CHƯƠNG 1. HUY CẬN VÀ CON ĐƯỜNG HÌNH THÀNH CÁI TÔI TRỮ TÌNH TRONG THƠ
1.3. VỊ TRÍ HUY CẬN TRONG DÒNG MẠCH CỦA THƠ CA HIỆN ĐẠI VIỆT NAM
1.3.1. Huy Cận trong Thơ Mới
Huy Cận đã tạo niềm yêu thích trong lòng người đọc và đứng vững qua thời gian ngay từ khi mới xuất hiện trên thi đàn như lời nhận định của Hoài Thanh “Huy Cận vừa bước vào làng thơ đã được người ta dành ngay cho một chỗ ngồi yên ổn” [49, tr.132]. Như vậy, từ khi xuất hiện trong phong trào Thơ Mới, nhà thơ Huy Cận đã có một vị trí nhất định. Thơ ông luôn là mạch nguồn dồi dào sinh lực chảy trong phong trào Thơ Mới. Đầu tiên, chúng ta biết đến vẻ đẹp trong thơ ông, ở chính nỗi buồn cao cả. Ở cái tuổi còn quá trẻ ấy, lẽ ra ông phải sáng tác những bài thơ tràn ngập niềm vui của sức trẻ, của mùa xuân tươi vui, của cuộc sống mến yêu nhưng nhà thơ đã để lại một nỗi buồn man mác ngay từ những bài thơ đầu. Thế nhưng, nỗi buồn trong thơ Huy Cận vẫn được cảm nhận một cách sâu sắc từ chính niềm tin yêu cuộc đời, yêu người tha thiết, mãnh liệt nhất. Bởi cái buồn của nhà thơ không xuất phát từ bi kịch của cá nhân mà cái buồn ấy luôn gắn với ý thức của cả một thế hệ,
cộng đồng về nỗi thống khổ, nô lệ.Và dù cố vươn ra vũ trụ để vơi đi bao nỗi sầu vì hiện thực xã hội, trang thơ ông lúc bấy giờ vẫn còn đượm buồn, một nỗi buồn vô tận từ lòng người, từ tình đời. Có thể bao quát thơ Huy Cận trước cách mạng bằng những lời nhận xét của nhà nghiên cứu Trần Khánh Thành, đó là “Như nhiều nhà thơ lãng mạn khác, Huy Cận giai đoạn này ít thơ vui hơn thơ buồn. Luôn có một nỗi sầu thường trực trên từng trang thơ của ông, nhưng đó là biểu hiện sinh động của bi kịch tâm trạng; đáng được cảm thông, trân trọng”.
Bấy nhiêu đó cũng đủ cho ta yêu hơn một con người vì dân vì nước, một nhà chính trị nhưng không hề khô khan theo kiểu chính trị mà luôn đằm thắm, nhẹ nhàng và sâu lắng trong từng lời thơ. Tuy là một nhà thơ lớn của dân tộc, là cán bộ cao cấp của Chính phủ được bao người tôn kính, và quý mến nhưng ở Huy Cận còn dễ được mọi người cảm mến hơn, bởi ông còn là một con người của đời thường giản dị. Nhà thơ “có tầm nhìn chiến lược và tính cẩn trọng của một nhà lãnh đạo nhưng cũng rất tinh tế, đa cảm, lãng mạn và đam mê của một thi sĩ tài hoa”.
