Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt I. Củng cố kiến thức
- GV yêu cầu HS nhắc lại những nội dung cơ bản và đặc sắc nghệ thuật của văn bản Hai cây phong.
HS suy nghĩ, thảo luận nhóm theo tổ: vẽ sơ đồ tư duy củng cố văn bản. (3p)
- Đại diện HS trình bày, nhóm khác nhận xét.
GV nhận xét, chốt kiến thức.
Bổ sung:
Bối cảnh của truyện: tại một vùng quê hẻo lánh thuộc Cư- rơ-gư-xtan giữa những năm hai mươi của thế kỉ XX, nơi đây trình độ phát triển thấp, tư tưởng phong kiến, gia trưởng còn nặng nề, phụ nữ bị coi thường, trẻ con bị rẻ rúng.
I. Củng cố kiến thức 1. Nội dung
- Xuất xứ: phần đầu truyện vừa “Người thầy đầu tiên” (1957).
- Miêu tả hai cây phong đậm chất hội họa và xúc động. Qua đó người kể chuyện truyền cho chúng ta tình yêu quê hương da diết và niềm xúc động đặc biệt bởi vì hai cây phong gắn với câu chuyện về thầy Đuy-sen, người đã vun trồng ước mơ, hi vọng cho những học trò nhỏ của mình.
2. Nghệ thuật
Kết hợp tự sự với miếu tả, biểu cảm; cái nhìn hội họa; nghệ thuật nhân hóa; những liê tưởng táo bạo và đầy chất thơ tạo sức hấp dân cho văn bản.
Đọc kĩ đoạn văn sau và trả lời câu hỏi:
“Phía trên làng tôi, giữa một ngọn đồi, có hai cây phong lớn. Tôi biết chúng từ thuở bắt đầu biết mình. Dù ai đi từ phía nào đến làng Ku-ku-rêu chúng tôi cũng đều trông thấy hai cây phong đó trước tiên, chúng luôn hiện ra trước mắt hệt như những ngọn hải đăng đặt trên núi. Thậm trí tôi cũng không biết giải thích ra sao, - phải chăng người ta vẫn đặc biệt trân trọng nâng niu những ấn tượng thời thơ ấu, hay vì do có liên quan đến nghề họa sĩ của tôi, - nhưng cứ mỗi lần về quê, khi xuống xe lửa đi qua thảo nguyên về làng, tôi đều coi bổn phận đầu tiên là từ xa đưa mắt tìm hai cây phong thân thuộc ấy.
Dù chúng có cao đến đâu chăng nữa, đứng xa thế cũng khó lòng trông thấy ngay được, nhưng tôi thì bao giờ cũng cảm biết được chúng, lúc nào cũng nhìn rõ.
Đã bao lần tôi từ chốn xa xôi trở về Ku-ku-rêu, và lần nào tôi cũng nghĩ thầm với mội nỗi buồn da diết: “Ta sắp được thấy chúng chưa, ai cây phong sinh đôi ấy? Mong sao chóng về tới làng, chóng lên đồi mà đến với hai cây phong! Rồi sau đó cứ đứng dưới gốc cây để nghe mãi tiếng lá reo cho đến khi say sưa ngây ngất”.
(“Hai cây phong” – Ai-ma-top) Câu 1: Xác định ngôi kể trong văn bản? Nêu hiệu quả nghệ thuật mà ngôi kể đem lại?
Câu 2: Câu văn “Dù chúng có cao đến đâu chăng nữa, đứng xa thế cũng khó lòng trông thấy ngay được, nhưng tôi thì bao giờ cũng cảm biết được chúng, lúc nào cũng nhìn rõ.” thuộc kiểu câu nào? Vì sao?
Câu 3: Câu văn “Ta sắp được thấy chúng chưa, hai cây phong sinh đôi ấy?
Mong sao chóng về tới làng, chóng lên đồi mà đến với hai cây phong! Rồi sau đó cứ đứng dưới gốc cây để nghe mãi tiếng lá reo cho đến khi say sưa ngây ngất”thể hiện điều gì?
Câu 4: Hãy giải thích vì sao quả đồi có hai cây phong được người làng Ku-ku- rêu gọi là trường Đuy-sen?
Câu 5: Viết đoạn văn khoảng 10 câu theo lối diễn dịch chứng minh “Hai cây phong sống động như hai con người”. Trong đoạn có sử dụng một từ tượng thanh và một từ tượng hình. (Gạch chân và chỉ rõ)
II. Luyện tập
Câu 1: Xác định ngôi kể trong văn bản? Nêu hiệu quả nghệ thuật mà ngôi kể đem lại?
HS làm việc cá nhân, trình bày, nhận xét.
GV nhận xét, chốt KT.
II. Luyện tập
Câu 1: Ngôi thứ nhất với hai mạch kể phân biệt lồng vào nhau:" tôi"," chúng tôi".
- Hiệu quả nghệ thuật đem lại: nhân vật kể chuyện xưng “tôi”, có lúc lại nhân danh “chúng tôi” – “bọn con trai” của lớp học tuổi thơ, khiến cho những kỉ niệm đầy ấn tượng về hai cây phong, về làng quê, vừa mang dấu ấn cá nhân, lại vừa là tiếng nói chúng của một thế hệ được lớn lên từ làng quê, nay đã trưởng thành, nhưng vẫn gắn bó sâu sắc với quê hương.
Câu 2: Câu văn “Dù chúng có cao đến đâu chăng nữa, đứng xa thế cũng khó lòng trông thấy ngay được, nhưng tôi thì bao giờ cũng cảm biết được chúng, lúc nào cũng nhìn rõ.” thuộc kiểu câu nào?
Vì sao?
HS thảo luận nhóm đôi theo bàn (1’), trình bày, nhận xét.
GV nhận xét, chốt KT.
Câu 2:
- Thuộc kiểu: Câu ghép.
- HS phân tích cấu tạo, mối quan hệ để chỉ ra.
(Dù) chúng// có cao đến đâu chăng nữa, đứng xa
CN1 VN1
thế cũng khó lòng trông thấy ngay được, ( nhưng)
tôi// thì bao giờ cũng cảm biết được chúng, lúc CN2 VN2
nào cũng nhìn rõ.
=> Quan hệ tương phản.
Câu 3: Câu văn “Ta sắp được thấy chúng chưa, hai cây phong sinh đôi ấy? Mong sao chóng về tới làng, chóng lên đồi mà đến với hai cây phong! Rồi sau đó cứ đứng dưới gốc cây để nghe mãi tiếng lá reo cho đến khi say sưa ngây ngất”thể hiện điều gì?
HS thảo luận nhóm theo tổ (5’), trình bày, nhận xét.
GV nhận xét, chốt KT.
Câu 3:
Câu văn “Ta … ngây ngất” thể hiện:
- Cây phong trở thành tín hiệu của làng, thành biểu tượng của nỗi nhớ nhung, gắn bó tha thiết với quê hương.
=> Hai cây phong là một phần không thể thiếu trong cuộc sống của nhân vật “tôi” của tất cả
“chúng tôi”.
Câu 4: Hãy giải thích vì sao quả đồi có hai cây phong được người làng Ku-ku-rêu gọi là trường Đuy-sen?
HS thảo luận nhóm theo tổ (5’), trình bày, nhận xét.
Câu 4: Quả đồi có hai cây phong được người làng Ku-ku-rêu gọi là trường Đuy-sen vì:
- Chính thầy Đuy-sen là người đem hai cây phong về vun trồng trên ngọn đồi này.
- Đồng thời, chính thầy đã gieo những hạt
GV nhận xét, chốt KT. giống ước mơ vào tâm hồn non trẻ. Thầy trồng hai cây phong non cùng lúc với công việc dạy dỗ lũ trẻ trong làng. Điều đó gợi liên tưởng thú vị: trồng cây và trồng người.
- Thầy muốn gửi gắm ở hai cây phong non niềm hi vọng của mình vào thế hệ học trò của mình: chúng sẽ lớn lên, trưởng thành, được nhin thấy và đi đến những chân trời xa rộng.
