Thực trạng quản lý đất đai, trong đó có quản lý đất nông nghiệp đƣợc đánh giá thông qua một số nội dung quản lý Nhà nước về đất đai.
4.2.1.1. Tình hình quản lý đất đai
a. Công tác ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý sử dụng đất
Từ năm 2010 - 2016, huyện có công văn đôn đốc UBND các xã, thị trấn, các tổ chức, đơn vị, công ty, hộ gia đình triển khai thực hiện dự án khi đã đƣợc Chính phủ và Hội đồng Nhân dân tỉnh chấp thuận. Huyện đã ban hành 18 công văn để hướng dẫn thực hiện, đồng thời đã gửi 18 công văn, báo cáo xin ý kiến xử lý của UBND tỉnh và các Sở có liên quan. Tính đến 31/12/2016, huyện đã giúp các địa phương khắc phục được nhiều vụ việc phức tạp về quy trình, thủ tục, vướng mắc trong công tác thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng; chuyển mục đích sử dụng đất; xử lý vi phạm về lĩnh vực đất đai, môi trường; xác định giá đất; quy hoạch chi tiết phục vụ thực hiện các công trình, dự án theo quy định.
Huyện đã tổ chức các lớp quán triệt học tập Luật Đất đai năm 2013, các Nghị định, Thông tư hướng dẫn thi hành luật cho cán bộ chủ chốt các xã, các phòng ban thuộc huyện. Ngoài ra, pháp luật về đất đai còn đƣợc tuyên truyền cho các tầng lớp nhân dân giúp người dân hiểu và thực hiện đúng luật, các văn bản dưới luật một cách nghiêm túc.
b. Công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
Tính đến hết 31/12/2016, việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho những trường hợp tặng cho, chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mất giấy, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và công trình gắn liền với đất được thực hiện với kết quả là 6.875 giấy chứng nhận. Đây đều là những trường hợp đã đƣợc cấp giấy chứng nhận, hiện trạng khu đất đều nằm trong khu dân cƣ, phù hợp với quy hoạch sử dụng đất.
Đối với trường hợp cấp đất ở lần đầu, huyện đã cấp được 3.392 giấy chứng nhận, trong đó có 2.432 giấy chứng nhận đƣợc cấp cho hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất ổn định trước 15/9/1993, hiện trạng khu đất đều nằm trong khu dân cƣ, phù hợp với quy hoạch sử dụng đất.
Thực hiện theo quy hoạch, có 2.462 hộ gia đình, cá nhân đã đƣợc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp và hoàn thành công tác dồn điền, đổi thửa. Tình hình biến động đất nông nghiệp lớn vì vậy việc cấp đổi và cấp mới lại đất nông nghiệp cần thực hiện trên toàn huyện. Đối với các trường hợp hộ dân tự ý chuyển mục đích sử dụng đất khi chƣa đƣợc cơ quan có thẩm quyền cho phép, mặc dù đã thực hiện chỉnh lý biến động trên hồ sơ địa chính nhƣng UBND huyện chưa thực hiện cấp giấy chứng nhận cho những trường hợp trên khi các hộ chưa hoàn thiện các thủ tục theo quy định.
Huyện đã ký cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở đô thị cho 2.262/2.550 hộ, đạt 88,7%, đất ở nông thôn cấp cho 33.281/36.155 hộ, đạt 92,05% tổng số hộ. Cấp đổi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 2.462 hộ, đạt 7,4% (cao hơn mức bình quân của tỉnh 5%).
c. Công tác chỉnh lý biến động, thống kê, kiểm kê đất đai
Huyện đã thực hiện công tác kiểm kê, thống kê đất đai và chỉnh lý biến động kịp thời đối với hiện trạng sử dụng của các loại đất. Trong đó, một số biến động, chỉnh lý lớn đó là: đất trồng cây hàng năm so với kết quả chuyển mục đích đã tăng 89,89 ha; đất trồng cây lâu năm so với kết quả chuyển mục đích đã tăng 242,95 ha; đất giao thông so với kết quả chuyển mục đích đã tăng 109,29 ha; đất trồng thủy lợi so với kết quả chuyển mục đích đã tăng 117,86 ha. Điều này cho thấy trong thời gian trước 2016, trên các biểu tổng hợp của huyện chƣa phản ánh hết kết quả thực hiện cũng nhƣ hiện trạng sử dụng đất của các loại đất, gây ra khó khăn trong công tác lập, thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, cũng như trong công tác quản lý nhà nước về đất đai.