Phong trào Thơ Mới là một hiện tượng rất độc đáo trong lịch sử văn học Việt Nam. Đặc trưng dễ nhận thấy,là tiếng thơ của cái tôi cá nhân, cá thể được xuất hiện, hiện lên một cách trực tiếp mà không hề giấu diếm. Có thể nói “chưa bao giờ trong thơ ca cái tôi hiện lên ở nhiều cấp độ như vậy”. Tuy cái tôi trong thơ Huy Cận không giống như Xuận Diệu “Ta là một, là riêng, là thứ nhất/ Có khác chi bè bạn nổi cùng ta”hay một Lưu Trọng Lư với cái tôi
“Giật mình ta thấy bồ hôi lạnh/ Mộng đẹp bên chăn đã biến rồi”, một Hàn Mặc Tử với sự mê say tột độ của niềm khao khát cuộc sống “Ta muốn hồn trào ra đầu ngọn bút/ Mỗi lời thơ đều dính não cân ta”.Còn cái tôi trong thơ Huy Cận đượm một nỗi buồn sâu lắng“Một chiếc linh hồn bé nhỏ/ Mang mang thiên cổ sầu” (Ê chề). Cái tôi trữ tình của nhà thơ lúc này đây cố vươn
lên nhưng đành bất lực trước thời cuộc. Thơ Huy Cận cũng không thoát khỏi cõi mơ – một trong những nét đặc trưng lớn của Thơ Mới. Đó là cõi của sự tưởng tượng, được nâng lên của đôi cánh cảm xúc. Không phải ngẫu nhiên mà các nhà thơ mới lúc bấy giờ tìm vào cõi mơ để thể hiện cái tôi bản thân. Xuất phát từ hoàn cảnh của xã hội, một xã hội với những luật lệ hà khắc của chế độ phong kiến, với sự chèn ép dã man của bọn thực dân xâm lược, đã tạo nên trong mỗi con người, nhất là với các nhà thơ một sự bất bình trước thời cuộc, trước cuộc sống. Xã hội đã đẩy con người đến “bước đường cùng”, đầy tăm tối và mờ mịt. Đó cũng là điều mà các nhà thơ lúc bấy giờ luôn trăn trở, suy tư để rồi làm nên những bài thơ nghe thấm hương vị não nề. Huy Cận là một trong những thi nhân tiêu biểu nhất cho dòng thơ u buồn. Có thể nói, mỗi khi gợi nhắc đến Thơ Mới, ta đều nghĩ đến nỗi buồn, như một nét đặc trưng riêng không thể thay đổi được. Vì xuất phát từ tính nhân bản của văn chương, và có lẽ chỉ có con người mới biết buồn. Buồn như một nét đẹp “sang trọng” mà tạo hóa đã dành riêng cho loài người trên Trái đất. Cũng không nằm ngoài đặc trưng này nên thơ Huy Cận có một vị trí rất lớn trong phong trào Thơ Mới.
Nỗi buồn trong thơ Huy Cận như trải rộng từ không gian địa lí, thời gian cho đến nỗi buồn “vô cớ” từ trong tâm hồn nhạy cảm của nhà thơ:“Mưa rơi trên sân/ Mái nhà nghiêng dần/.../Ôi buồn trời mưa!” (Điệu buồn).
Tình yêu là đề tài muôn thuở không bao giờ cạn kiệt trong cuộc sống cũng như trong thơ văn. Tình yêu trong Thơ Mới rất đỗi say đắm và lãng mạn, yêu tha thiết và buồn cũng trĩu nặng. Trang thơ Huy Cận cũng không thiếu những bài thơ tình đầy lãng mạn, thể hiện tình yêu mãnh liệt nhất:“Hoa nhớ hoa thương hoa đợi chờ/ Hoa hương da thịt nối hồn mơ/ Lòng anh là cả vùng hoa núi/ Ấp ủ lòng em muôn cánh thơ" (Chùm hoa núi tặng). Trong Thơ Mới, các nhà thơ thường buồn vì những mối tình không thành, dang dở, yêu mà không được yêu như kiểu Xuân Diệu “Yêu là chết ở trong lòng một ít/ Vì
mấy khi yêu mà chắc được yêu”. Thơ Mới thường “khắc khoải” trước không – thời gian, mà Huy Cận là một “đại biểu xuất sắc” nhất cho trang thơ viết về vũ trụ, không – thời gian. Ở thơ Huy Cận luôn tràn ngập cảm hứng về vũ trụ ca, về thiên nhiên, đất trời. Đặc biệt, bên cạnh giá trị nội dung, tư tưởng mà nhà thơ đóng góp cho phong trào Thơ Mới, giá trị nghệ thuật với sự sáng tạo ngôn ngữ, thể loại, cấu trúc thơ,…cũng đưa thơ Huy Cận lên đỉnh cao của Thơ Mới.
Như vậy, với những giá trị nội dung và nghệ thuật mà nhà thơ đã thể hiện trong thơ trước cách mạng, chúng ta có thể khẳng định được vị trí, tầm quan trọng của thơ ông trong Thơ Mới. Hay nói cách khác, Thơ Mới không thể thiếu một gương mặt thơ tiêu biểu như Huy Cận.