CHƯƠNG I. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUYỀN TIẾP CẬN THÔNG TIN CỦA CÔNG DÂN TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC
1.5. Vai trò của pháp luật về quyền tiếp cận thông tin của công dân trong quản lý nhà nước
1.5.6. Đối với quá trình hội nhập quốc tế
Quyền tiếp cận thông tin là một trong các quyền cơ bản của con người, được cộng đồng quốc tế công nhận và quy định trong nhiều Văn kiện quốc tế, điển hình là Tuyên ngôn quốc tế về quyền con người năm 1948, Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966, Công ước của Liên Hợp quốc về quyền trẻ em 1989, Công ước về tiếp cận thông tin, sự tham gia của công chúng trong việc ra quyết định và tiếp cận tư pháp trong các vấn đề về môi trường năm 1998, Công ước của Liên Hợp quốc về chống tham nhũng năm 2003, Chương trình hành động chống tham nhũng dành cho Châu Á và khu vực Châu Á – Thái Bình Dương… Các văn kiện trên được rất nhiều quốc gia trên thế giới ký kết, gia nhập, điều đó có nghĩa là các bên phải tôn trọng và tự nguyện thực hiện các cam kết quốc tế (trừ trường hợp bảo lưu).
Tính đến ngày 9 tháng 10 năm 2011 có 74 nước ký vào Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966 và 167 bên tham gia29, Việt Nam gia nhập ngày 24 tháng 9 năm 1982. Công ước của Liên Hợp quốc về phòng, chống tham nhũng được Đại hội đồng Liên Hợp quốc thông qua vào ngày 01 tháng 10 năm 2003 và có hiệu lực thi hành vào ngày 14 tháng 12 năm
29 http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-4&chapter=4&lang=en
2005. Tính đến ngày 20 tháng 6 năm 2010, có 143 quốc gia là thành viên Công ước, trong đó có Việt Nam.
Quá trình hội nhập quốc tế đòi hỏi Việt Nam phải tôn trọng và thực hiện các cam kết quốc tế của mình, đặc biệt là rà soát, sửa đổi, hoàn thiện hệ thống pháp luật để từng bước phù hợp với các chuẩn mực quốc tế. Việc gia nhập Công ước của Liên Hợp quốc về phòng, chống tham nhũng đòi hỏi các thành viên phải tăng cường hợp tác quốc tế, phối hợp điều tra, truy tố, trao đổi thông tin, thu hồi tài sản, trợ giúp kỹ thuật và thực hiện các biện pháp phòng, chống tham nhũng khác. Có thể nhận thấy trong Công ước của Liên Hợp quốc về phòng, chống tham nhũng, nguyên tắc công khai, minh bạch được đề cao và quy định xuyên suốt công ước. Tại Điều 5 của Công ước quy định: “Mỗi Quốc gia thành viên của Công ước, trên cơ sở phù hợp với các nguyên tắc cơ bản của luật pháp nước mình, xây dựng và thực hiện hoặc duy trì các chính sách chống tham nhũng hiệu quả và có tính phối hợp. Những chính sách này phải thúc đẩy sự tham gia của xã hội và thể hiện nguyên tắc nhà nước pháp quyền, quản lý đúng đắn việc công và tài sản công, tính liêm khiết, minh bạch và trách nhiệm”; tại Điều 9 quy định về mua sắm công và quản lý tài chính công yêu cầu “Thông báo công khai về thủ tục mua sắm và hợp đồng mua sắm, trong đó có cả thông tin về mời thầu và thông tin thích hợp về trao thầu, để các nhà thầu tiềm năng có đủ thời gian để chuẩn bị và nộp hồ sơ thầu”;
Điều 13 của Công ước khuyến khích sự tham gia của xã hội nhằm “tăng cường tính minh bạch trong các quy trình ra quyết định, thúc đẩy đóng góp của công chúng vào các quy trình ra quyết định”30.
Việc ban hành Luật Tiếp cận thông tin hoặc những quy định về quyền tiếp cận thông tin của công dân trong quản lý nhà nước đóng vai trò quan trọng trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nước và tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh trong và ngoài nước.
30 http://chongthamnhung.thanhtra.com.vn/tabid/73/newsid/341/seo/Noi-dung-co-ban-Cong-uoc-cua-Lien- hop-quoc-ve-chong-tham-nhung/Default.aspx
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
Quyền tiếp cận thông tin của công dân trong quản lý nhà nước là quyền cơ bản của con người và của công dân, quyền này bao gồm quyền tìm kiếm và quyền tiếp nhận thông tin liên quan đến hoạt động chấp hành, điều hành của cơ quan hành chính nhà nước.
Quyền tiếp cận thông tin của công dân trong quản lý nhà nước là một trong những quyền cơ bản của con người và của công dân; đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm thực hiện các quyền con người, quyền công dân khác. Quyền này bao gồm quyền tìm kiếm thông tin và quyền tiếp nhận thông tin phát sinh trong hoạt động chấp hành, điều hành của hệ thống cơ quan hành chính nhà nước. Trong đó, quyền tìm kiếm thông tin là khả năng công dân được tìm kiếm, tiếp xúc các thông tin, tài liệu do cơ quan hành chính nhà nước tạo ra hoặc nắm giữ. Quyền tiếp nhận thông tin là khả năng công dân nhận được những thông tin, tài liệu do cơ quan hành chính nhà nước tạo ra hoặc nắm giữ trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình. Quyền tiếp cận thông tin là quyền công dân và không tách rời nghĩa vụ của Nhà nước. Bên cạnh trách nhiệm xây dựng các biện pháp bảo đảm quyền công dân nói chung và quyền tiếp cận thông tin nói riêng, Nhà nước còn thực hiện một nghĩa vụ đặc biệt là cung cấp thông tin cho công dân khi có yêu cầu.
Để bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân, Nhà nước thực hiện các biện pháp pháp lý như sau: ban hành Luật Tiếp cận thông tin; quy định trách nhiệm công khai thông tin trong quản lý nhà nước; cách thức, thủ tục thực hiện yêu cầu cung cấp thông tin; quy định các biện pháp khiếu nại, khởi kiện, xử lý vi phạm và thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực thi pháp luật về quyền tiếp cận thông tin của công dân.
Pháp luật về quyền tiếp cận thông tin có vai trò to lớn đối với mỗi công dân, nhà nước, xã hội và quá trình hội nhập quốc tế. Trong đó, nổi bật lên là vai trò ngăn ngừa tham nhũng, tăng cường tính trách nhiệm của cơ quan nhà nước, công chức nhà nước; khuyến khích công dân tham gia quản lý nhà nước, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước; góp phần ngăn ngừa và giải quyết quyết một số vấn đề xã hội như: giảm tình trạng đói nghèo, lạc hậu, các tệ nạn xã hội, thất nghiệp, ô nhiễm môi trường...
CHƯƠNG 2