Chương 2: Những cảm hứng chủ đạo trong tiểu thuyết của Ma Trường Nguyên
2.2. Cảm hứng chủ đạo trong tiểu thuyết của Ma Trường Nguyên
2.2.2. Cảm hứng nhân đạo hướng về con người miền núi
2.2.2.4. Trân trọng những khát vọng tự do trong tình yêu của con người miền núi
Trong tất cả các tiểu thuyết của ông, người đọc đều bắt gặp cảm hứng về tình yêu.
Nói như nhà nghiên cứu Lâm Tiến trong bài viết Ma Trường Nguyên - nhà văn, nhà thơ tình xứ mây thì “Không phải ngẫu nhiên trong thơ cũng như trong tiểu thuyết, Ma Trường Nguyên lại đề cập đến tình yêu đôi lứa nhiều đến như vậy”
[34,tr.3]. Nhà văn đã dành sự quan tâm đặc biệt đến tình yêu với tiếng nói đầy cảm thông, tiếng nói khích lệ và trân trọng những khao khát yêu đương, hạnh phúc lứa đôi của con người miền núi. Đây thực sự là cảm hứng nổi bật trong các tiểu thuyết của Ma Trường Nguyên.
Trong tiểu thuyết Ma Trường Nguyên, các mối tình đều rất đẹp, rất say mê nhưng cũng đầy trắc trở và không ít dở dang. Những dang dở trong tình yêu hầu hết đều bắt nguồn từ những luật tục của cộng đồng hoặc do người trong cuộc chấp nhận hi sinh tình yêu vì lòng hiếu thảo hay vì nghĩa. Mặc dù tình yêu dang dở nhưng những chàng trai, cô gái ấy đã sống và trân trọng nhau, luôn hướng về nhau trong tình nghĩa cao thượng, tuyệt nhiên không có sự phản bội, dối gian. Đó thường là câu
chuyện của thế hệ trước, khi cuộc sống cũ đầy những luật tục và hoàn cảnh éo le.
Và thế hệ sau bao giờ cũng mạnh mẽ, quyết liệt để bảo vệ tình yêu và xây dựng hạnh phúc cho mình. Trong Trăng yêu, Gịng và Cọ yêu nhau đắm đuối như thế nhưng không thể lấy nhau vì Gịng phải đền cái ơn của người đã cưu mang cả hai người. Cọ ở vậy cả đời trong một ngôi nhà gần đó nhưng tuyệt nhiên họ không bao giờ vượt ra ngoài giới hạn mặc dầu ngọn lửa lòng không bao giờ vơi tắt. Nhưng đến thế hệ cháu của Gịng, Lan Thao lại mạnh mẽ trong tình yêu và rồi có được hạnh phúc, kết lại câu chuyện tình có hậu từ thời ông bà. Ý tưởng nghệ thuật này cũng được Ma Trường Nguyên thể hiện trong tiểu thuyết Mùa hoa hải đường. Sáy đã không ngại ngần trao cho người yêu của mình sự trắng trong của người con gái để mang giọt máu của người yêu khi anh ra trận. Nhưng rồi dòng đời xô đẩy hai người về hai phía khác nhau để rồi cuối đời họ lại cùng quây quần bên các con các cháu trong sự tương kính đặc biệt. Ở điểm này, chúng tôi thấy, tiểu thuyết Ma Trường Nguyên là tiếng nói độc đáo nếu so sánh với Triều Ân, Cao Duy Sơn. Sự trân trọng nhau, hướng về nhau trong tình nghĩa cao thượng mà không có sự phản bội, dối gian là tiếng nói nhân bản chịu sự ảnh hưởng của văn học dân gian trong tiểu thuyết của nhà văn. Đó cũng là mong ước thiết tha của nhà văn về một lối ứng xử đẹp cho các đôi lứa yêu nhau khi tình yêu tan vỡ.
