõi khổ 1?
? Tâm trạng của hổ được diễn tả qua hình ảnh thơ nào?
? Em hiểu ntn về các từ ngữ gậm một khối căm hờn và nằm dài ?
- HS thảo luận , tìm hiểu nghĩa từ.
+khối căm hờn : nỗi căm hờn, nhục nhằn như đúc lại thành hình khối.
+gậm : nhai, nghiến nghiền tan khối căm hờn ấy.
+nằm dài : sự chán nản, bất lực, buông xuôi.
? Nhận xét gì về lời thơ, giọng điệu của 2 câu mở đầu?
? Những từ ngữ, giọng điệu đó góp phần thể hiện tâm trạng gì của hổ?
? Bị nhốt trong cũi sắt, hổ có cái nhìn đối với người và vật xung quanh ntn?
? Khổ thơ 1 nói lên tâm trạng gì của hổ?
- Khái quát
Khinh bỉ đám người nhỏ bé, coi thường bọn gấu, báo.
-Sự căm hờn tột độ, sự chán nản, bất lực, buông xuôi.
- Khinh lũ người kia ...
Giương mắt bé giễu oai linh rừng thẳm Nay sa cơ...
Để làm trò lạ mắt...
Chịu ngang bầy cùng bọn gấu dở hơi Với cặp báo chuồng bên vô tư lự.
d. Thể loại và ptbđ - Thể thơ: tám chữ - Ptbđ: TS+MT+BC
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN 1. Cảnh con hổ ở vườn Bách thú
- Lời thơ như dằn ra thành từng tiếng, giọng điệu buồn chán.
-Khinh bỉ đám người nhỏ bé, coi thường bọn gấu, báo.
- Tâm trạng căm uất, chán trường, bực bội.
- Yêu cầu HS theo dõi khổ 4
? Dưới con mắt của hổ cảnh vườn bách thú hiện ra ntn?
- Những cảnh sửa sang tầm thường giả dối Hoa chăm, cỏ xén...
Dải nước đen giả suối...
...những mô gò thấp kém Dăm vừng lá hiền lành...
Cũng học đòi bắt chước vẻ hoang vu Của chốn ngàn năm cao cả âm u
Em có nhận xét gì về giọng điệu, cách ngắt nhịp và biện pháp nghệ thuật của đoạn thơ?
? Qua đó cho biết tâm trạng của hổ trước cảnh vườn bách thú?
Tâm trạng của hổ là tâm trạng của ai?
- Thảo luận, trả lời:
Tâm trạng, tiếng lòng của người dân mất nước lúc bấy giờ.
? Từ tâm trạng ấy hổ nhớ lại cuộc sống xưa ntn – chuyển ý.
Gọi HS đọc khổ 2,3
? Sống ở vườn bách thú con hổ đã nhớ lại cảnh sống tự do, làm chúa tể rừng núi qua những chi tiết, h/ả nào?
- Nhớ cảnh sơn lâm bóng cả cây già
Với tiếng gió gào ngàn, với giọng nguồn hét núi Với khi thét khúc trường ca dữ dội.
? Nhận xét gì về cách sử dụng từ ngữ trong những lời thơ này? Tác dụng?
? Trên cái nền thiên nhiên hùng vĩ đầy bí ẩn đó, con hổ được miêu tả ntn?
- Tìm chi tiết miêu tả con hổ - Lượn tấm thân như sóng cuộn..
…mắt thần khi đã quắc
- Những cảnh sửa sang tầm thường giả dối
-> Giọng điệu chế giễu, mỉa mai, khinh bỉ; một loạt từ ngữ liệt kê liên tiếp, cách ngắt nhịp ngắn; hai câu cuối đọc liền như kéo dài ra.
=> cảnh vườn bách thú là cảnh tầm thường, giả dối, đáng chán, đáng khinh và đáng ghét. Đoạn thơ toát lên vẻ bực dọc, khinh thường, chán chường, ngao ngán đến cao độ đối với thực tại.
2. Cảnh con hổ trong chốn giang sơn hùng vĩ.
- Nhớ cảnh núi rừng khi còn được tự do
-> điệp từ với kết hợp những động từ chỉ đặc điểm của hành động Gợi tả cảnh giang sơn núi rừng hùng vĩ, đầy hoang vu bí ẩn.
…mọi vật đều im hơi Ta…chú tể cả muôn loài
? Từ ngữ miêu tả con hổ có gì đặc sắc?
? Hình ảnh chúa tể muôn loài mang vẻ đẹp ntn?
? Từ cảnh núi rừng đó hổ đã nhớ lại cuộc sống xưa ntn?
