BÀI 56. CÂY PHÁT SINH GIỚI ĐỘNG VẬT (Mục I. Bằng chứng về mối quan hệ giữa các nhóm động vật – không dạy)
4. Chuẩn bị của học sinh
- Đọc nội dung bài học trước khi đến lớp.
- SGK và các dụng cụ học tập cá nhân, vở ghi, bút, ô, mũ nón, giày dép, găng tay,…
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Hoạt động 1: XÁC ĐỊNH NHIỆM VỤ HỌC TẬP Chuẩn bị cho tham quan thiên nhiên (1/2 tiết số 1)
a. Mục tiêu: - Chuẩn bị được các dụng cụ, tài liệu cần thiết cho buổi tham quan thiên nhiên
- Xác định nhiệm vụ của bài thực hành tham quan thiên nhiên b. Nội dung: Đọc thông tin trong sgk, dự đoán nhiệm vụ, dụng cụ cần sử dụng c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS, dụng cụ HS chuẩn bị
d. Tổ chức thực hiện
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV đưa ra những yêu cầu cần có cho buổi tham quan thiên nhiên:
1. Địa điểm: Vườn trường, địa điểm gần trường có cây cối rậm rạp, ao hồ, ruộng nhiều cây thủy sinh…
2. Dụng cụ học tập: Kính lúp, khay, khăn trải, lọ ống nghiệm, vợt, kẹp, găng tay, dầm, bình đựng đv, chổi, kim , giấy, bút, máy ảnh,…
Ngoài ra HS cần chuẩn bị thêm: áo chống nắng, mũ, nón, kem thoa chống muỗi, băng gạc, sát trùng,… để bảo vệ bản thân (nhắc HS chuẩn bị từ tiết trước) 3. Nhiệm vụ: Thực hành quan sát sự phân bố, di chuyển, thích nghi dinh dưỡng, ngụy trang, quan hệ động vật với thực vật, số lượng, thành phần động vật; thu thập mẫu hoàn thiện bài thu hoạch và báo cáo
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS lắng nghe, tiếp thu nội dung giáo viên truyền đạt: những thông tin, yêu cầu của buổi tham quan thiên nhiên
- Bước 3: Báo cáo, thảo luận: Nhóm trưởng kiểm tra đồ dùng, dụng cụ của các bạn, báo cáo với GV
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV đánh giá sự chuẩn bị của HS, chuẩn bị thực hành quan sát Hoạt động 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
Thực hành quan sát ngoài thiên nhiên (1/2 tiết số 1 và toàn bộ tiết số 2) a. Mục tiêu:
- Phân loại, lựa chọn động vật cần thu thập, dụng cụ cần sử dụng để theo dõi hoạt động của động vật, thu thập mẫu
- Sử dụng đúng cách, có hiệu quả các phương tiện quan sát, tìm kiếm động vật tại địa điểm tham quan
- Phát hiện được sự đa dạng sinh học trong thực tế thiên nhiên tại địa điểm tham quan
- Thu thập, lưu trữ được mẫu động vật đã quan sát, đánh giá tình hình để chuẩn bị viết báo cáo, trình bày sản phẩm
b. Nội dung: HS sử dụng dụng cụ, quan sát sự phân bố, di chuyển, thích nghi dinh dưỡng, ngụy trang, quan hệ động vật với thực vật, số lượng, thành phần động vật; thu thập mẫu để hoàn thiện bài thu hoạch và báo cáo tiết sau
c. Sản phẩm: Các câu hỏi được trả lời, nhiệm vụ học tập được thực hiện nghiêm túc
d. Tổ chức thực hiện
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
Gv chia nhóm 4-6 HS, yêu cầu thực hành quan sát tại địa điểm đã lựa chọn Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
HS tiến hành quan sát theo nhóm, ghi lại thông tin quan sát theo nội dung hướng dẫn:
1. Thực hành quan sát
- Quan sát phân bố của ĐV theo môi trường, ghi tên ĐV vào vở ghi chép
- Quan sát sự di chuyển của Đv ở các môi trường: chú ý các cách di chuyển:
bằng vây, tua miệng, lông bơi, cánh, nhảy,…
- Quan sát sự thích nghi dinh dưỡng của ĐV: Chú ý các hình thức dinh dưỡng sau: Thức ăn thực vật (ăn lá, ăn củ, ăn hạt, ăn các bộ phận của hoa,…), thức ăn động vật (ăn sâu bọ, ăn động vật khác…), ăn tạp (ăn cả thực vật lẫn động vật) - Quan sát quan hệ giữa động vật với thực vật: ĐV có ích cho cây (thụ phấn, phát tán, làm mầu mỡ đất,…), ĐV có hại cho cây (hại lá, hại thân, hại rễ và hoa quả,…), Đv là “vệ sĩ” cho cây.