d. Công tác giao đất, cho thuê đất
Theo quy hoạch, huyện đã tiến hành giao đất, cho thuê đất cho 10 công ty, 01 tổ chức và 14 hộ kinh doanh cá thể với diện tích là 45,86 ha của 25 dự án đất sản xuất kinh doanh, đất thương mại dịch vụ. Trong tổng số 18,42 ha đất ở tại nông thôn, huyện đã thực hiện chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định. Có 2,10 ha đất giao tái định cƣ cho 70 hộ dân phục vụ di dời dân ở thôn Lấu Khê, xã
Hiệp Cát. Có 8,60 ha đƣợc thực hiện giao đất có thu tiền sử dụng đất không thông qua hình thức đấu giá quyền sử dụng đất. Đây là diện tích đất ở đƣợc Nhà nước giao đất cho Liên doanh Hoàng Thanh - Hưng Thịnh để chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho nhân dân có nhu cầu sử dụng đất. Huyện đã giao đƣợc cho 120 hộ dân và lấy 7,72 ha thực hiện giao đất cho dân làm nhà ở theo hình thức đấu giá quyền sử dụng đất. Đến nay, huyện đã thực hiện giao đƣợc cho 700 hộ.
Đất ở tại đô thị có diện tích 1,62 ha, của 4 khu dân cƣ, thực hiện giao đất cho dân làm nhà ở theo hình thức đấu giá quyền sử dụng đất. Đến nay, huyện đã thực hiện giao đất cho 90 hộ. Khu dân cư Mạc Thị Bưởi thực hiện đấu giá với diện tích 0,80 ha.
Huyện đã giao cho các đối tƣợng quản lý là 3.100,01 ha, chiếm 27,92%
diện tích tự nhiên. Việc giao đất, cho thuê đất thực hiện theo đúng quy định của pháp luật.
e. Công tác kiểm tra xử lý vi phạm trong lĩnh vực đất đai
Tính đến hết 31/12/2016, toàn huyện đã kiểm tra, phát hiện và hướng dẫn UBND các xã xử lý 25 trường hợp vi phạm về việc tự ý chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa sang đất trồng cây lâu năm và nuôi trồng thủy sản khi chƣa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép. Trong đó có 16 trường hợp đã tự ý chuyển mục đích sử dụng đất và không phù hợp với quy hoạch sử dụng đất.
Việc tự ý chuyển mục đích này đều đƣợc thực hiện trong giai đoạn 2014 - 2016 sau khi các xã đã thực hiện xong việc dồn điền đổi thửa. UBND huyện đã yêu cầu UBND các xã xử lý theo đúng thẩm quyền quy định trong Nghị định 102 2014 NĐ-CP ngày 11 10 2014 của Chính phủ. Các xã để xảy ra tình trạng trên gồm: Hiệp Cát 8 trường hợp; Thái Tân 2 trường hợp; thị trấn Nam Sách 1 trường hợp; Nam Chính 1 trường hợp và xã Nam Hưng 1 trường hợp, Minh Tân 1 trường hợp. Có 8 trường hợp đã tự ý chuyển mục đích sử dụng đất trên diện tích đã có quy hoạch sử dụng đất và đã đƣợc Hội đồng nhân dân tỉnh cho phép chuyển mục đích sử dụng đất lúa, tuy nhiên chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép thực hiện. UBND huyện đã hướng dẫn UBND các xã thực hiện xử lý theo đúng thẩm quyền, đồng thời cũng hướng dẫn các hộ có nhu cầu thực hiện hoàn thiện hồ sơ để thực hiện chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định. Các trường hợp vi phạm xảy ra trên địa bàn xã gồm: An Sơn 3 trường hợp, An Lâm 5 trường hợp. Có 4 trường hợp hộ dân tự ý chuyển mục đích sử dụng đất
