1. Mùa xuân theo Ngũ Hành
- Mộc vượng, Hỏa tướng (có hình do Mộc sinh Hỏa).
- Thổ tử (bị Mộc khắc).
- Kim tù (Mộc phát thì hại Thổ nên kìm hãm Kim, vì vậy mà Kim bị
tù).
- Thủy hưu (Mộc phát tiêu Thủy - Thủy hoạt hóa sinh Mộc vượng).
2. Mùa hạ theo Ngũ Hành
- Hỏa vượng (Hè thời khí nóng, sự thiêu đốt thịnh).
- Thổ tướng (Hỏa vượng tạo Thổ (Hỏa sinh Thổ) nên Thổ thành hình mà phát).
- Kim tử (Hỏa khắc Kim. Hỏa vượng đốt Kim nên Kim tử).
- Thủy tù (Hỏa vượng gây hạn Thủy).
- Mộc Hưu (Mộc sinh Hỏa. Hỏa vượng thì tiêu nhiều Mộc. Mộc tiêu hao, yếu bớt).
3. Mùa thu theo Ngũ Hành
- Kim vượng, mùa thu kết đọng.
- Thủy tướng (Kim sinh Thủy, bởi vậy Thủy tướng, tức sinh hình - thành tướng hình).
- Mộc tử (Kim khắc Mộc, mùa thu là mùa của Kim nên Mộc tử).
- Hỏa tù (Hỏa khắc Kim, nhưng Kim vượng mà Hỏa không gặp thời nên không phát huy được tác dụng).
- Thổ hưu (Thổ sinh Kim. Kim vượng hút hết lực của Thổ làm yếu Thổ).
4. Mùa đông theo Ngũ Hành
- Thủy vượng (Đông là mùa của Thủy, tất Thủy phát mạnh).
- Mộc tướng (Thủy sinh Mộc nên Mộc thành tướng).
- Hỏa tử (Thủy vượng khắc mạnh Hỏa. Hỏa tử).
- Thổ tù (Thủy vượng lấn Thổ).
- Kim hưu (mùa đông Thủy phát. Kim sinh Thủy nên Kim kiệt).
Ý nghĩa Ngũ Hành vượng, tướng, tử, tù, hưu theo bốn mùa trong thuật số là sâu xa. Ví dụ, mệnh Mộc sinh vào mùa xuân là khá, mệnh Hỏa sinh vào mùa xuân là bình phát, càng về sau càng tốt. Trong tứ trụ
suy đoán và dịch lý, đây là cơ sở dự báo có giá trị. Ví dụ, gieo quẻ dịch vào đầu xuân mà gặp quẻ Chấn hay Cấn là Mộc, tức Mộc xuân vượng - quẻ cát, v.v… Ta suy luận như vậy mà giải. Nhưng nếu gặp quẻ Khôn, Khôn là Thổ, mùa xuân thì Thổ tử, suy ra quẻ xấu, v.v…
VII. ĐỊA CHI ỨNG BIỂU LÝ
1. Mười hai Địa Chi ứng biểu lý chia mười hai tháng trong năm
- Tháng giêng là tháng của Mộc, vì vậy, để phù hợp với biểu lý Ngũ Hành thì tháng Giêng là tháng Dần chứ không phải Tý.
- Tháng Hai là tháng vượng Mộc, để phù hợp với biểu lý Ngũ Hành thì tháng hai là tháng Mão.
Tương tự, ta có:
- Tháng ba là tháng kiến Thìn (gọi tháng Thìn) - Tháng tư là tháng Tị.
- Tháng năm là tháng Ngọ.
- Tháng sáu là tháng Mùi.
- Tháng bảy là tháng Thân.
- Tháng tám là tháng Dậu.
- Tháng chín là tháng Tuất.
- Tháng mười là tháng Hợi.
- Tháng mười một là tháng Tý.
- Tháng mười hai là tháng Sửu.
Như vậy, xét theo ý nghĩa Ngũ hành thì đến tháng 10 là hết năm, từ tháng mười một trở đi thuộc năm sau, hợp với năm Xuân phân.
2. Địa chi phân Âm Dương
Trong 12 địa chi được phân thành hai phần thuộc Âm và Dương. Mỗi phần có 6 địa chi:
* Sáu Địa chi thuộc Dương gồm:
Tý Dần Thân Thìn Ngọ Tuất
* Sáu Địa chi thuộc Âm gồm:
Tị Dậu Sửu Hợi Mão Mùi
3. Địa chi phân Âm Dương Ngũ Hành
- Thuộc hành Thủy:
Tý: Dương Thủy | Hợi: Âm Thủy
- Thuộc hành Mộc:
Dần: Dương Mộc | Mão: Âm Mộc
- Thuộc hành Hỏa:
Ngọ: Dương Hỏa | Tị: Âm Hỏa
- Thuộc hành Thổ:
Thìn, Tuất: Dương Thổ | Sửu, Mùi: Âm Thổ.
- Thuộc hành Kim:
Thân: Dương Kim | Dậu: Âm Kim
Trong cùng một hành, Địa Chi thuộc hành Dương thì cứng, mạnh, hung, phát…; thuộc hành Âm thì nhu, yếu, trầm, âm ỉ… Ví dụ:
- Dương Hỏa thì bùng phát, hung dữ (lửa cháy sáng, dữ dội, sấm sét…); Âm Hỏa thì cháy âm ỉ (không bốc, nóng…).
- Dương Thủy thì hung dữ, ầm ào (sông, biển…); Âm Thủy thì êm, lặng, đọng (giếng, đầm, suối…).
Từ đó suy ra tính tình của từng cá nhân.
4. Nguyên tắc Can Chi kết hợp
- Can thuộc Dương kết hợp với Chi thuộc Dương. Ví dụ: Giáp Tý, Bính Dần, Mậu Ngọ, Canh Thân, Nhâm Tuất, v.v…
- Can thuộc Âm kết hợp với chi thuộc Âm như: Ất Sửu, Đinh Tị, Kỷ Mùi, Tân Dậu, Quý Hợi, v.v…
Nguyên tắc này tạo thành sự thuận trong liên kết.
Cần nhớ can nào thuộc Dương và can nào thuộc Âm (đã nói ở phần II, Chương I.III). Có một cách để nhớ là: Can Dương tiếp đến Can Âm rồi lặp lại.
Ví dụ: Giáp đầu là Dương, kế tiếp Ất là Âm, đến Bính lại là Dương,
…, cuối là Quý thuộc Âm.
Tương tự, 12 Địa Chi cũng theo quy luật Dương - Âm kế tiếp nhau.
Bắt đầu là:
Tý thuộc Dương, kế tiếp Sửu thuộc Âm, đến Dần thuộc Dương, Mão thuộc Âm, …, cuối cùng là Hợi thuộc Âm.
Can và chi cuối cùng đều thuộc Âm, tức là: