- Kim Lân là một trong những gương mặt tiêu biểu của nền văn xuôi hiện đại Việt Nam.
- Các sáng tác của ông đều xoay quanh cảnh ngộ và sinh hoạt của người nông dân. Trong số đó phải kể đến truyện ngắn “Làng”.
- Qua tác phẩm, nhà văn đã xây dựng thành công hình tượng nhân vật ông Hai với vẻ đẹp của lòng yêu làng, yêu nước, yêu kháng chiến.
- Nét tình cảm ấy của nhân vật được thể hiện một cách sâu sắc và cảm động trong trong đoạn trích: “....Ông lão náo nức bước ra khỏi phòng thông tin, rẻ vào quán dặn vợ mấy việc rồi đi thẳng ra lối huyện cũ.
...
Cái giống Việt gian bán nước thì cứ cho mỗi đứa một nhát!
(Trích Làng- Kim Lân, SGK Ngữ văn 9- Tập I)
B/ Thân bài:
1. Khái quát phần đầu thân bài: (Giới thiệu nhân vật và tình huống truyện)
- Truyện ngắn “Làng” được viết năm 1948 trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp.
- Ông Hai là nhân vật chính của truyện. Cũng như bao người nông dân khác, ông Hai luôn gắn bó máu thịt với làng quê của mình. Làng Chợ Dầu có chiến sự, ông phải rời làng đi tản cư theo chính sách của Cụ Hồ: Tản cư là yêu nước.
- Ở nơi tản cư, ông luôn nhớ về làng, theo dõi tin tức kháng chiến và hỏi thăm về làng Chợ Dầu. Trong mắt ông Hai, cái gì ở làng Chợ Dầu cũng đẹp, cũng đáng tự hào.
- Nhưng rồi, kịch tính đã xảy ra, một tình huống trớ trêu đã đến. Đó là cái tin làng Chợ Dầu theo giặc. Nhà văn đã khéo léo đặt nhân vật vào tình huống gay gắt để bộc lộ tình yêu làng, yêu nước, tinh thần kháng chiến của người nông dân này
- Đoạn trích đã miêu tả sinh động diễn biến tâm trạng của ông Hai khi mới nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc. Qua đó nhà văn Kim Lân khắc họa tình yêu làng và tấm lòng gắn bó với cuộc kháng chiến của người nông dân.
II. Cảm nhận:
1. Tâm trang của ông hai khi ông mới bước ra khỏi phòng thông tin.
- Nghe theo chính sách Cụ Hồ, ông Hai rời làng đi tản cư, mặc dù ở nơi tản cư nhưng ông luôn nhứ về làng, ông luôn nghe tin tức về làng cũng như tin tức về kháng chiến.
- Ở phòng thông tin, ông nghe được nhiều tin hay -> những tin chiến thắng của quân ta -> “Ruột gan ông cứ múa cả lên”
- Trong lòng ông đang tràn ngập bao vui sướng, náo nức, khi vào quán nước “Hút một điếu thuốc lào, uống một hụm chè tươi nóng...; bao nhiêu ý nghĩ vui thích ấy chen chúc trong đầu óc”....
- Ông Hai lại nghe được tin giặc đã khủng bố vào làng Chợ Dầu do những người tản cư kể lại.
- Chỉ cần nghe nhắc đến tin lang Chợ Dầu “Ông đã quay phắt lại, lắp bắp hỏi...”
-> đây là phản xạ rất tự nhiên, bởi ông luôn quan tâm đến làng mình, cứ nhắc đến làng là ông lại xúc động.
=> Ông Hai là người nông dân có tính tình vui vẻ, chất phác, có tấm lòng gắn bó với làng quê và cuộc kháng chiến. -> Quan tâm tha thiết, nồng nhiệt đến cuộc kháng chiến.
2.Tâm trạng của ông Hai lúc mới nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc -Nghe nhắc đến tên làng, ông Hai quay phắt lại, lắp bắp hỏi, hy vọng được nghe những tin tốt lành, nào ngờ biết tin dữ: “Cả làng Việt gian theo Tây”.
