3. CHƯƠNG 3: TƯ DUY TẠO HÌNH TRONG NHIẾP ẢNH
3.1. Giới thiệu chung về bố cục và không gian ảnh
Bố cục là sự bố trí, sắp xếp những yếu tố tạo hình trên một cục diện, không gian nhất định nào đó. Những ý thức về bố cục đã được hình thành thời tiền sử.
Không gian ảnh chính là phạm vi thể hiện sự thoáng đạt hoặc chặt chẽ trong bức ảnh đó thông qua số lượng và sự sắp đặt chủ thể trong bức ảnh đó.
Phân loại bố cục
Sản phẩm của nhiếp ảnh là những hình ảnh thể hiện trên một mặt phẳng (không gian 2 chiều) thông thường được giới hạn bởi một hình chữ nhật hoặc vuông. Cũng như những môn tạo hình khác, nhiếp ảnh cũng có quy luật căn bản về tạo hình. Trong nhiếp ảnh bố cục được chia ra làm 3 loại tổng quan:
Bố cục ánh sáng
Bố cục vị trí vật thể
Bố cục màu sắc Một số loại bố cục chính
Trong nhiếp ảnh, những yếu tố tạo hình gồm những điểm, đường, vùng, mảng (khối), lưu ý là nhiều điểm có thể tạo thành một đường. Bố cục trong không gian phẳng là dạng bố cục nằm trong bố cục vị trí vật thể, nó có thể phân loại như sau:
Bố cục cân đối: Là bố cục chia không gian ảnh làm hai phần tương đương nhau theo đường thẳng đứng, đường năm ngang, đường chéo hoặc đường cong. Một bố cục được xem là cân đối khi chủ thể được đặt vào giữa ảnh. Người ta thường dùng bố cục cân đối trong các chủ để về kiến trúc dinh thự, quảng trường, công trình kiến trúc tôn giáo, tượng đài…
Hình. 54 Bố cục cân đối theo đường thẳng đứng
PTIT
Hình. 55 bố cục cân đối theo đường nằm ngang
Hình. 56 bố cục cân đối theo đường chéo
PTIT
Hình. 57 bố cục cân đối theo đường cong
Bố cục chuẩn mực: Đây là hình thức bố cục sử dụng phổ biến nhất, nó được xem là
“tỷ lệ vàng” là chuẩn mực kinh điển không riêng gì cho nhiếp ảnh mà cả những ngành kỹ thuật khác nữa. Bố cục chuẩn mực tạo nên một không gian sắp đặt hài hòa, có chính, có phụ. Nhằm cụ thể và hệ thống hóa phương thức bố cục này, người ta xác định các đường mạnh, điểm yếu nhằm tạo các điểm nhấn, điểm dừng của mắt. Trong bố cục chuẩn mực có chia ra 2 phần để dễ phân biệt đường mạnh/điểm mạnh và vùng mạnh/vùng tựa. Đường mạnh là khi ta chia một bức ảnh làm 3 phần bằng nhau, ta đều sẽ có 2 đường nằm ngang (hoặc thẳng đứng), ta gọi đó là 2 đường mạnh nằm ngang hoặc 2 đường mạnh thẳng đứng. Những đường mạnh giao nhau thì tại các điểm giao nhau đó ta gọi là điểm mạnh. Vậy tạo sao chúng ta lại gọi các đường như vậy là đường mạnh và điểm mạnh, lý do vì nó tạo ra cho chúng ta những “ trọng lượng thị giác”, những điểm nhân bố cục.
Vùng mạnh là những vùng được hình thành bởi một đường mạnh và 2 điểm mạnh nằm trên đường mạnh đó. Như vậy trên 4 trục của các đường mạnh chúng ta có 4 vùng mạnh tương ứng.
Vùng tựa là vùng nằm tại 4 góc của không gian ảnh, trong những trường hợp nếu ứng dụng vùng tựa, bố cục ảnh sẽ vững vàng hơn, vùng tựa còn rất hiệu quả khi dùng để
“gói” không gian khi hậu cảnh quá trống trải, dư thừa
PTIT
65 Tại mỗi phần như vậy đều có sự kết hợp của các đường gồm giống như bố cục cân đối, đó là: đường thẳng đứng, đường nằm ngang, đường chéo, đường cong.
PTIT
Hình. 58 Vùng mạnh
PTIT
67 Hình. 59 Vùng tựa
Bố cục hỗn hợp: Trong thực tế, nhiều trường hợp để tạo bố cục phong phú, uyển chuyển, chúng ta có thể vận dụng một lúc 2 hay nhiều phương thức bố cục. Thông thường bố cục cân đối (1/2) và bố cục chuẩn mực (1/3) được vận hành song song với nhau. Hình thức bố cục này rất sinh động và ứng dụng ngày càng phổ biến.
