Công nghệ phát triển hệ thống ứng dụng trong môi trường phân tán với khả năng tự trị, học và cộng tác.
Thực thi qui trình nghiệp vụ đại diện cho thầy giáo, chuyên gia, người quản trị hệ thống trong môi trường phân tán.
Xác định, tích hợp và cung cấp nội dung, tài liệu học tập theo năng lực và điều kiện của học viên.
Kiểm soát quá trình học tập của học viên.
Công nghệ phát triển khả năng suy luận, học và liên tác với các dữ liệu, triệu gọi các phương thức từ xa giống như cục bộ, không phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng phần cứng và phần mềm.
Hệ thống đào tạo từ xa trên cơ sở quản trị tri thức sử dụng tác tử thông minh Từ mô hình quan hệ giữa các thành phần cơ bản của hệ thống đào tạo từ xa phối ghép với mô hình quản trị tri thức (Hình 3.6), kiến trúc 4 tầng của hệ thống đào tạo từ xa trên cơ sở quản trị tri thức được trình bày trong Hình 3.7.
Hệ thống các tác tử thông minh đề xuất theo kiến trúc trong Hình 3.7, bao gồm:
(1) Tác tử quản trị nội dung học (Learning Content Management Agent-LCMA) (2) Tác tử quản trị học (Learning Management Agent - LMA)
(3) Tác tử kiểm tra (Assessment Agent - AA)
(4) Tác tử quản lý học (Learning Administration Agent - LAA).
(5) Tác tử trao đổi thông tin (Exchanging Management Agent - EMA) Và 6 tác tử thông minh trong hệ quản trị tri thức - các dịch vụ:
(6) Tác tử sáng tạo tri thức (Creating Knowledge Agent - CKA) (7) Tác tử cung cấp giải pháp (Supplying Solution Agent - SSA) (8) Tác tử cung cấp mô hình (Supplying Model Agent - SMA) (9) Tác tử cung cấp kịch bản (Supplying Scenario Agent - SNA) (10) Tác tử giải quyết vấn đề (Problem Knowledge Agent - PKA) (11) Tác tử tích hợp quan điểm (Integrating Opinion Agent - IOA)
Hình 3.7. Mô hình hệ thống đào tạo từ xa trên cơ sở quản trị tri thức với kiến trúc 4 tầng Tập hợp 11 tác tử thông minh sẽ đảm nhận toàn bộ các chức năng và qui trình nghiệp vụ trong đào tạo và quản trị tri thức. Các tác tử từ (1) đến (5) thực hiện các chức năng nhiệm vụ đào tạo từ xa, các tác tử từ (6) đến (11) làm nhiệm vụ quản trị tri thức của hệ thống đào tạo từ xa. Các tác tử hoạt động trong sự phối hợp, liên kết và chia sẻ các nguồn tài nguyên trong và ngoài hệ thống (Hình 3.7)
Học viên/Người dùng
Logon - Tên - EMsil
Form đăng ký - Họ và tên - Đơn vị - Năng lực - Nội dung học - Trao đổi - Tư vấn ...vv
Form đăng ký dịch vụ - Tích hợp trí thức - Tích hợp quan điểm - Giải pháp giải quyết vấn đề - Cung cấp giải pháp - Cung cấp các mô hình - Cung cấp các kịch bản
Cộng tác
Quản lý các kiện sự
Form yêu cầu cung cấp thông Tra cứu thông tin tin
thư viện
Hệ thống các tác tử thông minh
CS các luật - thành phần nội dung (ND) của các tắc tử
Luật Luật Luật Luật Luật
Cổng, Cơ chế tìm kiếm
Hệ thống cơ sở dữ liệu -Tài nguyên
CSDL nội dung CSDL quản lý đào tạo Các hệ CSDL khác
LCMA LMA AA LAA EMA 6 tác tử quản trị tri thức
Luật của 6 IA
Chức năng, nhiệm vụ chủ yếu của các tác tử như sau:
a) Tác tử LCMA
Khởi tạo giáo trình điện tử: nội dung đào tạo và phương pháp sư phạm.
Quản lý kho giáo trình và tài liệu: khoá học, đối tượng học (Learning Object - LO), cơ sở dữ liệu, thông tin và tri thức.
Phân phối giáo trình, đối tượng học, nội dung kiểm tra và tài liệu.
