2. Đặc điểm nhà cửa dân gian người Việt
3.4 Nhà rường Huế với trần và vách đất kiểu kiến trúc nguyên thủy và độc đáo
- Phần chân tường gá được cách ly với nền nhà khiến cho dòng khí lưu thông trong nhà tốt hơn, không gian thông thoáng, tràn đầy ánh sáng tự nhiên.
- Lớp trần nhà bằng đất được cách ly 10cm với mái lợp cũng tạo thành khoảng không giúp giữ nhiệt và lưu thông dòng khí tốt, giúp nhiệt độ trong nhà luôn ổn định. Hơn thế nữa, đặc điểm này cũng giúp căn nhà hạn chế được việc xảy ra hỏa hoạn.
- Lớp trần và tường bằng đất tuy khó làm nhưng lại bền bỉ và có thể giữ nhiệt tốt nhờ liên kết bền vững.
- Nhờ lớp tường đất và trần đất có tác dụng hút ẩm mà ở một nơi có nhiều mưa như Huế cũng không thể làm ảnh hưởng quá nhiều đến vật dụng nội thất gỗ bên trong nhà.
- Tăng khả năng chống điều kiện thời tiết cực đoan như bão, vì dựa trên nguyên tắc đối lưu của không khí nhờ khoảng cách giữa mái nhà, trần nhà và nền đất.
Nguyên tắc đối lưu của không khí
Những đặc điểm trên đây về kiến trúc nhà rường Huế truyền thống quả thật rất thú vị mà bất cứ một người con Việt Nam nào cũng nên biết để hiểu hơn về lịch sử và đời sống văn hóa người Việt. Ngoài ra, với giới kiến trúc sư, đây cũng là kiểu kiến trúc thú vị sẽ thu hút nhiều sự chú ý trong tương lai.
4. Nhà ở phố cổ Hà Nội
Khu Phố cổ Hà Nội được hình thành và phát triển theo sự phát triển của kinh kỳ Thăng Long xưa và Thủ đô Hà Nội ngày nay. Khu Phố cổ Hà Nội là một quần thể kiến trúc độc đáo mang đậm bản sắc dân tộc Việt Nam nói chung và mang tính đặc trưng cho riêng Hà Nội.
Xen lẫn với các công trình tôn giáo, lịch sử, văn hóa.... là các công trình kiến trúc nhà ở. Những công trình kiến trúc nhà ở chủ yếu được xây dựng vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX dựa trên cơ sở nền móng được hình thành từ những thế kỷ trước. Đó là những ngôi nhà có kiến trúc truyền thống, nhà hình ống và có nhiều lớp nhà; giữa các lớp nhà có sân để lấy ánh sáng và không khí, đây cũng là nơi bày cây cảnh, uống nước, ngắm trăng. Kết cấu chủ yếu chủ yếu của công trình là gỗ, mái lợp ngói với hệ thống vì kèo gỗ và có nhiều hoạ tiết trang trí.
Nhìn vào những ngôi nhà ở này ta vẫn dễ dàng nhận thấy là những ngôi nhà ba hoặc năm gian đã có biến đổi đi, được bố trí thành nhiều lớp cách nhau bằng một sân nhỏ phát triển chủ yếu theo nhu cầu cụ thể cuộc sống một gia đình có người vợ là tiểu thương hay người chồng là thợ thủ công chuyên nghiệp.
Những ngôi “nhà ống” ở phố cổ Hà Nội
Do yêu cầu về việc buôn bán ở thành thị nên việc mở cửa hàng để bán hàng ở những nhà có mặt cửa hàng rộng quay ra phố là một vấn đề quan trọng và tất yếu. Vì vậy, đại đa số các nhà chỉ có bề ngang từ 2m đến 6m, tức là bằng bề rộng một gian trong ngôi nhà 3 hoặc 5 gian khi xưa, nhưng lại được phát triển mạnh theo chiều sâu mà vẫn dùng kết cấu mái cũ của nhà dân gian nên không gian mái sẽ lớn và để tận dụng người ta thường làm thêm những gác lửng leo lên bằng cách để lỗ sàn và gác một cầu thang một vế với độ dốc 70° đến 75° làm bằng gỗ.
Gác lửng để chứa hàng dự trữ hay kê giường ngủ nên có độ cao không quá 2, 2m.
Nếu cần phát triển hơn nữa về diện tích để ở thì họ phát triển theo chiều cao nhà để thành những tầng nhà hẳn hoi, do đó ta thấy có những nhà chiều ngang chỉ một vài mét nhưng làm cao đến 2, 3 tầng và có chiều sâu đến vài chục mét. Chính vì vậy mà nó được gọi với cái tên là “nhà hình ống”. Kiểu kiến trúc đó nhằm đảm bảo thông gió và lấy sáng tốt cho các buồng - phòng, lớp trong cùng tiếp xúc với sân bếp, khu vệ sinh và chỗ ở của người giúp việc gia đình.
Quan hệ nội bộ các phòng đều là quan hệ xuyên phòng, lợi dụng khoảng không kê đồ sát một mặt tường dọc làm lối đi.
