3.1.1 Cơ sở xây dựng và các nguyên tắc của việc thiết kế trò chơi dạy học trong dạy học môn GDH
3.1.1.1 Cơ sở xây dựng trò chơi dạy học trong dạy học môn GDH
Để xây dựng trò chơi dạy học phục vụ cho việc dạy học môn GDH. Chúng tôi căn cứ vào các tiêu chí sau:
- Căn cứ vào mục tiêu, nội dung, phương pháp của bài học - Căn cứ vào logic của quá trình dạy học trên lớp
- Căn cứ vào cách phân loại trò chơi trong dạy học (đã trình bày ở phần cơ sở lý luận của đề tài).
- Căn cứ vào kết quả khảo sát thực tiễn dạy học môn GDH (phần LLGD) của SVSP ở trường ĐH Đồng Tháp.
- Căn cứ vào đặc điểm của SV hệ sư phạm trong quá trình học tập ở trường.
- Căn cứ vào chương trình dạy học môn GDH (phần LLGD) dành cho SVSP - Căn cứ vào giáo trình, bài giảng dạy học môn GDH
3.1.1.2 Các nguyên tắc của việc thiết kế trò chơi dạy học trong dạy học môn GDH Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn đã nêu ở chương 1. Chúng tôi thiết kế các trò chơi dạy học dựa trên một số nguyên tắc sau:
- Đảm bảo tính mục đích: Mục đích của trò chơi là phát huy tính tích cực học tập của SV. Vì vậy nhiệm vụ chơi, luật chơi và hành động của trò chơi đòi hỏi SV phải sử dụng các giác quan, các thao tác trí tuệ, đặc biệt là thao tác tư duy như: phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, trừu tượng hóa, để lĩnh hội kiến thức của bài học, môn học.
- Đảm bảo tính chất của hoạt động chơi: Mỗi trò chơi học tập phải là trò chơi đích thực, thực sự hấp dẫn, kích thích tính tích cực, tự lập, sáng tạo của SV. Những trò chơi nhằm tích cực hóa hoạt động học tập cho SV phải tạo cơ hội cho các em hứng thú, tự nguyện tham gia vào trò chơi, tích cực vận dụng vốn hiểu biết và năng lực trí tuệ của mình để giải quyết nhiệm vụ học tập trong những hoàn cảnh chơi sinh động với yếu tố thi đua lẫn nhau.
- Đảm bảo tính hệ thống và tính phát triển: Các trò chơi được sắp xếp từ đơn giản đến phức tạp, từ dễ đến khó, tạo thành một hệ thống gồm các nhóm trò chơi nhằm nâng cao năng lực phát triển trí tuệ của SV.
- Đảm bảo tính đa dạng: Các trò chơi hệ thống phải đa dạng, phong phú tạo cơ hội cho SV thực hành, vận dụng vốn hiểu biết thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau và khả năng tư duy của họ để giải quyết nhiệm vụ học tập trong những tình huống chơi đa dạng, phong phú.
3.1.2 Thiết kế Modul bài giảng có sử dụng trò chơi trong dạy học môn GDH (phần LLGD)
3.1.2.1 Mô tả chung các nhóm trò chơi dạy học:
Dựa trên cơ sở các căn cứ và các nguyên tắc đã nêu ở trên, hệ thống trò chơi dạy học được thiết kế trong đề tài nghiên cứu này gồm 3 nhóm trò chơi chính được xếp theo 3 hướng như sau:
- Nhóm các trò chơi giới thiệu nội dung mới (gây hứng thú nhận thức) - Nhóm trò chơi tìm hiểu tri thức (lĩnh hội tri thức mới)
- Nhóm trò chơi củng cố ôn tập
Nhóm 1: Nhóm trò chơi giới thiệu nội dung mới
Những trò chơi này có thể sử dụng khi bắt đầu vào 1 tiết học, nó có tác dụng khởi động tư duy của SV, dẫn dắt SV tìm hiểu nội dung, học tập một cách tự nhiên, thoải mái và vui vẻ. Không chỉ vậy, trò chơi này còn được sử dụng khi chuyển tiếp sang một nội dung mới trong giờ học. Cách chuyển tiếp này giúp SV thay đổi trạng thái, kích thích hoạt động trí tuệ để đạt được mục tiêu bài học.