Và sẽ trờ thành người hữu ích cho XH.
Câu 5: Viết đoạn văn khoảng 10 câu theo lối diễn dịch chứng minh “Hai cây phong sống động như hai con người”. Trong đoạn có sử dụng một từ tượng thanh và một từ tượng hình. (Gạch chân và chỉ rõ)
GV hướng dẫn viết đoạn văn (lập dàn ý)
Lưu ý:
HS phát biểu cảm nhận không nhất thiết theo khuôn mẫu, và cảm nhận tất cả các chi tiết.
HS có thể có những cảm nhận riêng về hai cây phong với những ấn tượng sâu sắc nhất.
GV mời 1 HS lên bảng viết đoạn văn; các HS còn lại viết vào vở.
GV nhận xét, chữa đoạn văn cho HS (nếu cần).
Câu 5: Hướng dẫn viết đoạn văn (lập dàn ý)
* Hình thức:
- Đoạn văn ngắn (10 câu). Có câu chủ đề nằm ở đầu đoạn.
- Sử dụng một từ tượng thanh, 1 từ tượng hình (gạch chân).
* Nội dung:
Cảm nhận của em về hình ảnh hai cây phong.
- Hai cây phong nằm ở trên đồi như ngọn hải đăng trên núi.
- Ai đến làng cũng đều thấy chúng trước tiên ⇒ Là dấu hiệu để nhận ra làng.
⇒ Khẳng định giá trị không thể thiếu đối với những người đi xa, thể hiện niềm tự hào về hai cây phong.
- Hai cây phong ấy cũng có tiếng nói riêng, tâm hồn riêng: tiếng rì rào nhiều cung bậc khác nhau.
- Hai cây phong gắn bó với sự sống, với con người: nơi giúp bọn trẻ thấy một “thế giới đẹp đẽ vô ngần của không gian bao la và ánh sáng”, nhìn ra vẻ đẹp mới và khơi gợi khát vọng khám phá miền đất lạ.
- Hai cây phong là nhân chứng cho hành động
và tình cảm của thầy Đuy-sen.
- Cảnh trèo lên hai cây phong cho ta thấy đây là nơi hội tụ niềm vui, mở rộng chân trời hiểu biết, nơi khắc ghi những biến cố của làng.
⇒ Hình ảnh hai cây phong được xem là dấu ấn của làng đã in sâu vào trong trái tim, khối óc và trở thành một phần máu thịt của người đi xa.
Tham khảo:
Hai cây phong trong truyện “Người thầy đầu tiên” của Ai-ma-tốp hiện lên sống động như hai con người. Không những chúng có tiếng nói riêng, mà chúng còn chan chứa nững lời ca êm dịu. Tôi càng đọc những “cử chỉ” ấy của hai cây phong thì tôi càng thấy chúng thật đa cảm và đa phong cách. Hễ học sinh chạy lên đồi vui chơi thì hai cây phong lại nghiêng ngả chào mời các bạn học trò nhỏ đến với bóng râm và tiếng là xào xạc, dịu hiền của chúng. Tuy chúng chỉ là những cái cây nhưng tôi có cảm tưởng chúng là những con người đầy nhiệt huyết. Tôi sẽ không quên được “hai nhân vật” đặc biệt này.
III. Củng cố - Dặn dò - Giao bài tập về nhà:
Bài tập 1: Lập dàn ý cho đề văn: Tưởng tượng mình là con trai lão Hạc (trong truyện ngăn Lão Hạc của Nam Cao) để kể lại câu chuyện ngày trở về quê hương, ra thăm mộ cha.
Bài tập 2: Ở cuối văn bản có đoạn: “Người vô danh ấy đã ước mơ gì, đã nói những gì khi vùi hai gốc cây xuống đất, người ấy đã ấp ủ những niềm hi vọng gì khi vun xới chúng nơi đây, trên đỉnh đồi cao này?”. Qua tất cả những gì đã cảm nhận được về hai cây phong, em hãy giải đáp câu hỏi trên?
Ngày soạn:
Ngày dạy BUỔI 10