Cấu tạo của cơ cấu phanh đĩa được thể hiện trên hình 9.9. Các bộ phận chính của cơ cấu phanh đĩa bao gồm:
- Một đĩa phanh được lắp với moayơ của bánh xe và quay cùng bánh xe.
- Một giá đỡ cố định trên dầm cầu trong đó có đặt các xi lanh bánh xe.
- Hai má phanh dạng phẳng được đặt ở hai bên của đĩa phanh và được dẫn động bởi các pittông của xi lanh bánh xe.
Có hai loại cơ cấu phanh đĩa: loại giá đỡ cố định và loại giá đỡ di động.
* Loại giá đỡ cố định (hình 9.9.a):
Hình 9.9.a: Cơ cấu phanh đĩa loại giá đỡ cố định
Loại này, giá đỡ được bắt cố định trên dầm cầu. Trên giá đỡ bố trí hai xi lanh phanh bánh xe ở hai phía của đĩa phanh. Trong các xi lanh có pittông, mà một đầu của nó luôn tì vào các má phanh. Một đường dầu từ xi lanh chính được dẫn đến cả hai xi lanh bánh xe.
Khi đạp phanh, dầu từ xi lanh chính qua ống dẫn đến các xi lanh bánh xe đẩy pittông mang các má phanh ép vào hai phía của đĩa phanh thực hiện phanh bánh xe.
Khi thôi phanh dưới tác dụng của lò xo hồi vị bàn đạp phanh được trả về vị trí ban đầu, dầu từ xi lanh bánh xe sẽ hồi trở về xi lanh chính, tách má phanh khỏi đĩa phanh kết thúc quá trình phanh.
* Loại giá đỡ di động (hình 9.9.b):
Ở loại này giá đỡ không bắt cố định mà có thể di trượt ngang được trên một số chốt bắt cố định với dầm cầu. Trong giá đỡ di động người ta chỉ bố trí một xi lanh bánh xe với một pittông tì vào một má phanh. Má phanh ở phía đối diện được gá trực tiếp trên giá đỡ.
Bình thường khi chưa phanh do giá đỡ có thể di trượt ngang trên chốt nên nó tự lựa để chọn một vị trí sao cho khe hở giữa các má phanh với đĩa phanh hai
áp suất thuỷ lực
Giá cố đđịnh
Đĩa phanh Má
phanh
Pittô
Giá bắt
Giácố định
bên là như nhau. Khi đạp phanh dầu từ xi lanh chính theo ống dẫn vào xi lanh bánh xe. Pittông sẽ dịch chuyển để đẩy má phanh ép vào đĩa phanh. Do tính chất của lực và phản lực kết hợp với kết cấu tự lựa của giá đỡ nên giá đỡ mang má phanh còn lại cũng tác dụng một lực lên đĩa phanh theo hướng ngược với lực của má phanh do pittông tác dụng. Kết quả là đĩa phanh được ép bởi cả hai má phanh và quá trình phanh bánh xe được thực hiện.
Hình 9.9.b:
Cơ cấu phanh đĩa loại giá đỡ di động
9.3.2.2. Cấu tạo của đĩa phanh và má phanh
Cấu tạo của đĩa phanh và má phanh được chỉ ra trên hình 9.10.
Hình 9.10: Cấu tạo của đĩa phanh và má phanh
* Cấu tạo đĩa phanh:
Đĩa phanh thường được chế tạo liền với moayơ bánh xe. Có hai loại đĩa phanh: đĩa phanh đặc (hình 9.10.a) và đĩa phanh có lỗ rỗng (hình 9.10.b). Đĩa phanh có lỗ rỗng, do diện tích tiếp xúc với không khí nhiều hơn nên khả năng thoát nhiệt tốt hơn so với đĩa phanh đặc.
* Cấu tạo má phanh:
Má phanh của cơ cấu phanh đĩa có dạng tấm phẳng hình chữ nhật. Nó được cấu tạo bởi một xương phanh bằng một tấm thép có chiều dày khoảng 4 đến 5 mm và một tấm má phanh bằng vật liệu ma sát. Má phanh và xương phanh
Chuyển động
áp suất thuỷ lực
Giá di động Pittô
Má phanh Đĩa
Giá dẫn hướng
a b
c d
Má Má
Đệm má
phanh Đệm
má phanh
Rãnh
Giá di động Ápsuất
a b
d Đệm
má má
được dán với nhau bằng một loại keo đặc biệt. Có hai loại má phanh: loại tấm liền như hình 9.10.c và loại tấm có phân chia bởi các rãnh như hình 9.10.d.
Ở một số ôtô pittông không tác dụng trực tiếp vào xương của má phanh mà thông qua một tấm lót.
9.3.2.3. Cấu tạo cụ thể của cơ cấu phanhđĩa
Cấu tạo cụ thể của cơ cấu phanh đĩa được thể hiện trên các hình 9.11 và 9.12.
hình 9.11.a và 9.11.b là kết cấu của cơ cấu phanh đĩa với giá đỡ cố định.
Hình 9.11: Cấu tạo của cơ cấu phanh đĩa
Hình 9.12.a và 8.12.b là kết cấu của cơ cấu phanh đĩa với giá đỡ di động.