thổ cư sang đất sản xuất kinh doanh, ảnh hưởng đến môi trường trong khu dân cƣ. Do không phù hợp với quy hoạch sử dụng đất, đồng thời không đảm bảo các quy định về bảo vệ môi trường, UBND huyện đã yêu cầu các hộ dừng sản xuất, tự tháo dỡ công trình sử dụng đất sai mục đích theo quy định. Xã Thanh Quang có 3 trường hợp, xã Phú Điền có 1 trường hợp. Có 03 hộ chậm triển khai dự án, 01 hộ sử dụng đất sai mục đích. UBND nhân dân huyện đã tiến hành xử lý hành chính và hướng dẫn các hộ thực hiện theo quy định; kiểm tra, kiến nghị UBND tỉnh xử lý đối với 04 công ty do UBND tỉnh cho thuê đất gồm: công ty trách nhiệm hữu hạn Tùng Lộc sử dụng đất sai mục đích, công ty trách nhiệm hữu hạn TVT, công ty Trường Độ, công ty Phúc Tự Thành chậm tiến độ thực hiện dự án.
Kiến nghị xử lý đối với Trại giống huyện Nam Sách đƣợc UBND tỉnh giao đất do sử dụng đất sai mục đích, không phù hợp với quy hoạch sử dụng đất.
Bảng 4.3. Một số tình hình quản lý đất đai huyện Nam Sách giai đoạn 2010 - 2016
TT Chỉ tiêu Đơn vị
tính
Kế hoạch thực hiện
Kết quả thực hiện
Tỷ lệ (%) 1 Cấp giấy chứng quyền sử dụng đất
Đất nông nghiệp hộ 28.970 2.462 8,49
Đất ở nông thôn giấy 36.155 33.281 92,05
Đất ở đô thị giấy 2.550 2.262 88,7
2 Giao đất, cho thuê đất
Đất kinh doanh dịch vụ công cộng ha 48,30 45,86 95
Đất ở nông thôn ha 29,12 10,14 34,82
Cho thuê hộ gia đình ha 5,84 5,84 100
Giao đất phục vụ dự án công trình
công cộng ha 56,20 50,17 89,27
3 Thanh tra, kiểm tra
Số vụ xử lý vi phạm vụ 116 114 98,3
4.2.1.2. Đánh giá thực trạng quản lý đất nông nghiệp
Việc đánh giá thực trạng quản lý đất nông nghiệp đƣợc tập trung nghiên cứu đối với các hoạt động chủ yếu sau:
a. Công tác dồn điền đổi thửa
Những kết quả rõ nét nhất trong hoạt động quản lý sử dụng đất nông nghiệp là tiến hành giao ruộng ổn định lâu dài và hoàn thành cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ nông dân trên địa bàn toàn tỉnh Hải Dương nói chung và huyện Nam Sách nói riêng từ năm 2002. Sau khi hoàn thành giao ruộng, thực tế quản lý sử dụng đã bộc lộ một số vấn đề khiến hiệu quả sử dụng bị hạn chế đáng kể, cụ thể ruộng đƣợc giao theo nguyên tắc có tốt, có xấu, có gần, có xa dẫn tới tình trạng các thửa ruộng phân bố, phân tán, nhỏ bé và manh mún về quy mô diện tích (bình quân số thửa ruộng là 8,3 thửa/hộ, cao nhất lên đến 20 thửa/hộ và bình quân quy mô diện tích là 255,3 m2/thửa trên địa bàn tỉnh Hải Dương). Bên cạnh đó, đồng ruộng không được quy hoạch liền vùng, liền khoảnh thành những cánh đồng lớn đã cản trở tới việc áp dụng rộng rãi cơ giới hoá, thuỷ lợi hoá,... cũng nhƣ ứng dụng rộng rãi các tiến bộ kỹ thuật sản xuất khác. Những yếu tố này khiến gia tăng chi phí sản xuất, giảm đáng kể hiệu quả đầu tƣ sản xuất trồng trọt.