PTIT
Hỡnh. 60 bố cục hỗn hợp sự hài hũa của ẵ và 1/3
Bố cục phá cách: Một khi bức ảnh có bố cục không theo một phương thức nào cụ thể hoặc phá bỏ các quy phạm, tạo được cú sốc, ấn tượng đặc biệt trong tạo hình, chúng ta có thể xem đó là bố cục phá cách. Vì vậy bố cục phá cách thường rất khó và ít khi xuất hiện, muốn thực hiện một bức ảnh có bố cục phá cách, người cầm máy phải có bản lĩnh. Hơn nữa, bố cục phá cách còn phải chứa đựng một ngôn ngữ ảnh rất đặc biệt thì tác phẩm mới được xem là thành công.PTIT
69 Không giản
ảnh
Hình. 61 bố cục phá cách, không theo khuôn khổ cụ thể nào
Có nhiều yếu tố ảnh hưởng tới không gian ảnh cụ thể như: tiêu cự, góc độ, màu sắc.
Tiêu cự: Luật viễn cận theo tiêu cự ống kính ảnh hưởng đặc biệt tới không gian ảnh.
Với ống kính gốc rộng, tiêu cự càng ngắn các khoảng cách được kéo dài ra càng nhiều hơn so với thực tế, vì thế không gian ảnh rộng hơn, sâu hơn (đặc biệt hiệu quả với đường viễn vọng); xa xăm, trống vắng hơn; cũng vì thế sự tương phản về tỉ lệ rõ ràng và ấn tượng hơn. Những yếu tố này được ứng dụng nhiều và rất hiệu quả khi chụp kiến trúc, nhất là chụp nội thất, phong cảnh, báo chí (tạo những vùng nhấn thì giác nơi tiền cảnh); chụp theo khuynh hướng bán siêu thực. Với tiêu cự tele chiều sâu của không gian ảnh bị thu hẹp lại.
PTIT
Hình. 62 không gian ảnh rộng với tiêu cự của ống mắt cá
Góc độ: Chọn lựa góc độ máy rất cần được lưu ý, khi chụp ảnh từ góc độ trên cao thì các chi tiết và đường nét trên mặt phẳng ngang sẽ được hiện thị đầy đủ hơn. Vì thế không gian ảnh được thể hiện rộng hơn góc máy ngang, góc máy ngangh sẽ làm cho không gian bị thu hẹp lại. Với máy chụp ở góc độ thấp (chụp từ dưới hắt lên) sẽ cho không gian lạ mắt, tạo hiệu quả cao vút cho những đường nét thẳng đứng.
Hình. 63 Góc chụp từ dưới lên tạo cảm giac cao vút và thẳng đứng
PTIT
71 Hình. 64 Góc chụp từ trên xuống, hiện thị các chi tiết rõ ràng
Màu sắc: Một bức ảnh có sắc độ nhạt sẽ làm cho bức ảnh có không gian thoáng đạt, rộng mở hơn so với bức ảnh có sắc độ đậm. Với bức ảnh có hậu cảnh sáng, không gian bức ảnh sẽ có chiều sâu hơn nếu ta sử dụng hiệu ứng “gần đậm, xa nhạt”. Ngược lại nếu hậu cảnh tối, muốn không gian ảnh có chiều sâu ta lại phải sử dụng hiệu ứng “gần nhạt, xa đậm”. Nói tóm lại, khi những mảng sắc độ tạo thành nhip điệu hòa vào hậu cảnh, bức ảnh sẽ có không gian sâu hơn Ngoài ra sắc độ nhẹ (ảnh có phần không gian màu nhạt, trắng, xám nhạt chiếm đa phần) sẽ cho cảm giác tinh khiết, êm đềm, mênh mang, lãng mạng… Trong khi ảnh sắc độ nặng (ảnh có phần không gian màu đậm, đen, xám đậm chiếm đa phần) sẽ có cảm giác u buồn, trăn trở hoặc mạnh mẽ…
Hình. 65 thiên nhiên Pù Luông - Thanh Hóa, áp dụng hiệu ứng “gần đậm, xa nhạt” tạo ảnh có chiều sâu.
PTIT
Không gian ảnh sẽ thoáng đạt, rộng rãi với bối cảnh màu lạnh (các màu xanh) và sẽ cho cảm giác chật hẹp với bối cảnh màu nóng (cam, đỏ, nâu…)
Hình. 66 Ảnh với nhiều màu xanh tạo cảm giác rộng rãi và thoáng đạt
Hình. 67 Ảnh với nhiều màu nóng (nâu, đỏ) tạo cảm giác ấm cúng nhưng chật hẹp
PTIT
73 Hình. 68 Ảnh với nhiều màu sáng (xanh, xanh lơ) tạo cảm giác thoáng mát và rộng rãi