CHƯƠNG 4: VĂN HÓA ĐỐI PHÓ VÀ LƯU LUYẾN KỸ NỮ
4.2. Văn hóa lưu luyến kỹ nữ
4.2.3. Trong nghệ thuật hình khối
Kỹ nữ không chỉ để lại dấu ấn trong nghệ thuật ngôn từ hay thanh sắc mà còn có những ảnh hưởng nhất định đối với nghệ thuật hình khối. Trong lĩnh vực hội họa, tranh vẽ các kỹ nữ danh tiếng, cung kỹ chốn thâm cung hay tái hiện cuộc sống ở kỹ viện thanh lâu có số lượng không ít. Những bức tranh này được lưu truyền phổ biến trong xã hội và đều rất được người Trung Quốc ưa chuộng. “Cha đẻ” của chúng đa số đều là những danh sĩ tài hoa của các thời.
H5. Thính nguyễn đồ (听阮图)50
Bức tranh Thính nguyễn đồ của Lưu Ngạn Xung (刘彦冲), họa sĩ đời Thanh phản ánh sâu sắc thú vui tao nhã thưởng thức nghệ thuật của các văn nhân Trung Quốc. Trong bức tranh, người văn nhân được đặc tả với mũ cao áo rộng, đang ngồi
50Nguồn ảnh: http://www.esgweb.net/html/ldmh/renwu/PICS/448B.jpg
nghe một người ca kỹ gãy đàn nguyễn51. Bức tranh này hiện còn lưu giữ ở viện bảo tàng Cố Cung.
H6. Xuân đình hành lạc đồ (春庭行乐图)52
Tranh thuộc thể loại tranh nhân vật của họa sĩ Cửu Anh (仇 英) thời Minh, được xếp vào loại cổ họa của Trung Quốc còn lưu giữ đến ngày nay. Bức tranh miêu tả cảnh vui chơi tiêu phí thời gian của các nữ nhạc trong cung vào ngày xuân.
H7.Lý Hương Quân tiểu tượng (李香君小像)53
Bức tranh của tác giả Trần Thanh Viễn (陈 清 远) thuộc loại tranh nhân vật, cũng nằm trong cổ họa Trung Quốc.
Lý Hương Quân là một danh kỹ vùng Tần Hoài cuối thời Minh, tài năng và học vấn đều cao xa, đồng thời là người con gái có tấm lòng yêu nước mãnh liệt. Trong tranh, tác giả miêu tả cảnh Lý Hương Quân đang chăm chú đọc sách, thể hiện rõ tài hoa và khí chất của nàng.
51 Còn gọi là đàn Hàm, một loại đàn gảy của Trung Quốc, thời xưa còn được gọi là “tỳ bà Tần”.
52 Nguồn ảnh: http://www.wenhuacn.com/meishu/minghua/02mingqing/mingrenwu63.jpg
H8. Tứ Hồng đồ (四红图)55
Bức tranh của họa sĩ Nghê Điền (倪田, 1855 – 1919), thuộc loại tranh nhân vật, nằm trong cổ họa Trung Quốc. Những cô gái thanh lâu đa số là ăn vận đẹp đẽ, được xem là dẫn đầu về “thời thượng”.
Trong bức tranh, tác giả cố ý dùng lối đặc tả nhân vật, miêu tả bốn người kỹ nữ
“thời thượng” của những thời kỳ khác nhau.
Hàn Hi Tái dạ yến đồ (nghĩa là “bữa tiệc đêm của Hàn Hi Tái”) là một bức tranh sinh hoạt khổ rộng do họa sĩ Cố Hoành Trung sáng tác vào thời Ngũ Đại Thập
53 Nguồn ảnh: http://www.dfsc.com.cn/uploadfile/2011/0218/20110218035236125.jpg
54 Nguồn ảnh: http://www.wenhuacn.com/meishu/minghua/02mingqing/mingrenwu54a.jpg
55 Nguồn ảnh: http://artx.cn/uploadpic/20078/20078657429937.jpg
H9. Hàn Hi Tái dạ yến đồ (韩熙载夜宴图)54
Quốc. Đây là một trong những bức tranh nổi tiếng nhất của Cố Hoành Trung, nó được coi là tư liệu quý giá về cuộc sống của giới thượng lưu Trung Quốc vào thế kỷ 10. Hàn Hi Tái vốn là một viên quan cao cấp trong triều đình của Nam Đường Hậu chủ Lý Dục. Sau khi nghe được những lời đám tiếu về các bữa tiệc phóng túng trái với Nho giáo của Hàn Hi Tái, Lý Hậu chủ đã cử Cố Hoành Trung tới tham dự một bữa tiệc như vậy và mô tả lại nó bằng tranh. Kết quả của vụ điều tra là sự ra đời của bức tranh Hàn Hi Tái dạ yến đồ. Bức tranh mô tả rất chi tiết trang phục của các quan chức, các nghệ sĩ xướng ca cùng với nội thất của một gia đình quyền quý vẫn mang những ảnh hưởng của văn hóa thời Đường. Một bản sao của bức tranh được thực hiện vào thế kỷ 12 hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Cố Cung, Bắc Kinh.