Để đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, mở rộng quy mô sản xuất theo hướng tập trung, thâm canh phát triển nông sản hàng hoá, huyện Nam Sách đã tiến hành dồn điền đổi thửa theo Chỉ thị 21/CT-TW ngày 2/4/2002 của Tỉnh uỷ Hải Dương về việc dồn điền đổi thửa từ ô thửa nhỏ thành ô thửa lớn. Kết quả thực hiện dồn điền đổi thửa ở Hải Dương nói chung và Nam Sách nói riêng đã khắc phục đƣợc tình trạng phân tán và manh mún ruộng đất ở mức độ đáng kể. Sau dồn điền đổi thửa, bình quân số thửa ruộng còn 1,89 thửa/hộ và diện tích thửa ruộng bình quân đạt trên 400 m2/thửa. Gắn liền với việc DĐRĐ tạo ô thửa lớn, tỉnh đã chỉ đạo tiến hành đo đạc, cấp đổi lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp cho các nông hộ.
Bảng 4.4. Tình hình thực hiện công tác dồn điền đổi thửa huyện Nam Sách giai đoạn 2010-2016
TT Chỉ tiêu Đơn vị
tính
Kế hoạch thực hiện
Kết quả thực hiện
Tỷ lệ (%) Diện tích đất nông nghiệp Ha 4.925,01 4.507,59 91,52
Bình quân số thửa trước dồn điền Thửa/hộ 4,51
Bình quân số thửa sau dồn điền Thửa/hộ 1,89
Kết quả thực hiện công tác dồn điền đổi thửa tại huyện thể hiện ở bảng 4.5.
Bảng 4.5. Kết quả thực hiện công tác dồn điền đổi thửa tại huyện Nam Sách
STT Xã, thị trấn
Kết quả thực hiện (31/12/2016) Sau dồn đổi. BQ thửa/hộ (thửa) Số hộ nông
nghiệp (hộ)
Diện tích dồn đổi (ha)
Trước dồn đổi, BQ thửa/
hộ (thửa)
1 TT Nam Sách 302 176,46 1,78 1,78
2 Xã Nam Hƣng 648 224,65 4,67 1,86
3 Xã Hợp Tiến 907 351,95 4,82 1,77
4 Xã Thanh Quang 288 136,87 4,46 1,79
5 Xã Quốc Tuấn 471 371,61 4,88 1,83
6 Xã Nam Tân 500 218,56 4,36 1,95
7 Xã Nam Trung 396 220,54 4,98 1,89
8 Xã Nam Chính 321 229,34 4,03 1,96
9 Xã Hiệp Cát 750 279,88 4,06 1,87
10 Xã An Sơn 563 298,67 4,88 1,98
11 Xã Nam Hồng 385 192,64 4,36 1,88
12 Xã Hồng Phong 352 227,75 4,12 1,85
13 Xã Minh Tân 423 284,60 4,20 1,96
14 Xã Thái Tân 740 387,05 4,96 1,98
15 Xã An Lâm 528 279,88 4,88 1,93
16 Xã Phú Điền 473 184,65 4,07 1,85
17 Xã Đồng Lạc 561 291,62 4,87 1,98
18 Xã Cộng Hòa 1097 516,85 4,92 1,99
19 Xã An Bình 885 358,28 4,13 1,88
Tổng cộng 10590 5231,85 4,51 1,89
Trong huyện, có 18 19 đơn vị xã đã hoàn thành công tác dồn điền đổi thửa. Riêng thị trấn, có bình quân 1,78 thửa/hộ nên không thực hiện. Sau khi dồn điền đổi thửa, có 70-80% số thửa biến động nên cần đo đạc lại.
Tổng hợp ý kiến của người dân về tình hình thực hiện công tác dồn điền đổi thửa cho rằng, hầu hết các nội dung đều đạt mức từ khá trở lên. Riêng công tác chỉnh trang, đo đạc lại đồng ruộng sau dồn điền đổi thửa và công tác chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo phương án sau dồn điền đổi thửa chỉ đạt ở mức trung bình và kém (Bảng 4.6).