Nhóm 2: Nhóm trò chơi lĩnh hội tri thức mới
Dựa vào quan điểm “Vùng phát triển gần nhất” những loại trò chơi này nhằm huy động vốn hiểu biết của SV. Qua trò chơi này, giúp SV nắm được trình độ nhận thức hiện tại của SV mà đưa ra các yêu cầu cao hơn hướng đến vùng phát triển gần nhất. Để sử dụng loại trò chơi này, GV phải linh hoạt trong quá trình tổ chức vì mỗi em có sự nhận thức khác nhau như: trình độ, chuyên ngành, lĩnh vực …
Nhóm 3: Nhóm trò chơi củng cố ôn tập
Những trò chơi trong nhóm này được sử dụng sau khi SV đã được học một nội dung hoặc kỹ năng nào đó, những kiến thức hoặc kỹ năng đã học là cơ sở để SV thực hiện những trò chơi này. Để tham gia được trò chơi và mong muốn chiến
thắng, sinh viên phải tích cực huy động trí nhớ, tư duy và khả năng phản ứng nhanh của mình. Điều đó, sẽ giúp SV củng cố kiến thức, luyện tập kỹ năng một cách tự nhiên, tự giác và tích cực.
Ngoài cách phân loại như trên, còn có thể phân loại các trò chơi thành nhóm trò chơi trí tuệ, nhóm trò chơi vận động, nhóm trò chơi phối hợp trí tuệ và vận động … Tuy nhiên, với phạm vi nghiên cứu của mình, chúng tôi chỉ đưa ra những trò chơi mang tính chất định hướng cho các bài học mà chưa đi sâu vào tất cả các nhóm tiểu tiết trò chơi.
3.1.2.2 Minh họa việc thiết kế và sử dụng một số chơi trong dạy học môn GDH (phần LLGD)
a. Nhóm trò chơi giới thiệu nội dung mới
Những trò chơi được sử dụng trong nhóm này có thể là:
1) Trò chơi ô chữ
Trò chơi ô chữ trong dạy học có nhiều dạng khác nhau, có thể là giải những ô chữ hàng ngang rồi tìm từ khóa trong ô chữ hàng dọc, có thể là ô chữ dưới dạng sơ đồ …
Mỗi ô chữ bao gồm cũng có lời gợi ý và nội dung ô chữ có liên quan trực tiếp đến bài học.
Ví dụ: Khi giới thiệu vào bài mới ở chương 2: Tổ chức các hoạt động giáo dục ở trường trung học
- Mục đích: + Ôn lại nội dung bài trong chương 1
+ Giới thiệu nội dung mới trong chương 2 và giúp cho SV hiểu rõ các nội dung giáo dục, tầm quan trọng cũng như mối quan hệ giữa chúng trong việc hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh.
- Chuẩn bị: GV thiết kế ô chữ có câu gợi ý, vòng quay số, bảng điểm, danh sách - Cách chơi: Cả lớp cùng chơi
GV sẽ quay số ngẫu nhiên, bạn nào được gọi tên sẽ chọn ô chữ của mình, sau đó nghe lời gợi ý của GV và suy nghĩ trong vòng 10 giây nếu trả lời đúng đáp án sẽ được điểm cộng còn nếu bạn nào trả lời sai thì nhường cơ hội cho các bạn còn lại.
Ai tìm ra được ô từ khóa chính xác và nhanh nhất sẽ là người chiến thắng.
