- Sơ giản về tác giả Phạm Duy Tốn .
- Hiện thực và tình cảnh khốn khổ của nhân dân trước thiên tai và sự vô trách nhiệm của bọn quan lại dưới chế độ cũ .
- Những thành công nghệ thuật của truyện ngắn “Sống chết mặc bay” – một trong những tác phẩm được coi là mở đầu cho một thể loại truyện ngắn Việt Nam hiện đại .
- Nghệ thuật xây dựng tình huống truyện nghịch lý . 2. Kĩ năng
- Đọc – hiểu một truyện ngắn hiện đại đấu thế kỷ XX . - Kể tóm tắt truyện .
- Phân tích nhân vật, tình huống truyện qua các cảnh đối lập – tương phản và tăng cấp .
* Kĩ năng sống: nhận thức được thái độ vô trách nhiệm của bọn quan lại trước nỗi khổ của nhân dân, từ đó xác định được lối sống trách nhiệm với người khác.
Mối quan hệ ngày nay: Sự quan tâm của các cấp chính quyền tới cuộc sống nhân dân 3.Thái độ
- Thông cảm sâu sắc với cuộc sống khổ cực của người nông dân dưới chế độ cũ.
- Căm ghét bọn quan lại của chế độ cũ vô trách nhiệm đã đẩy người nông dân vào cảnh màn trời chiếu đất.
4.Những năng lực cụ thể học sinh cần phát triển:
Năng lực giải quyết vấn đề, Năng lực sáng tạo,
Năng lực hợp tác
Năng lực đọc – hiểu văn bản Năng lực cảm thụ thẩm mỹ về TP III.CHUẨN BỊ:
1.Thầy:
Đọc các tài liệu có liên quan,soạn bài theo cuốn chuẩn kiến thức và kĩ năng, SGK,SGV vở bài tập
2.Trò:
-Đọc bài và soạn bài theo hướng dẫn của GV IV. TỔ CHỨC DẠY VÀ HỌC
Bước I:Ổn định tổ chức
Bước II:Kiểm tra bài cũ : Hãy chọn câu trả lời đúng ? 1.Theo Hoài Thanh, nguồn gốc cốt yếu của văn chương là gì?
A. Tình yêu lao động của con người.
B. Lòng thương người và rộng ra thương cả muôn vật, muôn loài.
C. Cuộc sống lao động của con người.
D. Do lực lượng thần thánh tạo ra.
2.Tại sao Hoài Thanh lại nói: "Văn chương sẽ là hình dung của sự sống muôn hình vạn trạng"
trong văn bản Ý nghĩa văn chương?
A. Cả (1), (2), (3) đều sai.
B. Vì văn chương có nhiệm vụ phản ánh đời sống phong phú và đa dạng của con người và xã hội. (3)
C. Vì nhiệm vụ của nhà văn là phải ghi chép lại tất cả những gì ông ta nhìn thấy ngoài cuộc đời.
(2)
D. Vì cuộc sống trong văn chương chân thật hơn trong bất kì một loại hình nghệ thuật nào khác. (1)
3."Vậy thì, hoặc hình dung sự sống, hoặc sáng tạo ra sự sống, nguồn gốc của văn chương đều là tình cảm, là lòng vị tha. Và vì thế, công dụng của văn chương cũng là giúp cho tình cảm và gợi lòng vị tha."
(Ý nghĩa văn chương – Hoài Thanh)
Cách hiểu nào dưới đây giải thích hợp lí nhất ý kiến trên của Hoài Thanh về nét tương đồng giữa nguồn gốc và công dụng của văn chương ?
A. Ý nghĩa của tác phẩm văn chương là ở chỗ giúp cho ta biết tha thứ cho người khác, nhất là những lỗi lầm ghê gớm, để ta bao dung hơn với đời.
B. Văn chương bắt nguồn từ cái đẹp và chỉ hướng tới cái đẹp cả trong nghệ thuật lẫn cuộc sống, phụng thờ cái đẹp để mà tồn tại.