Bảng 4.6. Tổng hợp ý kiến đánh giá của người dân về tình hình thực hiện dồn điền đổi thửa
STT Nội dung Mức đánh giá
của người dân
Tổng Số phiếu
(phiếu)
Tỷ lệ (%) 1 Công tác tuyên truyền phục
vụ thực hiện dồn điền đổi thửa
Rất tốt 9 15,78
Tốt 32 56,14
Trung bình 16 28,07
Kém 0 0
Rất kém 0 0
2 Sự thống nhất của người dân trong phương án dồn điền đổi thửa
Rất cao 6 10,53
Cao 42 73,68
Trung bình 7 12,28
Thấp 2 3,51
Rất thấp 0 0
3 Công tác hoàn thiện, công khai phương án và giao đất ngoài thực địa
Rất tốt 2 3,51
Tốt 45 78,95
Trung bình 10 17,54
Kém 0 0
Rất kém 0 0
4 Công tác chỉnh trang, đo đạc lại đồng ruộng sau dồn điền đổi thửa
Rất tốt 0 0
Tốt 0 0
Trung bình 6 10,53
Kém 43 75,44
Rất kém 8 14,35
5 Công tác chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo phương án sau dồn đổi
Rất tốt 0 0
Tốt 12 21,53
Trung bình 23 44,35
Kém 14 24,56
Rất kém 8 14,04
b. Công tác chuyển mục đích sử dụng đất
Tính đến 31/12/2016, theo quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đƣợc phê duyệt, việc chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp diễn ra với kết quả diện tích đất trồng lúa giảm 251,3 ha, chủ yếu là chuyển sang đất phi nông nghiệp.
Chuyển nội bộ trong nhóm đất nông nghiệp gồm: chuyển mục đích sang đất trồng cây hàng năm là 19,31 ha. Chuyển sang mục đích đất trồng cây lâu năm với diện tích là 10,08 ha tại 10 vị trí. Trong số đó, có 3 vị trí nằm trong phương án quy hoạch, còn lại 5 vị trí không nằm trong phương án quy hoạch. Việc chuyển mục đích sử dụng sang đất trồng cây lâu năm đều không thực hiện các thủ tục hành chính theo quy định. Chuyển sang mục đích đất nuôi trồng thủy sản với diện tích 18,95 ha tại 11 vị trí. Trong số đó, có 4 vị trí nằm trong phương án quy hoạch, còn lại 7 vị trí không nằm trong phương án quy hoạch. Việc chuyển mục đích sử dụng sang đất nuôi trồng thủy sản đều không thực hiện các thủ tục hành chính theo quy định.
Việc chuyển cho mục đích sử dụng đất phi nông nghiệp bao gồm 186,00 ha đất nông nghiệp chuyển sang đất phi nông nghiệp để thực hiện 115 công trình, dự án, điểm dân cư, đường giao thông. Cụ thể, chuyển mục đích sang đất xây dựng trụ sở cơ quan, công trình sự nghiệp với diện tích 0,57 ha (mở rộng trụ sở UBND xã Nam Hƣng và Nam Tân). Trong số đó, chỉ có mở rộng trụ sở UBND xã Nam Tân là thực hiện việc chuyển mục đích sử dụng đất với diện tích 0,35 ha theo quy định. Riêng mở rộng trụ sở UBND xã Nam Hƣng, mặc dù có trong phương án quy hoạch sử dụng đất, tuy nhiên UBND xã đã không thực hiện các thủ tục hành chính theo quy định. Chuyển mục đích sang làm đất nghĩa trang, nghĩa địa là 5,58 ha, với 25 điểm mở rộng và xây mới. Tuy nhiên, chỉ có 2 nghĩa trang thôn Lấu Khê, xã Hiệp Cát và thôn Lương Gián, xã Quốc Tuấn đƣợc xây mới là thực hiện đầy đủ thủ tục theo quy định với diện tích là 1,02 ha, còn lại các nghĩa trang khác khi đƣợc mở không thực hiện các thủ tục theo quy định. Chuyển mục đích sang đất giao thông là 96,38 ha. Trong số đó, có 94,21 ha nằm trong phương án quy hoạch, tuy nhiên chỉ có 7,87 ha của 3 dự án đường giao thông là thực hiện đầy đủ các thủ tục, còn 83,34 ha chỉ thực hiện đăng ký, chỉnh lý biến động khi thực hiện mở rộng đường giao thông nông thôn và chỉnh trang đồng ruộng do thực hiện xây dựng nông thôn mới. Có 2,17 ha không nằm trong phương án quy hoạch, liên quan đến việc huy động nguồn vốn hỗ trợ để