(Minh họa trò chơi ô chữ: GD đạo đức) Nội dung gợi ý:
1. Ô chữ số 1: Đây là 1 trong 3 lực lượng quan trọng tác động đến sự phát triển nhân cách con người.
→ Gia đình
2. Ô chữ số 2: Để hình thành 1 thói quen tốt cho học sinh, ngoài đảm bảo tính hệ thống nhà giáo dục cần phải đảm bảo tính chất này.
→ Liên tục
3. Ô chữ số 3: Khi xử lý 1 tình huống GD, nhà GD cần chú ý đảm bảo nguyên tắc này.
→ Cá biệt hóa
4. Ô chữ số 4: Đây là công việc giúp học sinh vận dụng những tri thức vào trong thực tiễn cuộc sống.
→ Lao động
5. Ô chữ số 5: Đây là một tính cách của GV tỏ ra dễ hài lòng, không yêu cầu cao đối với học sinh của mình trong quá trình giáo dục
→ Dễ dãi
6. Ô chữ số 6 : Khi thực hiện 1 hành động, để đạt hiệu quả, chúng ta cần phải xác định cái gì?
→ Mục đích
7. Ô chữ số 7: Đây là 1 việc làm quan trọng nhất trong quá trình học tập ở bậc đại học của SV.
→ Tự học
8. Ô chữ số 8: Việc giải quyết có hiệu quả các mâu thuẩn xãy ra trong quá trình giáo dục đó chính là gì của quá trình giáo dục?
→ Động lực
9. Ô chữ số 9: Hảy điền vào từ còn thiếu trong 2 câu thơ của Nguyễn Đình Chiểu: “ Chở bao nhiêu…thuyền không khẳm
Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà”
→ Đạo
10. Ô chữ số 10: Trình tự thực hiện hợp lý các khâu của quá trình giáo dục gọi là gì của quá trình giáo dục?
→ Logic
11. Ô chữ số 11: Đây là 1 phương pháp được GV thực hiện bằng cách sử dụng hệ thống câu hỏi để trao đổi, trò chuyện với học sinh gọi là gì?
→ Đàm thoại
12. Ô chữ số 12: Điền từ còn thiếu trong đoạn nhạc sau → Yêu thương
13. Ô chữ số 13: Đây là tên của 1 bài hát do nhạc sỹ Nguyễn Thị Hải sáng tác.
→ Chấp cánh ước mơ
Ô Chữ từ khóa : Đây là 1 nội dung góp phần hình thành toàn diện cho học sinh GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC
2) Trò chơi đuổi hình bắt chữ
Trò chơi này có thể áp dụng vào phần: cấu trúc của quá trình giáo dục, các phương pháp giáo dục hay trong chương 3 người GV chủ nhiệm lớp
Ví dụ: Trong chương 3 Người giáo viên chủ nhiệm lớp
- Mục đích: vui để học, giúp cho SV tìm hiểu thêm các thông tin liên quan đến người GV chủ nhiệm. Đồng thời rèn tư duy nhạy bén, sự tập trung chú ý, óc quan sát và khả năng khái quát hóa của sinh viên.
- Chuẩn bị: GV chuẩn bị các hình ảnh liên quan đến chủ đề người GV chủ nhiệm - Cách chơi: cả lớp cùng chơi
Chọn số ngẫu nhiên. Gọi sinh viên trả lời
GV chiếu lên từng ảnh 1 trong vòng 10 giây bạn nào trả lời đúng đáp án sẽ được điểm cộng. Bạn nào trả lời sai sẽ nhường cơ hội cho các bạn còn lại.
3) Trò chơi nở hoa trí tuệ
Trò chơi này có thể áp dụng trong chương 3: Người giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường trung học
- Mục đích: Giúp cho SV hiểu biết thêm một số thông tin liên quan đến công việc, nội dung, phương pháp công tác chủ nhiệm lớp ở trường trung học.
- Chuẩn bị: GV chuẩn bị thiết kế các bông hoa có lời gợi ý liên quan đến người GV chủ nhiệm.
