1. Kiến thức:
- Nắm được nội dung đặc điểm của một số thể loại văn học và những yêu cầu về nội dung của bài thuyết minh về một thể loại văn học.
2. Kỹ năng:
- Rèn kỹ năng thuyết minh và tạo lập một văn bản thuyết minh hoàn chỉnh 3. Thái độ.
- Có ý thức tự rèn luyện để hình thành kỹ năng làm văn thuyết minh II. Chuẩn bị:
1. Giáo viên: Lựa chọn nội dung kiến thức và phương pháp tổ chức phù hợp các hoạt động dạy học.
2. Học sinh: Đọc trước bài học ở nhà, chuẩn bị các yêu cầu của phần luyện tập.
III. Tiến trình hoạt động dạy học:
1. Khởi động: GV chiếu lên bảng một số thể loại văn học mà các em đã học gồm: các thể thơ, thể truyện, kí...
- HS quan sát và chuẩn bị cho việc thuyết minh một trong các thể loại quen thuộc là thể thơ thất ngôn bát cú.
2. Hình thành kiến thức mới
Hoạt động của thầy và trò Kiến thức cần đạt HĐ 1: Tìm hiểu trình tự quan sát, mô
tả thuyết minh về thể loại văn học.
I. Từ quan sát đến thuyết minh về thể loại văn học:
- GV gọi học sinh đọc đề bài sgk và nêu câu hỏi.
+ Đề bài yêu cầu thực hiện nhiệm vụ gì?
+ Muốn thực hiện nhiệm vụ đó em cần phải làm gì?
- GV chiếu lên Ti vi bài thơ ”Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác” của Phan Bội Châu
- HS làm việc theo nhóm:
+ Đọc, thảo luận và trả lời các câu hỏi ở mục I sgk
- Mỗi bài thơ có mấy dòng, mỗi dòng có mấy tiếng, số dòng số tiếng có thể tuỳ ý thêm bớt được không?
- Hs xác định các tiếng bằng (B), trắc (T) cho mỗi tiếng trong mỗi dòng thơ.
Từ đó xác định niêm, đối của mỗi dòng thơ với nhau.
Hãy xác định các tiếng có hiệp vần với nhau và đó là vần gì?
Cách ngắt nhịp phổ biến của hai bài thơ này là gì?
Gv treo bảng phụ ghi hai bài thơ đã học của Phan Châu Trinh để học sinh quan sát.
- Mỗi bài thơ có mấy dòng? Mỗi dòng có mấy tiếng? Số dòng và số chữ ấy có bắt buộc không? Có thể tùy ý thêm bớt được không?
- Em hãy ghi ký hiệu bằng trắc cho từng tiếng một trong hai bài thơ đó.
(thanh huyền và thanh ngang = tiếng bằng. Ký hiệu B; thanh sắc, nặng, hỏi, ngã tiếng trắc. Ký hiệu là T)
- Nhận xét quan hệ bằng trắc giữa các dòng với nhau?
(theo luật: nhất, tam, ngũ bất luận.
Nhị, tứ, lục phân minh)
Đề bài: Thuyết minh về thể thơ thất ngôn tứ tuyệt.
- Đề bài yêu cầu về phương thức biểu đạt là thuyết minh.
- Nội dung thuyết minh về một thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật.
- Muốn làm được đề bài này em phải tìm hiểu đặc điểm thể thơ bằng cách phải quan sát và nhận biết thể thơ.
1- Quan sát
- Mỗi bài thơ có 8 dòng, mỗi dòng có 7 tiếng (thất ngôn bát cú), Số dòng trong mỗi bài và số tiếng trong mỗi câu bắt buộc phải đủ không thể tùy ý thêm bớt.