Nằm trong số những tác phẩm hội họa về đề tài kỹ nữ, đặc biệt không thể không nhắc đến tác phẩm Thiên thu tuyệt diễm đồ (千秋绝艳图) của họa sĩ Dật Danh (佚名), được lưu giữ ở viện bảo tàng lịch sử Trung Quốc. Bức tranh được thể hiện trên cuộn vải lụa dài hơn 6m, miêu tả hình tượng của gần 70 mỹ nữ cổ đại, bao gồm những phụ nữ tương đối nổi tiếng trong các triều đại từ Tần Hán đến thời Minh.
Những người con gái này có thể là nhân vật trong hiện thực hoặc truyền thuyết, đều có ảnh hưởng nhất định trong lịch sử hay xã hội Trung Quốc, trong đó đa số là những kỹ nữ thanh lâu xinh đẹp, vì thế được gọi là “Thiên thu tuyệt diễm đồ”. Dưới đây là một vài hình ảnh trong kiệt tác này.
H10 - 13. Thiên thu tuyệt diễm đồ56
Những bức tượng kỹ nữ hiện còn lưu giữ ở các chùa miếu, đạo quán hay các khu tham quan được xem là một trong những tài sản điêu khắc quý giá, cũng là một cống hiến của kỹ nữ trong phương diện văn hóa tinh thần.
Bị xem là những người
“sống dưới đáy xã hội”, nhưng ở chốn tận cùng của sự tối tăm đó, vẫn có không ít kỹ nữ không đánh mất phẩm chất cao đẹp, ngược lại còn trở thành nhân vật xuất chúng, như trường hợp danh kỹ Lương Hồng Ngọc (1102 - 1153) thời Tống. Nàng được viên lính trẻ Hàn Thế Trung chuộc ra khỏi kỹ viện và lấy làm vợ. Từ đó nàng luôn sát
cánh bên chồng trong mọi cuộc chinh chiến bảo vệ bờ cõi nước Tống. Là một người
56 Nguồn ảnh (lần lượt từ trên xuống): http://pica.nipic.com/2008-02-29/2008229916516_2.jpg;
http://a2.att.hudong.com/51/22/19300001367666131995223611835.jpg; http://pica.nipic.com/2008-02- 25/200822592826631_2.jpg; http://pica.nipic.com/2008-02-25/20082259302620_2.jpg;
http://www.beijinghanzheng.com/uploads/allimg/110908/1_110908113831_1.jpg
57 Nguồn ảnh: http://www.doisongphapluat.com.vn/Uploaded/huyendspl/So10/17_1.jpg
H16. Bức tượng nữ tướng Lương Hồng Ngọc và chồng là tướng Hàn Thế Trung tại một khu tham
quan tại tỉnh An Huy - Trung Quốc.57
có tầm nhìn đột phá về quân sự, Lương Hồng Ngọc đã phò tá đắc lực và giúp đỡ chồng lên kế hoạch cho các trận đánh. Không những thế, bà luôn “đồng cam cộng khổ” với những binh sỹ, là người cùng ăn, cùng uống và vực dậy tinh thần của binh sỹ mỗi khi lực lượng bị tổn thất quá nhiều. Điều đặc biệt nhất trong lần ra trận đánh quân Kim của Lương Hồng Ngọc chính là việc bà đã xuất hiện với hình ảnh xinh đẹp của một người phụ nữ nhưng cũng không kém phần khí thế và oai hùng của một tướng cầm quân. Những quân sỹ đã gọi Lương Hồng Ngọc với cái tên “Phu nhân của đất Tống” nhằm thể hiện sự ngưỡng mộ đối với bà. Người đời sau còn lập tượng hai vợ chồng bà để tưởng nhớ công trạng.
Nằm trong quần thể các thắng cảnh nổi tiếng Vân Nam, tại chùa Đồng - Kim Điện còn lưu giữ bức tượng kỹ nữ Trần Viên
Viên trong không gian tĩnh mịch, u nhã.
Tượng được làm bằng đá trắng đẹp lung linh như bạch ngọc, đặt bên một góc ao sen, gần nơi thờ tự. Dáng yểu điệu thục nữ, thướt tha xiêm áo của nàng kỹ nữ tài sắc một thời vẫn được tái hiện qua bức tượng.
Đời sau vẫn còn lưu truyền rằng, sau khi trở thành một đạo cô tu hành với pháp danh Tịch Tĩnh, Viên Viên đã có những lời
“sám hối” rằng: “Mỹ sắc làm hư việc nước,
xưa đã thế mà nay cũng thế. Con người bất tường được trời ban cho tấm dung nhan khuynh quốc khuynh thành chỉ làm đau khổ lê dân trong thiên hạ. Tiện thiếp dù khua chuông gõ mõ, niệm nát chân kinh cũng không đủ đền tội trong muôn một”.
Những lời nói này đã thể hiện chiều sâu về trí tuệ của một tri thức, một nhà tu đắc đạo, khác hẳn những đại mỹ nhân có thật trong lịch sử Trung Hoa. Thiết nghĩ, chính vì thế mà người đời sau không xem nàng là một kẻ buôn hương bán phấn tầm
58 Nguồn ảnh: http://farm5.static.flickr.com/4121/4830231568_80cb8f50ab.jpg
H17. Tượng của Trần Viên Viên tại chùa Đồng – Kim Điện (tỉnh Vân Nam)58
thường hay một kẻ “hồng nhan họa thủy” mà là một phụ nữ đáng để người ta ngưỡng mộ, hoài cổ.