1.6. Quá trình tạo dựng tác tử thông minh
1.6.2. Quá trình mô tả tác tử thông minh
Hình 1.10 đề xuất quá trình xác định tác tử thông minh, đưa ra sơ đồ hướng dẫn người dùng mô tả vấn đề, yêu cầu ứng dụng để xác định tên của tác tử, rút ra các chủ đề S kèm theo các chức năng nhiệm vụ.
Xác định tác tử theo nhiệm vụ
Rút ra các chủ đề (S)
Các tác tử
Mô tả Trí tuệ, nội dung,
liên tác và an ninh Mô tả
yêu cầu (S O I)
Loại bỏ, xoá đi các tác tử thừa hoặc không cần thiết.
Danh sách các tác tử
Giải pháp của chuyên gia Quan hệ giữa các
vấn đề
Dựa trên các quan hệ và giải pháp
Hình 1.10. Quá trình xác định tác tử thông minh
Các luật loại bỏ, xoá các tác tử
Gọi tập các chủ đề kèm theo chức năng nghiệp vụ theo mô tả của người dùng là:
T. Khi đó, ∀ t∈ T [ S(t) => IA(t)]. IA(t) là tác tử thông minh tương ứng với chủ đề t.
Tiếp theo, dựa trên danh sách tác tử đề xuất, sử dụng cơ chế suy diễn luật (RBR, Rule- Based Reasoning) và suy diễn hướng tình huống (CBR, Case-based reasoning) xoá đi các tác tử dư thừa, trùng nhau, không cần thiết.
Thí dụ (minh hoạ tạo dựng các thành phần của tác tử), giả sử yêu cầu ứng dụng:
Xây dựng hệ thống trao đổi thông tin trong hệ thống e-Learning. Mô tả yêu cầu DS:
{TĐTT, Trao đổi thông tin trong e-Learning, 3 kênh trao đổi thông tin giữa Thầy giáo- Học Viên, Người quản trị hệ thống-Học viên, Học viên-Học viên}. Theo yêu cầu ứng dụng, chúng ta xây dựng các khuôn dạng để thu nhận mô tả yêu cầu trao đổi thông tin gồm 3 bộ (Sj,Oj,Ij), j = 1,2,3 tương ứng với 3 kênh trao đổi thông tin.
Bước xác định định danh tác tử: Theo mô tả yêu cầu, chủ đề (S) là trao đổi thông tin (TĐTT) trong đào tạo từ xa, tương ứng với một tác tử quản trị trao đổi thông tin EMA (đặt tên bằng tiếng Anh: Exchanging Management Agent).
Quá trình xác định thành phần Trí tuệ của tác tử
Hình 1.11 đề xuất quá trình xác định thành phần Trí tuệ của tác tử thông minh.
Đầu tiên, rút ra tập các đối tượng O và I từ mô tả yêu cầu trong thành phần Trí tuệ (cơ chế suy diễn) của tác tử.
Xác định thành phần Trí tuệ Rút ra O và I
Trí tuệ: các cơ chế được đề xuất (suy diễn, học) Loại bỏ, xoá đi các Trí tuệ
thừa, không cần thiết Thành phần
Trí tuệ của tác tử
Trí tuệ của tác tử
Dựa trên các quan hệ và giải pháp Mô tả yêu
cầu Trí tuệ (S O I)
Các luật loại bỏ, xoá các xử lý Trí tuệ
Giải pháp của chuyên gia Quan hệ giữa các
vấn đề
Mô tả các cơ
Gọi tập các đối tượng O được rút ra theo mô tả thành phần Trí tuệ là OTT, khi đó,
∀ x∈OTT [OTT(x) => TT(x)]. TT(x) thể hiện qui trình nghiệp vụ (cơ chế suy diễn) trong thành phần Trí tuệ.
Trên cơ sở danh sách thành phần Trí tuệ của tác tử, sử dụng cơ chế suy diễn luật (RBR) và suy diễn hướng tình huống (CBR) xoá đi những thành phần Trí tuệ dư thừa, trùng nhau, không cần thiết.
Thí dụ, xác định thành phần trí tuệ của tác tử EMA: Từ mô tả yêu cầu (3 bộ (Sj,Oj,Ij), j = 1,2,3) chúng ta có ba cơ chế suy diễn thể hiện quá trình trao đổi thông tin giữa Thầy giáo - Học Viên, Người quản trị hệ thống - Học viên , Học viên - Học viên.
Các luật trong các cơ chế chế suy diễn được xây dựng trên cơ sở các sự kiện và tri thức trong các khuôn dạng thu nhận yêu cầu.
Quá trình xác định thành phần Nội dung của tác tử
Hình 1.12 đề xuất quá trình xác định thành phần Nội dung của tác tử thông minh.
Sơ đồ Hình 1.12 chỉ rõ quá trình xác định thành phần Nội dung theo mô tả yêu cầu về Nội dung của tác tử. Bước đầu tiên trong quá trình xác định Nội dung của tác tử
Xác định thành phần Nội dung
Nội dung được đề xuất (luật, ontology, ngữ cảnh) Loại bỏ, xoá đi các nội dung
thừa, không cần thiết
Mô tả yêu cầu Nội dung
(S O I)
Các nội dung
Nội dung tác
tử
Các luật loại bỏ, xoá Nội dung Dựa trên các quan
hệ và giải pháp
Rút ra các đối tượng O
Giải pháp của chuyên gia Quan hệ giữa các
vấn đề
Mô tả thành phần nội dung theo theo thành phần Trí tuệ
Hình 1.12. Quá trình xác định thành phần Nội dung của tác tử Hình 1.11. Quá trình xác định thành phần Trí tuệ của tác tử
là rút ra tập các đối tượng OND thể hiện những nội dung cung cấp cho thành phần Trí tuệ. Bước tiếp theo, trên tập OND sử dụng cơ chế suy diễn luật (RBR) và suy diễn hướng tình huống (CBR) đề xuất thành phần Nội dung của tác tử. Sử dụng RBR xoá đi những nội dung của tác tử luật dư thừa, phả hệ tri thức (Ontology) dư thừa, biểu diễn dư thừa, ngữ cảnh không hợp lý và văn phạm không cần thiết.