thực hiện mở rộng 2 tuyến đường do huyện quản lý gồm đường 5B và đường WB6. Chuyển mục đích sang đất thủy lợi là 18,97 ha. Trong số đó, có 16,52 ha nằm trong phương án quy hoạch, tuy nhiên chỉ có 3,32 ha là thực hiện đầy đủ các thủ tục (đất thủy lợi trong các khu dân cƣ mới), còn 13,20 ha chỉ thực hiện đăng ký, chỉnh lý biến động khi thực hiện mở rộng, xây dựng hệ thống mương thủy lợi nội đồng khi thực hiện dồn điền và chỉnh trang đồng ruộng do thực hiện xây dựng nông thôn mới. Có 2,45 ha không nằm trong phương án quy hoạch do việc thực hiện xử lý khẩn cấp đối với các kè của sông Thái Bình và sông Kinh Thầy.
Chuyển mục đích sang đất xây dựng cơ sở văn hóa là 2,78 ha để xây dựng 8 nhà văn hóa, tuy nhiên không có nhà văn hóa nào thực hiện quy trình chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định. Chuyển mục đích sang đất xây dựng cơ sở y tế là 1,45 ha để xây dựng 01 trung tâm tình thương giúp đỡ người tàn tật và mở rộng 3 trạm y tế. Việc xây dựng trung tâm tình thương với diện tích 1,11 ha thực hiện đầy đủ các thủ tục, còn lại 3 công trình mở rộng trạm y tế các xã không thực hiện các thủ tục theo quy định. Chuyển mục đích sang đất xây dựng cơ sở giáo dục, đào tạo là 4,04 ha, chủ yếu là để mở rộng 10 trường đạt chuẩn. Trong số đó, có 3 công trình với diện tích 1,58 ha thực hiện đầy đủ các thủ tục, còn đối với 7 công trình với diện tích là 2,46 ha không thực hiện các thủ tục theo quy định.
Chuyển mục đích sang đất xây dựng cơ sở thể dục, thể thao là 4,54 ha.
Trong số đó, việc xây mới sân vận động trung tâm xã An Lâm với diện tích 0,93 ha thực hiện đầy đủ các thủ tục, còn đối với 11 công trình với diện tích 3,61 ha không thực hiện các thủ tục theo quy định. Chuyển mục đích sang đất chợ là 0,33 ha, đều nằm trong phương án quy hoạch sử dụng đất. Trong số đó, việc mở rộng chợ Quao là thực hiện theo quy định với diện tích 0,13 ha, riêng đối với xây mới chợ Nam Hồng với diện tích 0,20 ha không thực hiện theo đúng quy định.
Chuyển mục đích sang đất ở nông thôn với diện tích là 18,42 ha để xây dựng 25 điểm, khu dân cƣ mới. Đất nuôi trồng thủy sản chuyển sang đất ở nông thôn là 6,13 ha do xử lý đất xen kẹt. Các điểm này đều nằm trong phương án quy hoạch sử dụng đất và thực hiện theo đúng các quy định của pháp luật.
Chuyển mục đích sang đất ở đô thị với diện tích là 1,62 ha để xây dựng 4 điểm, khu dân cư mới. Các điểm này đều nằm trong phương án quy hoạch sử dụng đất và thực hiện theo đúng các quy định của pháp luật.