- Đận đề kiểm tra đ ở địa phương em có nghĩa tương đương vớip á Côn Lôn
1 2 3 4 5 6 7
1 b B t T t B B Vần
2 t T b B t T B Vần
3 t T t B b T t
4 b B t T t B B Vần
5 t B b T b B t
6 b T b B t T B Vần
7 t T t B b T t
8 b B b T t B B Vần
- Về Đối: Có các cặp câu:3-4 và 5-6 Câu 3:Tiếng 2: T, Tiếng 4: B , Tiếng 6: T Câu 4:Tiếng 2: B, Tiếng 4: T , Tiếng 6: B Câu 5:Tiếng 2: B, Tiếng 4: T , Tiếng 6: B Câu 6:Tiếng 2: T, Tiếng 4: B , Tiếng 6: T Về Niêm: Các câu gần nhau cùng thanh với nhau là: Câu 2-3, 4-5, 6-7, 8-1=> gọi là niêm với nhau.
- Bài thơ có các tiếng Lôn, non, hòn, son, con, hiệp vần với nhau. Vần bằng. các tiếng hiệp vần ấy nằm ở vị trí cuối câu 1,2 và các câu chẵn.
- Do có sự luân phiên bằng trắc như thế nên thể thơ thất ngôn bát cú có nhịp 2/2/3 hoặc 4/3 => nhịp chẵn trước, nhịp lẻ sau.
2. Lập dàn ý:
Mở bài:
Nêu một định nghĩa chung về thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Một thể thơ dược các nhà thơ cổ điển VN thường sử dụng để sáng tác thơ.
HS: Tìm hiểu về vần của bài thơ.
- Gv giúp hs lập dàn ý đề bài.
Vậy muốn thuyết minh đặc điểm về một thể loại văn học trước hết chúng ta cần phải làm gì?
HĐ 2: Luyện tập
Thuyết minh về thể loại truyện ngắn:
Yêu cầu: Đặc điểm văn xuôi, có nhân vật, diễn biến sự việc, tính huống, phối hợp miêu tả, biểu cảm...
HS đọc tài liệu tham khảo ở sách giáo khoa để hiểu biết về thể loại văn học này và lập dàn ý cho bài văn.
Thân bài:
Thuyết minh luật thơ bằng cách nêu các đặc điểm của thể thơ.
- Số câu, số chữ trong mỗi bài.
- Quy luật bằng trắc của thể thơ.
* Luật bằng trắc
* Luật đối
* Luật niêm.
=> nếu không đúng luật thì bài thơ thất luật, xem như hỏng bài thơ.
- Cách gieo vần của thể thơ - Cách ngắt nhịp của thể thơ.
Kết bài:
Cảm nhận của em về vẻ đẹp, nhạc điệu của thể thơ
*Ghi nhớ:
II- Luyện tập:
Bài tập 1: Thuyết minh về thể loại truyện ngắn:
- Mở bài: Giới thiệu về thể loại truyện ngắn.
- Thân bài:
- Các yếu tố tạo nên truyện ngắn:
- Yếu tố tự sự là yếu tó chính quyết định cho sự tồn tại của một truyện ngắn gồm sự việc chính và con người chính,
-Yếu tố miêu tả, biểu cảm là những yếu tố hỗ trợ giúp cho truyện ngắn sinh động hấp dẫn.
- Kết cấu thường là sự sắp đặt đối chiếu để làm nổi bật chủ đề.
- Chủ đề có thể đề cập đến vấn đề lớn của xã hội
- Kết bài : Đánh giá chung vê thể loại truyện ngắn trong sáng tác văn học.
3. Vận dụng sáng tạo:
- Từ đặc điểm thể loại em vừa thuyết minh, hãy giải quyết một tinh huống sau: Có người đọc lên bài thơ ”Bánh trôi nước” của nữ nhà thơ Hồ Xuân Hương và yêu cầu em thuyết minh cho họ về thể thơ này?
- GV cho HS 7 -10 phút để chuẩn bị và giải quyết tình huống.
- Hướng dẫn học bài :
- Về nhà tiếp tục chọn và làm một bài thuyết minh về một thể loại văn học tùy chọn (tra Google để tham khảo thể loại và tự tạo lập bài văn)