1.1. Khái niệm chứng cứ trong vụ án hành chính
1.1.2. Định nghĩa và đặc điểm chứng cứ trong vụ án hành chính
Lý luận nhận thức của chủ nghĩa Duy vật biện chứng đã chỉ ra rằng con người có khả năng nhận thức được thế giới khách quan. Những gì con người tác động vào thế giới khách quan sẽ được phản ánh thông qua các dấu hiệu, đặc
20
điểm, dấu vết… nhất định. Và, trên cơ sở những đặc điểm, dấu hiệu, dấu vết đó, con người nhận thức ngày càng sâu sắc hơn về thế giới khách quan.
Trong khoa học pháp lý, “chứng cứ” là một trong những tiền đề, phương tiện quan trọng, thông qua đó con người nhận thức về thế giới khách quan, về những sự vật, hiện tượng đã xảy ra một cách đầy đủ và chính xác.
Định nghĩa chứng cứ trong vụ án hành chính:
Nhìn từ góc độ ngôn ngữ học, “chứng cứ là cái được dẫn ra để làm cơ sở để xác định, chứng minh điều gì đó là có thật” [26 – tr. 174]. Với cách hiểu phổ thông như trên, phạm vi khái niệm chứng cứ là rất rộng, mọi cái có thể xác định sự tồn tại của một hiện tượng, một vấn đề gì đó đều có thể là chứng cứ.
Nhìn từ góc độ pháp lý, từ điển Luật học chỉ giải thích khái niệm chứng cứ trong vụ án hình sự mà chưa đưa ra khái niệm chứng cứ nói chung và cũng không giải thích khái niệm chứng cứ trong vụ án hành chính nói riêng. Tiếp cận khái niệm chứng cứ trong vụ án hành chính từ phương diện pháp luật Tố tụng Hành chính, điều 74 Luật Tố tụng Hành chính quy định: “ Chứng cứ trong vụ án hành chính là những gì có thật được đương sự, cá nhân, cơ quan, tổ chức khác giao nộp cho Tòa án hoặc do Tòa án thu thập được theo trình tự, thủ tục do Luật này quy định mà Tòa án dùng làm căn cứ để xác định yêu cầu hay sự phản đối của đương sự là có căn cứ và hợp pháp hay không cũng như những tình tiết khác cần thiết cho việc giải quyết đúng đắn vụ án hành chính”. Như vậy, rõ ràng chứng cứ trong vụ án hành chính là những gì gắn liền với việc xác định sự thật khách quan, là cơ sở để chứng minh những vấn đề cần chứng minh nhằm giải quyết đúng đắn vụ án hành chính.
Chứng cứ trong vụ án hành chính có thể tồn tại dưới nhiều dạng thức khác nhau, có thể là trực tiếp hay gián tiếp, là chứng cứ theo người hay theo
21
vật … song chúng đều phải chứa đựng những đặc điểm nhất định mang tính đặc trưng của chứng cứ.
Đặc điểm của chứng cứ trong vụ án hành chính:
Thứ nhất, chứng cứ phải là những gì “có thật”. Tính có thật của chứng cứ biểu hiện ở chỗ chứng cứ là những gì đã diễn ra trong thực tại khách quan, nằm ngoài ý muốn chủ quan của con người. Con người chỉ có thể tiếp cận chứng cứ, nhận thức về chứng cứ mà không thể sửa đổi hoặc làm nó khác đi.
Dù muốn, dù không chứng cứ vẫn tồn tại khách quan và độc lập với ý thức của con người. Tính “có thật” của chứng cứ càng cao thì khả năng giải quyết đúng đắn vụ án hành chính càng lớn.
Thứ hai, chứng cứ phải “có giá trị chứng minh” các tình tiết, sự kiện của vụ án hành chính. Tất cả những gì có thật, có liên quan tới vụ án hành chính đều “có thể” là chứng cứ nhưng chúng phải có giá trị chứng minh nhất định.
Giá trị chứng minh của chứng cứ là định hướng giải quyết đúng đắn vụ án hành chính, nếu không có giá trị chứng minh, chứng cứ sẽ không còn đóng vai trò là chứng cứ.
Thứ ba, chứng cứ trong vụ án hành chính được “thu thập, xác minh, đánh giá theo trình tự, thủ tục” do Luật Tố tụng Hành chính quy định. Đặc điểm này xác định tính hợp pháp của chứng cứ. Pháp luật Tố tụng Việt Nam nói chung và pháp luật Tố tụng Hành chính Việt Nam nói riêng đều quy định việc giải quyết các vụ án dựa trên cơ sở “án tại hồ sơ” nên việc thu thập, xác minh, đánh giá chứng cứ cũng phải tuân thủ những nguyên tắc nhất định.
Thứ tư, chứng cứ được Tòa án dùng làm “căn cứ để xác định yêu cầu hay sự phản đối của đương sự là có căn cứ và hợp pháp hay không, nhằm giải quyết đúng đắn vụ án hành chính”. Đặc điểm này có liên hệ mật thiết với đặc
22
điểm thứ hai của chứng cứ trong vụ án hành chính vừa nêu trên. Chứng cứ chỉ phát sinh giá trị khi được Tòa án sử dụng một cách hợp lý để tìm ra sự thật khách quan và giải quyết vụ án. Thông qua chứng cứ, Tòa án giải quyết đúng đắn vụ án hành chính, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể.
Những đặc điểm nêu trên cho ta cái nhìn tổng quan về chứng cứ trong vụ án hành chính, làm cơ sở để xem xét, nhận biết chứng cứ với những tài liệu khác được thu thập nhưng không phải là chứng cứ. Bên cạnh những đặc điểm này, chứng cứ trong vụ án hành chính còn có những thuộc tính nhất định.