Hình 9.12: Cấu tạo của cơ cấu phanh đĩa với giá đỡ di động
9.4. PHANH DỪNG
Phanh dừng được dùng để dừng xe (đỗ xe) trên đường dốc hoặc đường bằng. Nói chung hệ thống phanh này được sử dụng trong trường hợp ôtô đứng yên không di chuyển trên các loại đường khác nhau. Về cấu tạo phanh dừng cũng bao gồm hai bộ phận chính đó là cơ cấu phanh và dẫn động phanh.
- Cơ cấu phanh có thể bố trí kết hợp với cơ cấu phanh của các bánh xe phía sau hoặc bố trí trên trục ra của hộp số.
- Dẫn động phanh của hệ thống phanh dừng hầu hết là dẫn động cơ khí được bố trí và hoạt động độc lập với dẫn động phanh chính và được điều khiển bằng tay, vì vậy còn gọi là phanh tay.
a b
pittôngĐệm Giá đỡ Pittông Đĩa
phanh
pittôngĐệm Giá đỡ Pittông Má
a b
Lỗ lắp đĩa đỡ Chốt
Giá đỡ Chốt
Phía ngoài
Giá đỡ pittôngĐệm Màng
chắn
Pittông Má
phanh Đĩa
phanh
Sơ đồ bố trí chung của phanh dừng được mô tả trên hình 9.13.
Hình 9.13: Sơ đồ bố trí chung của phanh dừng
9.4.1. Phanh dừng bố trí trên trục ra của hộp số
Cấu tạo và nguyên lý làm việc của loại phanh dừng này được mô tả trên hình 9.14.
Hình 9.14: Cấu tạo của loại phanh dừng
1: má phanh, 2: trống phanh, 7: guốc phanh, 16: trục cam ép, 17: mâm phanh, 18 đòn quay, 19 thanh kéo27: cóc hãm, 28: tay kéo, 29: tay phanh, 30: tay điều khiển
Trên vỏ của hộp số có bắt mâm phanh cố định 17 mà trên đó lắp chốt guốc phanh 7 và trục cam ép 16. Hai guốc phanh được lắp trên chốt cố định và được điều khiển bằng cam phanh giống như cơ cấu phanh đối xứng qua trục đã trình bày ở mục 9.1.1. Trên mặt bích của trục thứ cấp hộp số có lắp trống phanh 2 (bích này được ghép với mặt bích của trục các đăng).
Phần dẫn động bao gồm cần phanh tay 29, cơ cấu hãm bao gồm tay điều khiển 30, thanh kéo 28 và cóc hãm 27. Cần phanh tay 29 được quay quanh một chốt bản lề cố định và đầu dưới liên kết với thanh kéo 19 và đòn quay 18. Một đầu của đòn quay 18 được lắp cố định với đầu trục cam ép 16.
Khi kéo cần phanh 29 về phía sau thông qua các khâu khớp dẫn động làm đòn quay 18 dẫn động cam ép quay một góc. Cam ép, ép lên hai đầu của hai guốc phanh làm hai guốc phanh bung ra ôm sát vào trống phanh, làm trống phanh cố định. Do trống phanh lắp cố định với trục các đăng nên toàn bộ trục các đăng, truyền lực chính, bán trục và các bánh xe cũng được hãm cứng.
Khi nhả phanh tay phải bóp tay điều khiển 30 để nhả cóc hãm và đẩy cần phanh 29 trở về vị trí ban đầu, lúc đó cam ép trở về vị trí trung gian, các guốc phanh được lò xo co lại tạo khe hở giữa má phanh và trống phanh, trống phanh được quay tự do.
9.4.2. Phanh dừng bố trí ở các bánh xe phía sau
Trên một số ôtô nhất là đối với ôtô du lịch người ta sử dụng cơ cấu phanh ở các bánh xe phía sau làm phanh dừng.
Ở cơ cấu phanh, ngoài phần dẫn động bằng thuỷ lực của phanh chân còn có thêm các chi tiết của cơ cấu phanh dừng (hình 9.15).
Hình 9.15: Cơ cấu phanh dừng
Khi điều khiển phanh tay thông qua hệ thống dẫn động, cáp 3 kéo một đầu của đòn quay quay quanh liên kết bản lề với phía trên của guốc phanh bên trái.
Thông qua thanh nối 2 mà lực kéo ở đầu dây cáp 3 sẽ chuyển thành lực đẩy từ chốt bản lề của đòn quay vào guốc phanh bên trái và lực đẩy từ thanh kéo vào điểm tựa của nó trên guốc phanh bên phải. Do đó hai guốc phanh được bung ra ôm sát trống phanh thực hiện phanh bánh xe.
a
b c
Để điều khiển cơ cấu phanh hoạt động cũng cần phải có hệ thống dẫn động. Hệ thống dẫn động của cơ cấu phanh dừng loại này thông thường bao gồm: một cần kéo hoặc tay kéo (hình 9.16.a và 9.16.b). Các dây cáp và các đòn trung gian (hình 9.16.c).
Hình 9.16: Dẫn động của cơ cấu phanh dừng