Lời nói ấy như nhát dao cắt đứt từng khúc ruột. Còn nỗi đau nào hơn niềm tin bị đổ vỡ. Thật đau đớn, xót xa khi mà cả cuộc đời ông dành trọn tình yêu đối với làng quê. Tác giả miêu tả khuôn mặt ông Hai như những nét hiện hình về nỗi đau khổ không nén được: “Cổ ông nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tê rân rân, ông lão lặng đi tưởng như đến không thở được. Một lúc lâu ông mới rặn è è, nuốt một cái gì vướng ở cổ.” Trạng thái bàng hoàng, hụt hẫng này là phản ứng tâm lí hết sức tự nhiên của một người quá yêu làng.
Đây là một cú sốc tinh thần quá lớn khiến ông không gượng dậy được bởi những gì ông ngh thấy đối lập hoàn toàn với niềm tin tưởng, tự hào của ông về làng.
- Với niềm tin và niềm tự hào về làng vốn là điều thiêng liêng nhất trong lòng ông khiến ông như chưa thể tin vào những lời nói của mấy bà tản cư, hay nói cách khác, ông Hai như không thể chấp nhận được tin làng Chợ Dầu theo giặc.
- Như cố tìm chút hy vọng, ông hỏi: “Liệu có thật không hở bác? Hay là chỉ lại...”. Nhưng không, người đàn bà đi tản cư đã khẳng định: “Việt gian từ thằng chủ tịch mà đi...” thì không nghi ngờ gì nữa. Ông cảm thấy đau đớn, tủi hổ về cái làng Chợ Dầu yêu quý của mình đã theo giặc, làm Việt gian. Trước đây ông tự hào về làng bao nhiêu thì giờ đây, ông thấy nhục nhã, xấu hổ bấy nhiêu.
- Ổng trả tiền nước, đứng dậy đánh trống lảng ra về để chạy trốn sự thật, che giấu nỗi bẽ bàng đau đớn, che dấu mình là người làng Chợ Dầu. Ông xấu hổ vê cùng, lòng tự trọng bị tổn thương.
- Trên đường về nhà- Tin làng Chợ Dầu theo giặc trở thành nỗi ám ảnh trong lòng ông. “Những tiếng cười nói xôn xao của mấy người tản cư”,
“giọng chua lanh lảnh của người đàn bà...” cứ bám theo ám ảnh, dằn vặt ông khiến ông vô củng xáu hổ, nhục nhã khiến ông “Cúi gằm mặt xuống mà đi”.
=> Ta thấy trong phản ứng này của ông chứa chất bao nỗi tủi hổ, xót xa.
Ở ông Hai đã có sự đồng nhất danh dự của bản thân với danh dự của làng.
3. Đánh giá - Nghệ thuật:
Tình yêu làng, yêu nước của nhân vật ông Hai khi nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc được thể hiện bằng những nét nghệ thuật đặc sắc.
+ Tác giả đã đặt nhân vật vào tình huống căng thẳng, gay cấn.
+ Nhà văn đã miêu tả cụ thể, gợi cảm các diễn biến nội tâm qua các ý nghĩ, hành vi, ngôn ngữ, đặc biệt diễn tả rất đúng và gây ấn tượng mạnh mẽ về ám ảnh, day dứt trong tâm trạng nhân vật.
+ Điều đó chứng tỏ Kim Lân am hiểu về người nông dân và thế giới tinh thần của họ. Bên cạnh đó, ngôn ngữ kể, ngôn ngữ nhân vật thật đặc sắc, đặc biệt là ngôn ngữ ông Hai giàu tính khẩu ngữ, vừa có nét chung của người nông dân vừa có nét cá tính của nhân vật.
- Nội dung: Qua đoạn trích người đọc có thể cảm nhận ông Hai đã trải qua nỗi đau đớn, dày vò khi nghe tin làng mình theo giặc. Qua đó cũng thể hiện tình yêu làng, yêu nước sâu sắc, bền chặt và tinh thần nhiệt tình kháng chiến cao độ của người nông dân trong công cuộc chống Pháp.
Liên hệ: Tác giả A-li-a E-ren-bua khẳng định: “Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu miền quê trở nên lòng yêu Tổ Quốc”. Đúng vậy! Vẻ đẹp tâm hồn của ông Hai - nhân vật chính trong truyện ngắn “Làng” của Kim Lân mang tình cảm ấy - một tình cảm thiết tha, trong sáng, thủy chung, sâu sắc thật xúc động.