CHƯƠNG III ĐẶC ĐIỂM NGỮ PHÁP CỦA CHAT
3.2. VAI TRÒ CỦA CHAT ĐỐI VỚI TIẾNG VIỆT
3.2.1. Những ý kiến đánh giá về ngôn ngữ chat hiện nay
Chắc hẳn chúng ta đều nhận thấy rằng ngôn ngữ chat hiện nay đã trở nên khá phổ biến trong đời sống của giới trẻ. Lướt qua các phòng chat, trang web, diễn đàn, blog, tin nhắn, thậm chí trong lời ăn tiếng nói hằng ngày, trong sách vở, bài thi, bài kiểm tra...của học sinh-sinh viên, ta dễ dàng bắt gặp loại ngôn ngữ này. Xung quanh vấn đề về tính đúng - sai, tích cực - tiêu cực của ngôn ngữ chat đã, đang và vẫn sẽ diễn ra các cuộc tranh luận nảy lửa.
Nhìn chung, có ba hướng đánh giá về ngôn ngữ chat. Xu hướng thứ nhất cho rằng nên chấp nhận sự tồn tại của ngôn ngữ chat và tán đồng với việc sử dụng dạng ngôn ngữ này, tiêu biểu là GS.TS Nguyễn Đức Dân. Trên báo Sài Gòn Tiếp Thị, ông đã nêu ra ý kiến đưa những từ ngữ chat thông dụng vào từ điển tiếng Việt: “Có những từ ngữ chat nghiêm chỉnh không chỉ tồn tại trong thế giới online mà đang thâm nhập cả vào đời sống hằng ngày, được nhiều người chấp nhận. Xã hội cũng đã dần thích nghi với chúng. Ý thức được điều này, có không ít những từ viết tắt, tiếng lóng được dùng phổ biến trong các dịch vụ chat hay tin nhắn đã chính thức có mặt
trong Từ điển OED (Oxford English Dictionary). Tiếng Việt không là ngoại lệ. Chỉ cần hai luận án tiến sĩ về đề tài này - ngôn ngữ chat và tiếng lóng - chúng ta có thể xác định được những từ ngữ chat thông dụng cần được coi là những đơn vị của tiếng Việt hiện nay và tương lai, để chính thức đưa vào từ điển tiếng Việt” [19, SGTT, Ngày 11.04.2011].
Gợi ý đó đã khiến dư luận bàn tán xôn xao. Những người thuộc xu hướng thứ nhất ủng hộ việc đưa ngôn ngữ chat vào từ điển tiếng Việt: “Ngôn ngữ chat hiện nay đã không còn chỉ tồn tại trong thế giới online mà đang xâm nhập vào đời sống hằng ngày và bên cạnh việc phê phán, mọi người cũng dần thích nghi với chúng. Vì vậy, bổ sung vào từ điển tiếng Việt là việc làm cấp tiến” [20, SGTT, Ngày 13.04.2011]. Hay : “Thừa nhận, đưa vào từ điển để mọi người khi có nhu cầu sử dụng có thể hiểu được thì quá tốt đi chứ ? Sao lại không làm ?” [20, SGTT, Ngày 13.04.2011]. Một người ngoài cuộc tâm sự với cái nhìn thông thoáng: “Tôi không phải thế hệ 8x hay 9x gì và cũng không chat chít gì thường nhưng với thái độ tiếp cận sự phát triển, tiến bộ, tôi cho rằng đề xuất của GS Nguyễn Đức Dân là phù hợp với quy luật xã hội. Nếu không công nhận vậy thử đặt ra, chúng ta có xóa bỏ được ngôn ngữ chat không ? Tôi nghĩ là không” [20, SGTT, Ngày 13.04.2011].
Tương tự, một số người nhìn nhận ngôn ngữ chat là một thực tế của quá trình phát triển ngôn ngữ trong một xã hội đang phát triển. Họ khẳng định ngôn từ lớp trẻ ngày nay rất phong phú, đa dạng, đang đi tiên phong trong đổi mới và tin rằng nó không hề đe dọa đến sự trong sáng của tiếng Việt như nhiều người vẫn nghĩ: “Thế hệ trẻ không làm hỏng ngôn ngữ cha ông, mà trái lại đang làm phong phú nó, làm cho nó dân chủ và sáng tạo hơn” [20, SGTT, Ngày 13.04.2011]...