- Cách chơi: Cả lớp cùng chơi. Quay số ngẫu nhiên. GV chiếu các bông hoa lên cho SV chọn. Mỗi bông hoa có một lời gợi ý, trong mỗi từ gợi ý đó có chữ cái đầu tiên của bình hoa. Sau 10 giây bạn nào trả lời đúng sẽ được điểm cộng, bạn nào trả
lời sai hoặc không trả lời được sẽ nhường cơ hội cho các bạn còn lại, ai đoán được ô từ khóa của bình hoa nhanh nhất và chính xác sẽ được điểm thưởng.
4) Trò chơi tìm các thông tin liên quan đến nội dung GV cần giới thiệu
Trò chơi này có thể áp dụng vào rất nhiều bài, nhiều lĩnh vực khác nhau và có thể tổ chức cho cả lớp cùng chơi hoặc chia theo nhóm.
Ví dụ: Khi giới thiệu phần các phương pháp giáo dục. Yêu cầu SV cùng tham gia trò chơi
- Mục đích: Giúp cho SV phát triển năng lực trí tuệ, phát huy tính tích cực học tập của sinh viên, rèn kỹ năng họp tác nhóm.
- Chuẩn bị: GV chuẩn bị các mãnh giấy cắt sẵn để phát cho các nhóm SV
- Cách chơi: Yêu cầu mỗi nhóm hãy viết ra giấy các phương pháp giáo dục mà bạn biết
Thời gian: 2 phút hết thời gian
Nhóm nào viết ra được nhiều nhất và chính xác đúng theo yêu cầu thì đó là đội chiến thắng.
Ngoài những trò chơi nói trên, còn có rất nhiều trò chơi khác trong nhóm này như:
5) Trò chơi giải quyết các nhiệm vụ theo yêu cầu 6) Trò chơi câu đố (liên quan đến nội dung bài học)
b. Nhóm trò chơi tìm hiểu tri thức (lĩnh hội tri thức mới) Những trò chơi được sử dụng trong nhóm này là:
1) Trò chơi gợi ý từ có kèm theo hình ảnh
Trò chơi này có thể áp dụng trong chương 1: Những vấn đề cơ bản của LLGD.
Phần cấu trúc của QTGD
- Mục đích: Giúp cho SV hiểu rõ từng thành tố trong quá trình giáo dục
Thông qua các hình ảnh có lời gợi ý giúp cho SV hiểu và nhớ nội dung bài học của mình sâu sắc hơn.
- Chuẩn bị: GV chuẩn bị các hình ảnh kèm theo lời gợi ý có liên quan đến nội dung bài học.
- Cách chơi: GV lần lượt đưa ra từng hình ảnh. Mỗi hình đều có từ gợi ý liên quan đến nội dung cần tìm hiểu. Trong vòng 10 giây SV nào trả lời đúng từ khóa sẽ được điểm cộng. Bạn nào trả lời sai sẽ nhường cơ hội cho các bạn còn lại
(Minh họa trò chơi: Phần cấu trúc của QTGD) Hình ảnh gợi ý thứ nhất:
- Chịu sự quy định của mục đích- nhiệm vụ giáo dục
- Gồm hệ thống các giá trị chuẩn mực, các giá trị XH, đạo đức, nhân văn, nghề nghiệp cần hình thành ở người được giáo dục
- Là hệ thống những tri thức về tự nhiên, về xã hội, về tư duy, về khoa học, kỹ thuật công nghệ, đạo đức, lao động, thẩm mỹ, nghệ thuật….Đó là các mặt GD đạo đức, GD thể chất, GD thẩm mỹ, GD lao động, GD giới tính, GD môi trường, dân số, pháp luật…..
Từ khóa: Nội dung giáo dục Hình ảnh gợi ý thứ 2:
- Là những thành tố quy định cách thức hoạt động của nhà giáo dục và người được giáo dục
- ………..càng khoa học, hiện đại, tiên tiến thì càng tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình giáo dục đạt kết quả cao.