Lưu trữ và truy xuất các loại dữ liệu khác nhau: văn bản (text), trang web (html), âm thanh, hình ảnh, vv... được đóng gói thành các bài giảng điện tử (đối tượng học tập), đối tượng dữ liệu, đối tượng thông tin và đối tượng tri thức.
Thực thi các nghiệp vụ trong soạn thảo bài giảng điện tử: truy vấn bài giảng, sửa đổi, bổ sung, xoá, vv...
Phân quyền và quản lý giáo viên, chuyên gia và người quản trị đối với các giáo trình và tài liệu học tập.
b) Tác tử LMA
LMA cung cấp các chức năng phục vụ cho việc khai thác các tài nguyên học tập được đóng gói bởi tác tử LCMA.
Học viên cung cấp thông tin về nhu cầu và những thông tin năng lực bản thân, tác tử LMA sẽ cung cấp nội dung học phù hợp với từng học viên.
LMA đại hiện cho giáo viên dạy học theo khoá học, chủ đề hoặc học theo yêu cầu.
LMA truy vấn nội dung học tập, điều khiển quá trình học tập theo qui trình sư phạm, quản lý quá trình học tập (quá trình kiểm tra, đánh giá mức độ tiến bộ,...) và cung cấp tài liệu cho học viên.
LMA có thể thực hiện điều chỉnh quá trình, nội dung học tập của học viên thông qua quá trình theo dõi, kiểm tra, đánh giá sự tiến bộ của học viên.
LMA cộng tác với tác tử kiểm tra để đánh giá kết quả học tập theo các nội dung.
LMA cộng tác với tác tử trao đổi thông tin để trả lời các câu hỏi, diễn đàn, vv...
LMA cộng tác với các tác tử quản trị tri thức để được cung cấp thông tin và hỗ trợ thực hiện.
LMA cung cấp cơ chế phân quyền đối với người dùng nhằm đảm bảo sự an toàn cho các tài nguyên của hệ thống.
LMA đảm nhận tương tác giữa hệ thống và người dùng. Vì vậy, LMA cần được xây dựng với giao diện thân thiện, rõ ràng và dễ sử dụng (như học theo sơ đồ).
c) Tác tử AA
Có ba dạng dịch vụ kiểm tra chủ yếu:
Kiểm tra sau khi đã học, kết thúc bài học, kết thúc khoá học, vv... hệ thống các câu hỏi được biên soạn cùng với nội dung đào tạo do tác tử LCMA đảm nhận.
Kiểm tra năng lực và kết quả tiếp thu bài học của học viên trong quá trình học tập để thay đổi nội dung và qui trình học (nếu cần thiết) phù hợp với mỗi học viên.
Kiểm tra trình độ của người dùng dưới dạng các bài thi theo chủ đề. Các bài thi kiểm tra được xây dựng từ ngân hàng các câu hỏi của hệ thống theo chủ đề, bài thi tuân thủ theo qui trình: ra đề, tổ chức thi, đánh giá kết quả và trả lời người dùng.
d) Tác tử LAA
Quản lý các chương trình học, khoá học, môn học và thời gian biểu.
Quản lý giáo viên và chuyên gia.
Quản lý học viên: đăng ký, quá trình học tập, kiểm tra và kết thúc.
Quản lý kết quả kiểm tra, đánh giá, tốt nghiệp.
Trả lời cầu hỏi và tư vấn cho học viên / người dùng.
Xử lý các ý kiến góp ý.
Các báo cáo nghiệp vụ trong đào tạo và tình trạng hệ thống.
e) Tác tử EMA
Thực thi các kênh hỏi đáp và trao đổi giữa các cặp: Học viên - Thầy giáo, Học viên - Người quản trị hệ thống, Học viên - Chuyên gia, Thầy giáo - Người quản trị hệ thống dưới dạng các câu hỏi, chat, forum, góp ý hoặc tư vấn.
f) Tác tử CKA
Tác tử thu nhận dữ liệu, thông tin và tri thức từ các cá nhân, tập thể, các hệ thống và nơi thực tiễn theo các khuôn dạng chuyển đổi (forms) và điều khiển các cơ chế suy diễn và học của hệ thống nhằm sáng tạo ra những tri thức mới hay chỉnh sửa, bổ sung
vào cơ sở dữ liệu tri thức của hệ thống hoặc cung cấp tri thức cho người dùng và các hệ thống khác theo yêu cầu.
g) Tác tử SSA
Trên cơ sở những thông tin cung cấp từ người dùng hệ thống thực hiện kiểm tra, đánh giá năng lực của người dùng để xác định những nội dung cần học theo chủ đề.