Ngược lại với những quan niệm trên là những ý kiến phê phán gay gắt tình trạng sử dụng ngôn ngữ chat hiện nay. Đã không ít người lên tiếng rằng, ngôn ngữ chat đang làm mất đi sự giàu đẹp và trong sáng của tiếng Việt, làm mất hẳn nền văn hóa Việt : “Coi trọng ngôn ngữ quốc gia cũng chính là thể hiện lòng tự hào dân tộc.
Sử dụng sai tiếng mẹ đẻ không chỉ là thiếu tôn trọng với đối tượng giao tiếp mà còn thiếu trách nhiệm với ngôn ngữ dân tộc” [21, Mực tím online, Ngày 12/6/2011].
Nhà nghiên cứu học Trần Chút - Nguyên chủ tịch Hội Ngôn ngữ Thành phố Hồ Chí Minh trăn trở: “Nhiệm vụ giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt đang gặp phải 3 khó khăn lớn: Xen tiếng nước ngoài vào bài viết, lời nói; quá lạm dụng từ viết tắt; dùng quá nhiều tiếng lóng” [22, DDTH.com, Ngày 16/5/2007].
Không chỉ người Việt chúng ta lên án mà ngay cả người nước ngoài cũng lo ngại cho việc biến hóa tùy tiện tiếng Việt trong ngôn ngữ chat hiện nay. Sau khi phản ánh vui đầy ngụ ý trên một trang blog, Joseph Ruelle (Joe) - người Canada, đã thổ lộ: “Bh MìN đà BíT cHáT ChÍt NhƯ 1 Ng Vịt cHíNh GúC rÙi ! Dzui wÁ, tHíX LéM! NhƯg MìN VẫN hƠi Lo, hÔg BíT tƯơNg lAi kỦa nGuN nGữ TiẾg VịT tHâN iU kỦa MìN sẼ Là nTn ? ” (Bây giờ mình đã biết chát chít như một người Việt chính gốc rồi ! Vui quá, thích lắm ! Nhưng mình vẫn hơi lo, không biết tương lai của ngôn ngữ tiếng Việt thân yêu của mình sẽ là như thế nào ?) [23, Dân trí, Ngày 06/4/2007].
Trang blog vui nhưng đã đánh động bao người chat Việt. Một em tâm sự:
“Đây là nguyên văn cách nhìn nhận về ngôn ngữ Việt Nam ngày nay của 1 người nước ngoài, khi họ viết về ngôn ngữ chat chit ngày nay mà các teen nhà ta hay dùng hiện nay. Em thấy nó hay và rất đúng, chúng ta chat quen nên không để ý rằng chúng ta đang xuyên tạc và làm mất đi cái hay của ngôn ngữ mẹ đẻ, và khi đọc lại bài này mới giật mình, mình đã thay đổi tiếng Việt gốc quá nhiều trong khi bao nhiêu nước phương Tây đang cố gìn giữ những cái văn hóa mà nước đó vốn có”
[24, Nha Trang vip, Ngày 23-10-2011 ].
Trở lại việc GS.TS Nguyễn Đức Dân gợi ý nghiên cứu và biên soạn bộ “Từ điển ngôn ngữ chat”, bên cạnh những ý kiến tán đồng, ủng hộ đã vấp phải nhiều phản ứng quyết liệt: “Ý kiến đưa ngôn ngữ chat vào từ điển Tiếng Việt khiến cho tôi cảm thấy không thuyết phục. Đưa vào từ điển, điều này có làm giàu cho tiếng Việt hay lại càng làm tiếng Việt càng rối ?...Cuối cùng, cuốn từ điển ấy để làm gì ? Nếu là để những người mãn teen như tôi đọc và hiểu thì tôi xin can, vì quả thật tôi không thích ngồi dịch lại những dòng tin phủ định tiếng Việt ấy. Nếu không hiểu, tôi sẽ yêu cầu người nhắn phải nhắn tin lại đàng hoàng chứ việc gì phải tra từ điển.”
[20, SGTT, Ngày 13.04.2011]. Thậm chí có người phản hồi với những lời lẽ vô cùng gay gắt: “Lạy mấy ông tiến sỹ giấy: Tiếng Việt hiện tại cần phải hoàn thiện để giữ sự trong sáng vốn có của nó. Các vị tiến sỹ có muốn thay đổi thì tự sáng tác ra ngôn ngữ khác. Tiếng Việt là của cả dân tộc Việt, không phải của mấy ông. Những ngôn từ tục tĩu, không có văn hóa của một bộ phận giới trẻ lai căn không có văn hóa, thường ở những người ít học thức mà ông định đưa vào từ điển Việt Nam thì không biết nhận thức của ông như thế nào. Trẻ lai căng mất gốc đã đành, những vị có học thức cũng lại như vậy thì đáng buồn lắm”[25,Vietnam.net,Ngày 14/04/2011].