Từ khóa: Phương pháp, phương tiện giáo dục Hình ảnh gợi ý thứ 3:
- Là chủ thể tác động giáo dục (GV, tập thể sư phạm, cha mẹ…) - Có vai trò chủ đạo, tổ chức, điều khiển QTGD
- Kích thích làm phát triển ở người được giáo dục tính tự giác, tích cực, tự GD...
Từ khóa: Nhà giáo dục ( chủ thể GD) Hình ảnh gợi ý thứ 4:
- Là khách thể khi nhận sự tác động có định hướng của nhà GD - Là chủ thể tự GD, chủ động tiếp nhận các tác động có chọn lọc Từ khóa: Người được giáo dục (đối tượng giáo dục)
Hình ảnh gợi ý thứ 5:
- Là mức độ phát triển nhân cách của người được GD đạt được sau quá trình GD nhất định
- Đồng thời cũng là………..sự vận động và phát triển ở người được GD
Từ khóa: Kết quả giáo dục
*** Cấu trúc của QTGD:
Cấu trúc của QTGD là một hệ thống toàn vẹn, bao gồm nhiều tành tố cấu thành:
- Mục đích- nhiệm vụ GD - Nội dung GD
- Phương pháp, phương tiện GD - Nhà GD
- Người được GD - Hình thức tổ chức GD - Kết quả GD
2) Trò chơi thuyết minh hình ảnh
Trò chơi này có thể áp dụng trong phần các phương pháp giáo dục, các nội dung giáo dục …
Ví dụ: Trong phần các phương pháp giáo dục
- Mục đích: Rèn khả năng liên hệ hình ảnh về các phương pháp giáo dục với tri thức thực tiễn. Đồng thời rèn khả năng quan sát, nhanh nhẹn tư duy
- Chuẩn bị: GV chuẩn bị các hình ảnh liên quan đến các phương pháp giáo dục - Cách chơi: chia nhóm
Mỗi nhóm chọn hình ảnh về phương pháp giáo dục của mình.
Thể lệ: Giáo viên đưa ra hình ảnh cho từng đội suy nghĩ và hùng biện về hình ảnh đó (bốc thăm), thời gian cho mỗi đội là: 5 phút hội ý và 3 phút thuyết minh về hình ảnh.
Tiêu chí đánh giá:
1. Đúng nội dung
2. Kỹ năng sử dụng ngôn ngữ thuyết trình 3. Có những ví dụ điển hình
3) Trò chơi đi tìm các mảnh ghép
Ở phần các phương pháp giáo dục hay các nội dung giáo dục chúng ta có thể tổ chức trò chơi này cho sinh viên.
Ví dụ: Khi tìm hiểu nội dung các phương pháp giáo dục GV đưa ra hình ảnh của một phương pháp giáo dục bất kỳ. Trong hình ảnh đó có 5 mảnh ghép nhỏ. Mỗi mảnh ghép có lời gợi ý nội dung liên quan đến phương pháp đó. SV phải trả lời ô từ khóa cho từng mãnh ghép nhỏ. GV cứ tiếp tục lật các mãnh ghép đó cho đến khi nào SV tìm được ô chữ từ khóa cuối cùng của phương pháp mà GV đưa ra.
4) Trò chơi đi tìm kho báu
Trong chương 3: Người GV chủ nhiệm lớp, chúng ta có thể tổ chức trò chơi này cho SV.
- Mục đích: Giúp SV hiểu biết thêm các kiến thức về ca dao, tục ngữ, danh ngôn nói về nghề giáo.
- Chuẩn bị: GV chuẩn bị các câu ca dao, tục ngữ, danh ngôn nói về nghề giáo Giấy cắt sẵn chia cho các nhóm chơi
- Cách chơi: Chia thành nhóm