Thí dụ, xác định thành nội dung của tác tử EMA: Theo khuôn dạng mô tả 3 bộ (Sj,Oj,Ij), j = 1,2,3 chúng ta xác định các sự kiện, CS luật, các kết luận sau suy diễn cần lưu trữ để cung cấp cho thành phần Trí tuệ tương ứng với ba kênh trao đổi thông tin.
Quá trình xác định thành phần Liên tác của tác tử
Hình 1.13 đề xuất quá trình xác định thành phần Liên tác của tác tử, sử dụng mô tả yêu cầu liên tác cho phép người dùng mô tả theo khuôn dạng IAFS.
Đầu tiên, sử dụng cơ chế suy diễn luật (RBR) và suy diễn hướng tình huống (CBR) xác định cơ chế liên tác (I) theo mô tả yêu cầu liên tác. Bước tiếp theo, dựa vào RBR hệ thống sẽ xoá đi các liên tác thừa, liên tác không đạt được mục tiêu, liên tác không thực hiện được.
Thí dụ, xác định thành phần liên tác của tác tử EMA: Từ mô tả liên tác trong 3 bộ (Sj,Oj,Ij), j = 1,2,3 chúng ta xác định các liên tác của tác tử EMA thể hiện tương tác
Xác định thành phần Liên tác Rút ra liên tác I
Liên tác được đề xuất
Liên tác
của tác tử Các luật loại bỏ, xoá
các liên tác
Mô tả các liên tác theo theo theo thành phần Trí tuệ
Dựa trên các quan hệ và giải pháp
Mô tả yêu cầu Liên tác
(S O I)
Danh sách các liên tác
Loại bỏ, xoá các liên tác thừa, không hợp lệ
Giải pháp của chuyên gia Quan hệ giữa các
vấn đề
Hình 1.13. Quá trình xác định thành phần Liên tác của tác tử
giữa các thành viên tham gia hệ thống (Thầy giáo, Người quản trị hệ thống, Học viên) và các truy xuất CS luật, hiển thị và lưu lại các kết quả sau quá trình thực hiện suy diễn.
Quá trình xác định thành phần An ninh của tác tử: Hình 1.14 chỉ ra quá trình xác định thành phần An ninh của tác tử.
Sử dụng mô tả yêu cầu an ninh, hướng dẫn người dùng trình bày về IAFS. Đầu tiên, rút ra đối tượng O và các liên tác I (thể hiện các quyền truy cập tài nguyên, các chính sách và mối quan hệ giữa các thành phần) từ mô tả yêu cầu về an ninh.
Tiếp theo, dựa trên cơ chế suy diễn luật (RBR) và suy diễn hướng tình huống (CBR) đề xuất tập các an ninh OAN và IAN. Trên tập OAN và IAN, sử dụng RBR hệ thống sẽ xoá đi các an ninh thừa, an ninh không không cần thiết, an ninh không hợp lệ.
Thí dụ, xác định thành phần an ninh của tác tử EMA: Theo mô tả yêu cầu các an ninh, an toàn cần đảm bảo được mô tả trong 3 bộ (Sj,Oj,Ij), j = 1,2,3, các an ninh của hệ thống thể hiện các an toàn trong quá trình trao đổi thông tin, các truy cập hệ thống và quyền truy cập thay đổi câu hỏi, câu trả lời, vv...
Xác định thành phần An ninh Rút ra O và I
Cơ chế đảm bảo An ninh được đề xuất Loại bỏ, xoá cơ chế an ninh thừa, không hợp lệ
Thành phần An ninh của
tác tử
Các luật loại bỏ, xoá các An ninh
Mô tả các an ninh, an toàn trong hệ
thống
Dựa trên các quan hệ và giải pháp
Mô tả yêu cầu về An ninh
(S O I)
Cơ chế an ninh
Giải pháp của chuyên gia Quan hệ giữa các
vấn đề
Hình 1.14. Quá trình xác định thành phần An ninh của tác tử
Kết luận chương 1
Chương này tập trung nghiên cứu khái niệm, mô hình kiến trúc, công nghệ tác tử thông minh. Phát triển và đề xuất mô hình tác tử thông minh trên cơ sở kiến trúc bốn thành phần: Trí tuệ, Nội dung, Liên tác và An ninh. Kiến trúc tác tử thông minh này dựa trên các nghiên cứu trong các lĩnh vực chuyên môn như: Trí tuệ nhân tạo, Hệ chuyên gia, Kỹ thuật giao diện người-máy và Tính toán trên môi trường phân tán.
Trên cơ sở kiến trúc bốn thành phần và tiếp cận phân tích thiết kế hướng đối tượng, luận án đề xuất quá trình tạo dựng tác tử thông minh dựa trên Hệ thống khuôn dạng các thành phần của tác tử từ những mô tả yêu cầu ứng dụng của người dùng.
Quá trình tạo dựng tác tử thông minh theo IAFS, hỗ trợ cho người phát triển ứng dụng tạo ra các tác tử thông minh trên môi trường phân tán sử dụng phương thức của trí tuệ nhân tạo, hệ chuyên gia và kỹ thuật tương tác người-máy.
Chương 2