C. Người viết đã sống với các nhân vật để rồi đọc xong tác phẩm, người đọc cảm nhận được, mang lòng vị tha ấy trở lại cuộc đời, làm cuộc đời tốt đẹp hơn.
D. Văn chương giúp chúng ta thấu hiểu được những cảnh đời cơ cực, chia sẻ khó khăn với người bất hạnh hơn ta.
Bước III:Tổ chức dạy và học
HOẠT ĐỘNG 2: KHỞI ĐỘNG
-Mục tiêu: Tạo tâm thế, định hướng cho học sinh.
-Phương pháp: Thuyết trình.
-Kĩ thuật: Động não.
-Thời gian dự kiến: 2 phút.
Hoạt động của thầy Hoạt động của thầy GV cho HS hình dung mô tả lại con đê thân
thuộc làng em
GV chiếu 1 số hình ảnh con đê
- Em nhận xét gì về quang cảnh con đê vừa xuất hiện?
- Giáo viên dẫn vào bài học
HS lắng nghe,ghi tên bài
HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
* Mục tiêu: đọc chú thích và trả lời câu hỏi
* Thời gian: 15- 17 phút.
* Phương pháp: Đọc diễn cảm, nêu vấn đề, vấn đáp, thuyết trình....
* Kỹ thuật: Động não. ....
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY HOẠT ĐỘNG CỦA TRÒ
1: Đọc và tìm hiểu chú thích
- Kiểm tra việc đọc chú thích của HS ở nhà.
- Đọc chú thích và hãy cho biết vài nét về tác giả ?
- GV đọc mẫu, HS đọc tiếp (Chú ý phân biệt giọng đọc)
- Hãy kể tóm tắt văn bản (Kể tóm tắt theo trình tự truyện, bỏ hết các đối thoại của các nhân vật, chuyển thành ngôi kể thứ 3)
- GV giảng thêm : Ngay sau khi giặc Pháp nổ súng xâm lược nước ta (1858), ở khắp nơi, nhân dân ta đã đứng lên chống giặc cứu nước. Nhưng sau khi thất bại của phong trào Cần Vương ( Phong trào yêu nước chống Pháp xâm lược do các sĩ phu phong kiến cầm đầu, hưởng ứng Hịch Cần Vương của vua Hàm Nghi (1883))thì nhìn chung, giặc Pháp đã “bình định” và đặt ách đô hộ thực dân của chúng trên đất nước ta. Sang thế kỉ XX, chúng ra sức củng cố địa vị thống trị của chúng và bắt tay khai thác kinh tế. Vì thế , cuộc sống của người dân vô cùng khổ cực, họ phải chịu dưới hai ách thống trị :
- Phạm Duy Tốn (1833-1924) quê ở Hà Tây, là một trong số ít người có thành tựu đầu tiên về thể loại truyện ngắn hiện đại.
-HS đọc
HS kể -> HS khác nhận xét, bổ sung
- Thể loại : Truyện ngắn - Bố cục:
thực dân và phong kiến .
- Hãy xác định thể loại của văn bản ? - Hãy xác định bố cục của bài ?
-Trong tác phẩm, trọng tâm miêu tả nằm ở đoạn nào ?
-Nhận xét ngôi kể và câu chuyện được kể theo trình tự nào ?
1. Từ đầu … Khúc đê này hỏng mất Nguy cơ vỡ đê và sự chống đỡ của người dân.
2. Ay, lũ con dân … Điếu mày Cảnh quan phủ cùng nha lại đánh tổ tôm trong khi “đi hộ đê”.
3. Phần còn lại Cảnh đê vỡ, nhân dân lâm vào cảnh thảm sầu.
- Trọng tâm miêu tả : Đoạn 2
- Truyện kể theo ngôi thứ 3, theo trình tự thời gian và sự việc.