Trên nền thiên nhiên hùng vĩ ấy con hổ hiện ra với tư thế và vẻ đẹp oai phong lẫm liệt, vừa uyển chuyển vừa uy nghi - vẻ đẹp của vị chúa sơn lâm.
? Trong đoạn thơ này, con hổ nhớ những kỉ niệm gì về chốn rừng xưa?
- Nào đâu những đêm vàng…
Ta say mồi…uống ánh trăng Đâu những ngày mưa chuyển…
Ta lặng ngắm giang sơn…
Đâu những bình minh…
Tiếng chim ca….
Đâu những chiều …
Ta đợi chết mảnh mặt trời…
? Em có nhận xét gì về cảnh vật trong những thời điểm khác nhau đó? Phân tích từng cảnh?
- Cảm nhận vẻ đẹp của hổ.
- Tìm hình ảnh thơ - Hổ nhớ cuộc sống xưa:
+Cảnh đêm trăng +Cảnh mưa rừng +Cảnh bình minh +Cảnh hoàng hôn - Nghe, tiếp thu.
GV: Thế Lữ đã từng học Cao đẳng MT Đông Dương ->
vận dụng kiến thức hội hoạ để tăng cường hiệu lực diễn tả của văn chương -> dựng lên chân dung tâm hồn của vị chúa tể rừng xanh. Đoạn 3 của bài có thể coi như một bộ tranh tứ bình đẹp lộng lẫy. Bốn cảnh, cảnh nào cũng có núi rừng hùng vĩ, tráng lệ với con hổ uy nghi làm chúa tể.
? Tìm và phân tích tác dụng của phép tu từ trong đoạn thơ?
> tác giả đã diễn tả thấm thía nỗi nhớ tiếc da diết, khôn nguôi của con hổ về một thời vàng son, oanh liệt, huy hoàng.
- Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
? Sự tiếc nuối da diết của con hổ được kết thúc bằng câu thơ nào? Em có suy nghĩ gì về câu thơ này?
-> Từ ngữ gợi tả hình dáng, tính cách.
- Trên nền thiên nhiên hùng vĩ ấy con hổ hiện ra với tư thế và vẻ đẹp oai phong lẫm liệt, vừa uyển chuyển vừa uy nghi - vẻ đẹp của vị chúa sơn lâm.
-> bộ tứ bình lộng lẫy.Hình ảnh gợi tả màu sắc, đường nét, âm thanh cụ thể.
Điệp ngữ, câu hỏi tu từ, nghệ thuật ẩn dụ, nhân hóa
-> Câu thơ như một lời than thống thiết bộc lộ sự nuối tiếc
- Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
? Qua sự đối lập sâu sắc giữa hai cảnh (cảnh con hổ bị giam hãm trong vườn bách thú và cảnh con hổ với cuộc sống tự do xưa), tâm sự của con hổ được thể hiện ntn?
? Tâm sự đó gần với tâm sự của ai?
- Gọi HS đọc đoạn cuối
? Giấc mộng ngàn của hổ hướng về một không gian ntn?
- Trả lời:
Oai linh, hùng vĩ, thênh thang
- Khát vọng giải phóng, khát vọng tự do
? Giấc mộng ngàn to lớn ấy phản ánh khát vọng gì của hổ?
- Hỡi oai linh, cảnh nước non hùng vĩ!
Nơi thênh thang ta vùng vẫy
Ta đương theo giấc mộng ngàn to lớn Để hồn ta phảng phất được gần ngươi.
? Câu kết bài có ý nghĩa ntn?
GV: Phải chăng đó cũng là nỗi lòng, tấm lòng của người dân nước Việt đương thời, chán ghét, u uất trong cảnh đời nô lệ mà vẫn son sắt thuỷ chung với giống nòi, non nước.
? Nhắc lại những nét đặc nổi bật về NT của bài thơ?
cuộc sống tự do gắn liền với tâm trạng tuyệt vọng của con hổ.
=> Mượn lời con hổ trong vườn bách thú, tác giả đã thể hiện tâm sự của mình và cũng chính là tâm sự của người dân Việt Nam đương thời. Vì họ đang sống trong cảnh nô lệ, bị nhục nhằn tù hãm, trong họ cũng trào dâng nỗi căm hờn và tiếc nhớ thời oanh liệt với những chiến công vẻ vang trong lịch sử. Lời con hổ như chính tiếng lòng sâu kín của họ.
3. Giấc mộng ngàn của hổ -> Đoạn thơ thể hiện khát vọng được giải phóng, khát vọng tự do, tâm sự nhớ rừng.
- Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!
-> Câu kết bài là tiếng vang sâu thẳm của nỗi nhớ rừng, của nỗi lòng yêu nước thiết tha thầm kín, của tấm lòng thủy chung với giống nòi, non nước.