Tiếp nhận yêu cầu từ người dùng (tập các sự kiện: dữ liệu, thông tin và tri thức) và thực hiện suy diễn dưới dạng thủ tục hoặc phương pháp nối ghép, liên kết, tích hợp, đánh giá và lựa chọn để cung cấp giải pháp theo yêu cầu của người dùng.
h) Tác tử SMA
Trên cơ sở yêu cầu từ người dùng, hệ thống sẽ truy xuất và cung cấp các mô hình mô phỏng về các vấn đề từ CS mô hình. Hệ thống cũng có thể nhận những tri thức từ người dùng - chuyên gia để chỉnh sửa hay tạo dựng mô hình mới và lưu lại trong CSDL hoặc cung cấp cho người dùng.
Cơ sở dữ liệu các mô hình có thể là: mô hình mô phỏng đăng ký học tập, mô phỏng quá trình học tập, kiểm tra-đánh giá, mô phỏng quá trình thực thi - triển khai một vấn đề (học thông qua làm), vv...
i) Tác tử SNA
Từ yêu cầu của người dùng, hệ thống sẽ truy xuất và cung cấp các kịch bản về các đối tượng và các quá trình. Hệ thống cũng có thể nhận những tri thức từ người dùng, chuyên gia để xây dựng ý tưởng riêng về vấn đề hay đối tượng mới hoặc đang tồn tại.
Những kịch bản có thể được tạo dựng và lưu trong cơ sở dữ liệu các kịch bản:
kịch bản về quá trình hoạt động của một đối tượng, kịch bản hướng dẫn học, hướng dẫn tìm kiếm, tích hợp thông tin, vv...
j) Tác tử PKA
Dịch vụ dựa trên những yêu cầu (thông thường đó là những tình huống không biết trước) từ người dùng hoặc hệ thống: tác tử PKA thực hiện thu nhận yêu cầu từ người dùng hoặc các hệ thống khác, kết hợp với tri thức nội tại và thực hiện các cơ chế học và suy diễn để cung cấp các giải pháp trả lời người dùng hoặc hệ thống.
k) Tác tử IOA
Thu nhận ý kiến người dùng (môi trường Web) thông qua hệ thống các câu hỏi trắc nghiệm, thực hiện cơ chế học hoặc suy diễn để tạo ra những quan điểm mới và cung cấp các quan điểm theo yêu cầu của người sử dụng.
Kết luận chương 3
Hợp nhất phương pháp luận của mô hình đào tạo từ xa (phát huy nội lực, cách dạy, cách học, các mô hình học tập (ẩn, hiện),...) và quản trị tri thức (mô hình ngoại hiện, kết hợp, nội nhập, xã hội hoá, các nguồn tri thức, kỹ thuật biểu diễn và khám phá tri thức, phương thức chia sẻ tri thức, tài sản tri thức, cách thức chuyển đổi tri thức, vv...) làm tăng tính hiệu quả trong quá trình đào tạo, hỗ trợ cho học viên về khả năng tiếp thu kiến thức và cập nhật về sau, giúp cho thầy giáo và người quản trị hệ thống công cụ thực thi việc xác định, điều hành sự sáng tạo, nắm bắt, xử lý, chuyển giao, lưu trữ và sử dụng tri thức để đạt được những yêu cầu của người dùng.
Những dịch vụ (qui trình nghiệp vụ) trong mô hình quản trị tri thức khi được phối ghép vào hệ thống đào tạo từ xa đã hỗ trợ cho quá trình soạn bài giảng của thầy giáo và tăng cường các dịch vụ cho hệ thống. Các dịch vụ được phối ghép bao gồm:
Sáng tạo tri thức (cung cấp thông tin và tri thức); tích hợp quan điểm; tạo dựng và cung cấp các mô hình; tạo dựng và cung cấp các kịch bản; cung cấp các giải pháp; cung cấp phương pháp giải quyết vấn đề.
Trên cơ sở phương pháp luận hợp nhất mô hình đào tạo từ xa và quản tri tri thức và sử dụng công nghệ tác tử thông minh luận án đã đề xuất mô hình kiến trúc đào tạo từ xa trên cơ sở quản trị tri thức (Hình 3.7) làm nền tảng để thiết kế các qui trình nghiệp vụ quản trị tri thức trong các hệ thống đào tạo từ xa.
Chương 4