- Quan sát hiện tượng ngụy trang, tự vệ của động vật (ngụy trang bằng màu sắc, hình dạng, hiện tượng giả chết, co tròn, tiết ra chất độc
- Quan sát về số lượng, thành phần động vật trong thiên nhiên:
+ Nhóm ĐV nào gặp nhiều nhất?
+ Nhóm ĐV nào gặp ít nhất?
+ Thiếu hẳn nhóm ĐV nào?
2. Thu thập và xử lý mẫu vật
- Ở nước và ven bờ: Dùng vợt thủy sinh, sau đó dùng chổi lông quét nhẹ vào khay hoặc hộp chứa mẫu
- Ở trên đất hay trên cây: Rung cây cho chúng rơi xuống giấy báo đã trải,…
- Với ĐV có xương sống: đựng trong hộp chứa mẫu sống - Với sâu bọ còn lại đựng trong túi nhựa hoặc khay
- Dùng điện thoại, máy ảnh chụp hình, ghi lại video hoạt động,…
3. Hoàn thành bài thu hoạch báo cáo (có thể theo gợi ý/205/SGK) vào tiết 3 + đề xuất ý kiến bảo vệ môi trường tăng tính đa dạng của động vật sau buổi tham quan
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
GV theo dõi học sinh thực hành tham quan thiên nhiên Nhắc nhở học sinh trong quá trình tham quan
Các nhóm tập hợp khi sắp kết thúc tiết học trình bày các mẫu thu thập được Bước 4: Kết luận, nhận định
- Nhận xét ý thức, kết quả thực hành của HS
Hoạt động 3: LUYỆN TẬP: Thu hoạch sau tham quan thiên nhiên (tiết số 3) a. Mục tiêu: Trình bày báo cáo sau buổi thực hành tham quan thiên nhiên
b. Nội dung: Báo cáo kết quả buổi tham quan c. Sản phẩm: Nội dung các bản báo cáo d. Tổ chức thực hiện
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
GV yêu cầu lần lượt các nhóm HS báo cáo kết quả, Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- Đại diện các nhóm lên trình bày bản thu hoạch của nhóm mình và các đề xuất biện pháp bảo vệ môi trường sống phát huy tính đa dạng động vật trước lớp Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
GV gọi lần lượt đại diện các nhóm HS lên bục giảng để báo cáo kết quả, chuẩn bị cho HS nam châm, máy tính, máy chiếu nếu cần
Đại diện nhóm lên bảng trình bày bằng lời, tranh ảnh minh họa, bảng biểu, video, … những nội dung đã thu thập, trao đổi qua buổi tham quan
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt kiến thức đúng, nhận xét cho điểm các nhóm 1. Bảng: Tên động vật, môi trường và vị trí phân loại
STT Tên
động vật quan sát thấy
Môi trường Vị trí phân loại
Ở nước Ở ven bờ
Ở đất Ở tán cây
ĐV không xương sống (tên lớp hay ngành)
ĐV có xương sống (tên lớp)
1 Ve sầu Lớp sâu
bọ, ngành chân khớp
2 Bướm Lớp sâu
bọ, ngành chân khớp
3 Chim
sâu
Lớp
chim
4 Cóc Lớp
lưỡng cư
5 Thằn
lằn
Lớp bò
sát
6 Cá rô Lớp cá
7 Cá cờ Lớp cá
8 Muỗm Lớp sâu
bọ,
ngành chân khớp
9 Giun
đất
Ngành
giun đốt
10 Ốc sên Ngành
thân mềm
11 Kiến Lớp sâu
bọ, ngành chân khớp
12 Ong Lớp sâu
bọ, ngành chân khớp
13 Nhện Lớp
hình nhện, ngành chân khớp
… … …
- Hình ảnh và video phù hợp về động vật
- Động vật có số lượng nhiều: kiến, ếch nhái, sâu,… vì chúng hoạt động ban ngày
- Động vật ít thấy: Ếch nhái, cóc,… vì chúng hoạt động về đêm, số lượng ít Hoặc do môi trường ô nhiễm, số lượng ĐV giảm sút
Động vật không quan sát thấy do môi trường không có: (tên động vật) 2. Đề xuất biện pháp bảo vệ môi trường và các loài động vật