Một điều đặc biệt khác thể hiện rõ cảm hứng tình yêu đôi lứa trong tiểu thuyết Ma Trường Nguyên là các nhân vật nữ thường rất chủ động trong các cuộc tình. Họ dám vượt qua những ràng buộc để dâng hiến cho người mình yêu. Điều này có thể do sự khác biệt văn hóa của miền núi và miền xuôi. Nếu như trong văn học và trong cuộc đời, ta thường hay bắt gặp sự chủ động trong tình yêu từ phía những người đàn ông ưa chinh phục thì trong các tác phẩm của Ma Trường Nguyên hầu hết tất cả các nhân vật phụ nữ (đây cũng là điểm đặc sắc trong tiểu thuyết của nhà văn) đều là những người cá tính, yêu rất mãnh liệt và chủ động giành, giữ tình yêu đó. Trong Bến đời có nhiều nhân vật như vậy. Húng chủ động làm quen với Bồng. Khi đã yêu, Húng cũng chủ động dâng hiến tất cả cho người mình yêu. Và đến việc cầu hôn dường như Húng cùng làm luôn khi Húng đề nghị Bồng phải cưới
mình ngay trong tháng này vì cô đã có thai. Hạnh cũng vậy, cô lấy chồng mà không cần có mặt chồng vì anh còn phải đi đánh giặc. Tình yêu giúp cô có thêm sức mạnh và niềm tin để vượt qua những khó khăn, thiệt thòi trước mắt. Kim Công cũng thế, cô chủ động gắn bó với người con trai mà mình yêu, cũng mạnh dạn bày tỏ tình yêu của mình. Dù chiến tranh khốc liệt, không biết tương lai như thế nào Kim Công vẫn hứa hẹn chờ đợi bằng một lời nói thật dịu dàng mà cũng rất dứt khoát: “Em đợi anh!”. Ở điểm này, những người phụ nữ trong tiểu thuyết của Ma Trường Nguyên không chỉ là những con người mang vẻ đẹp của người phụ nữ truyền thống: giàu lòng vị tha, đức hi sinh, có ý thức bảo vệ và giữ gìn nhân phẩm, họ còn là những người phụ nữ hiện đại có cá tính mạnh mẽ, dám nghĩ dám làm, hành động quyết liệt và đã yêu là yêu say đắm, không suy nghĩ, đắn đo. Cùng với cá tính mạnh mẽ đó họ còn là những con người giàu nghị lực, không khuất phục trước sóng gió cuộc đời.
Bên cạnh những người phụ nữ, những chàng trai dân tộc cũng không ngại dấn thân để tìm được tình yêu đích thực của mình. Lễ hội kết tồng linh thiêng là thế, những con người sống tình nghĩa là thế nhưng khi họ nhận ra tiếng gọi trái tim mình thì họ sẵn sàng vượt lên để sống, để yêu. Khi A Hoa công khai nói tiếng lòng mình trong đám tang của Pàng cũng là lúc Dàu quyết định ra đi để được sống bên Diêu Anh, người con gái đích thực của đời anh; khi trái tim được sưởi ấm bằng tình yêu của A Hoa (Rễ người dài), Lềnh cũng vượt qua mặc cảm để sống thực với khát vọng của mình. Đó là tiếng ca quyết liệt của tình yêu, để vượt qua giới hạn sống của các thế hệ trước. Đó là một nét mới thể hiện cảm hứng nhân đạo trong tiểu thuyết Ma Trường Nguyên.
Xây dựng những câu chuyện tình của những đôi lứa yêu nhau, nhà văn Ma Trường Nguyên muốn tỏ bày niềm cảm thông và trân trọng. Cuộc đời vốn khó khăn là thế nhưng những chàng trai cô gái miền rừng vẫn luôn khao khát tình yêu, khao khát hạnh phúc và sống hết mình cho tình yêu, đốt lên ngọn lửa tình cháy bỏng.
Tình yêu của họ xứng đáng được trân trọng và nhà văn “tình xứ mây” Ma Trường Nguyên đã dành nhiều tâm huyết của mình để ngợi ca những tình yêu ấy. Chính tình yêu thương, sự gắn bó sâu nặng đến máu thịt của Ma Trường Nguyên đối với
những con người miền núi đã làm sáng lên những tình yêu đôi lứa, để những tình yêu ấy trở thành một nét đẹp đặc trưng trong tiểu thuyết của ông.