Họ cho rằng không thể đưa ngôn ngữ chat vào từ điển vì như thế sẽ đồng nghĩa với việc thừa nhận sự tồn tại của một thứ ngôn ngữ vốn được xem là “méo mó” và chẳng khác nào “vẻ đường cho hươu chạy”, tiếp tay cho việc biến thể vô lối tiếng Việt ta: “đưa cái loại chữ teen này vào từ điển cũng đồng nghĩa việc xã hội chấp nhận nó. Nếu vậy thì tôi nghĩ chúng ta nên bỏ quách bài Giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt trong SGK văn học 12 đi cho rồi, bởi lúc đó Tiếng Việt đâu còn trong sáng nữa. Không hiểu các giáo sư nghĩ gì về việc 1 đứa trẻ lớp 1 sẽ ghi trong vở của mình là Em iu mẹ nhìu l4m” [25, Vietnam.net, Ngày 14/04/2011].
Đa số ý kiến đều khẳng định ngôn ngữ chat là ngôn ngữ độc hại: “Ngôn ngữ chat làm biến dạng tiếng Việt của chúng ta, điều chúng ta cần làm là làm cho nó giữ được những giá trị vốn có bảo tồn ngôn ngữ trong sáng, loại bỏ thứ ngôn ngữ không chính thống ra khỏi hệ thống ngôn ngữ của chúng ta. Dẫu biết rằng ngôn ngữ chat tồn tại là có lý do của nó, nhưng không vì thế mà cái nào tồn tại ta cũng chấp nhận được, nó xấu thì phải đào thải nó. Ít nhất là bảo vệ các thế hệ tương lai” [25, Vietnam.net, Ngày 14/04/2011].
Lại có một xu hướng khác mang tính trung gian, không hoàn toàn phủ nhận cũng không hẳn tán đồng tình trạng sử dụng ngôn ngữ chat hiện nay. PGS.TS Hoàng Anh Thi không cho rằng nên phổ biến ngôn ngữ chat, nhưng cũng không cần hạn chế nó. Hãy để nó diễn ra tự nhiên.
Những người có quan niệm này một mặt chỉ ra tác dụng, tiện ích mà ngôn ngữ chat đem lại, mặt khác vạch rõ những tác hại, tiêu cực ngôn ngữ chat đã gây ra,
từ đó giới hạn phạm vi sử dụng: “...ngôn ngữ chat nó rất thú vị, hấp dẫn người đọc nhưng với điều kiện là nó được sử dụng trong những ngữ cảnh phù hợp. Chẳng hạn trong những bài văn, bài diễn thuyết có tính chất trang trọng, hoặc là trong những cuộc đối thoại giữa những người không cùng thứ bậc, độ tuổi, vai vế mà bạn sử dụng loại ngôn ngữ như thế này thì e rằng bạn sẽ gây nên sự phản cảm hoặc thậm chí bạn còn bị phê bình, chỉ trích nặng nề nữa. Kiểu ngôn ngữ này chỉ thật sự phù hợp khi bạn đang online mà thôi, hoặc những người bạn ngang độ tuổi nhau có thể sử dụng khi giao tiếp như một cách thể hiện sự thân mật, làm trẻ hóa ngôn ngữ, làm cho ngôn ngữ thêm phần phong phú. Thế nên, thiết nghĩ chúng ta hãy sử dụng ngôn ngữ chat đúng bối cảnh giao tiếp, đúng đối tượng giao tiếp. Như thế, chúng ta sẽ đạt được những hiệu quả nhất định trong giao tiếp khi sử dụng ngôn ngữ nói chung và ngôn ngữ chat nói riêng” [19, SGTT, Ngày 11.04.2011]...
Như vậy, ngôn ngữ chat đã trở thành một vấn đề nóng bỏng, thu hút nhiều sự quan tâm với những luồng ý kiến, quan niệm trái chiều. Trước hiện trạng đó, với tư cách là người tìm hiểu ngôn ngữ chat, chúng tôi cũng xin được đóng góp tiếng nói nhỏ bé của mình vào việc đánh giá ngôn ngữ chat để chúng ta có thể nhìn nhận khách quan, chính xác và toàn diện hơn về ngôn ngữ chat nói chung và về vai trò của ngôn ngữ chat đối với tiếng Việt nói riêng.