GVgiảng: Đọc kỹ toàn truyện, theo dõi mạch truyện từ đầu đến cuối, chúng ta thấy tác giả đã sử dụng hai biện pháp nghệ thuật chủ yếu là : Tương phản và tăng cấp .
+ Tương phản: Còn gọi là đối lập trong nghệ thuật là việc tạo ra những hành động, những cảnh tượng, những tính cách trái ngược nhau để qua đó làm nổi bật một ý tưởng bộ phận trong tác phẩm hoặc tư tưởng chính của tác phẩm.
+ Tăng cấp : Lần lượt đưa thêm chi tiết, chi tiết sau phải cao hơn chi tiết trước, qua đó làm rõ thêm bản chất một sự việc, một hiện tượng muốn nói. (Tích hợp : Ong lão đánh cá và con cá vàng – Ngữ Văn 6)
2: Tìm hiểu văn bản
- Câu chuyện xoay quanh một tình huống nước sôi lửa bỏng, đó là tình huống gì?
Hãy tìm những chi tiết miêu tả tình huống đó ?
- Tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì?
- GV bình : Thành công đầu tiên rất dễ thấy ở truyện này là xây dựng tình huống truyện, một tình huống nước sôi lửa bỏng – đê sắp vỡ và đê vỡ – tính mạng và của cải của hàng triệu người đang treo trên sợi tóc. Hàng loạt chi tiết sống động được đưa ra bằng lời kể ngắn gọn, gấp gáp. Bằng nghệ thuật tăng cấp, tác giả càng làm tăng thêm tính nguy cấp của tình huống. Tình huống truyện đã vẽ lên một cảnh đời đầy bi hài khiến ai đọc cũng phải xót xa, căm giận.
HẾT TIẾT 1
- Bên cạnh nghệ thuật tăng cấp, em hãy chỉ ra 2 mặt tương phản cơ bản trong truyện ?
-Hãy tìm chi tiết miêu tả cảnh đối lập thứ nhất trong truyện ? Từ cảnh đối lập đó tác
II. Tìm hiểu văn bản:
1. Cảnh hộ đê – đê vỡ:
- Trời mưa tầm tã
- Dân phu bì bõm dưới bùn lầy - Người ướt như chuột
- Trống đánh liên thanh, ốc thổi...
- Tiếng người xao xác gọi nhau, mệt lữ cả người
-> Vất vả, đáng thương
- Tiếng người í ới, nhà cửa trôi băng... người sống, kẻ chết...
-> Tình cảnh thật thảm
2. Cảnh trong đình:
giả muốn tô đậm điều gì ?
- GV kết luận: Thiên tai đang từng lúc giáng xuống, đe dọa cuộc sống của người dân.
Trong hoàn cảnh ấy, giữa lúc ngoài đê, dân chúng đang hối hả, lo toan như vậy thì ở trong đình làng đã diễn ra cảnh tượng gì ? Hãy tìm những chi tiết miêu tả cảnh trong đình ?
+ Địa điểm?
+ Quang cảnh như thế nào?
+ Con người?
+ Đồ dùng ? Nêu nhận xét ?
+ Thái độ của bọn nha lại khi có người báo tin đê vỡ?
+ Thái độ của quan phủ, người đi hộ đê?
Thái độ của quan khi có người báo tin đê vỡ ?
- Từ đó, hãy nhận xét về tên quan? Tên quan có xứng đáng với cái danh là quan phụ mẫu không?
- GV bình: Quan phụ mẫu, đến cái tên riêng cũng không có, nhưng không ai có thể phủ nhận được rằng, đó là một chân dung sống động nhất, đầy đủ nhất về bọn quan lại PK Việt Nam lúc bấy giờ, những kẻ cam tâm làm nô lệ cho thực dân, sống trên mồ hôi xương máu của nhân dân.
- Trong lúc quan đang ù ván bài to thì tình cảnh gì đã diễn ra? (Cho HS đọc lại phần cuối)
Thảo luận