Nhu cầu ở của người dân lúc đó còn đơn giản, họ chưa cần những khoảng không gian riêng tư như ngày nay vì vậy việc xuyên suốt từ không gian phòng này tới phòng khác là đặc trưng nổi bật không gian nhà ở trong khu 36 phố phường. Để thích nghi với cuộc sống gia đình có vợ buôn bán hoặc chồng làm thợ thủ công, người ta vẩy thêm một mái đua ra phố dùng làm cửa hàng buôn bán.
Có thể thấy ở đây không gian sản xuất, kinh doanh ngành nghề thủ công đan xen dưới cùng một mái nhà cùng với không gian ở. Phù hợp với tập quán của người dân là: ở + sản xuất + kinh doanh buôn bán nhỏ.
Các ngôi nhà chủ yếu sử dụng mặt trước để kinh doanh
* Các giai đoạn hình thành và phát triển kiểu nhà ở kiêm bán hàng trong khu Phố
cổ Hà Nội khu “36 phố phường”:
- Nhà xây trước năm 1890:
+ Là loại nhà ở cổ truyền thống của khu Phố cổ Hà Nội, loại này có đặc điểm chung sau:
Đây là loại nhà hình ống, phát triển theo chiều sâu, tường nhà nọ liền kề với tường nhà kia. Mặt tiền hướng ra phố bề ngang chỉ khoảng 2 mét đến 5 mét và sâu từ 20 mét đến 60 mét. Bên trong nhà có các sân trong để lấy ánh sáng thông thoáng. Số sân phục thuộc vào chiều sâu nhà thường có phổ biến từ 1 đến 2 sân trong.
+ Hình dáng kiến trúc phổ biến là nhà lợp mái hai đầu đỉnh mái ngói của ngôi nhà là hai khối nhô lên hình chữ nhật, xây bằng gạch gọi là trụ đấu mái. Tường giữa mái nhà nọ với nhà kia xây gạch cao lên 1, 0 mét đến 1, 5 mét hình tam cấp để chống cháy lan, chống thấm cho tường, nhà loại cổ nhất đa phần có 1 tầng, hoặc 1 tầng có gác xép nhỏ ở trên để làm kho chứa hàng.
+ Tường ngoài gác xép thường bịt đặc hoặc có lỗ hoa để thông thoáng lấy ánh sáng.
Nhà xây trước năm 1890 ở phố cổ Hà Nội
- Nhà xây từ 1890 - 1930:
+ Đến cuối thế kỷ 19, lịch sử Việt Nam đã có những biến đổi rõ rệt và mạnh mẽ. Nhưng trong khu Phố cổ Hà Nội nhà cửa vẫn còn đủ sức tồn tại, thường của những thương nhân.
+ Như vậy những ngôi nhà xây trước 1890 có thể coi là nhà cổ truyền.
+ Nhìn chung những ngôi nhà này được xây dựng vuông góc với đường phố.
+ Thời kỳ thực dân Pháp xâm lược nước ta và Hà Nội được chọn là trung tâm kinh tế chính trị cho toàn bộ Đông Nam Á. Khu 36 phố phường được mở rộng như một trung tâm buôn bán, do vậy loại nhà có cửa hàng được phổ biến rộng rãi, bắt đầu ở khu Phố cổ, phần lớn là nhà 2 tầng (trong đó 1 tầng dành riêng cho cửa hàng).
+ Trong nhóm này, một đặc điểm đặc trưng nhất là các cầu thang bằng gỗ hay gạch cổ thay cho những thang gỗ di động trước kia.
+ Một số ngôi nhà sử dụng gạch đúc sẵn. Đôi khi bê tông được dùng cho mái chảy, không gian cổ truyền là như trước nhưng kỹ thuật xây dựng tiên tiến hơn.
- Nhà xây từ 1931 - 1954 : Những phương thức xây dựng nhà truyền thống vẫn tương tự như trước,.
- Nhà xây từ 1955 - 1975 : Do ảnh hưởng của chiến tranh, nhà cửa thời gian này không được phát triển. Vật liệu vẫn là vật liệu cổ truyền như trước.
Hà Nội năm 1959 - Nhà xây từ sau năm 1975:
+ Là những nhà có hình thức kiến trúc cổ truyền được xây dựng, cải tạo theo hình thức kiến trúc hiện đại trung bình là 2 tầng với sàn bê tông và bất cứ nơi nào có thể với những góc mái đua thêm để tăng diện tích ở. Những cửa ván gỗ thay bằng cửa sắt kéo. Kỹ thuật đá rửa, gạch ốp lát và kính được sử dụng rộng rãi đôi khi không phù hợp với không gian cảnh quan kiến trúc truyền thống.
+ Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, những ngôi nhà truyền thống trong khu phố cổ Hà Nội đã bị biến đổi nên số lượng còn lại không nhiều, nhiều nhà đã thay đổi hình thức mặt tiền tuy nhiên kết cấu mặt bằng và công năng các nếp nhà vẫn cơ bản được gìn giữ. Một trong 14 ngôi nhà (theo số liệu thống kê điều tra về giá trị kiến trúc năm 2001) có giá trị được bảo tồn toàn bộ về mặt giá trị kiến trúc ở phố Mã Mây là ngôi nhà số 87.
5. Nhà ở phố cổ Hội An
Trải qua những thăng trầm lịch sử điều đâu tiên khi nhắc tới phố cổ Hội An là nhắc tới một bề dài lịch sử của phố cổ Hội An, là nhắc tới một bề dày kiên cường trường tồn qua bao thời kì lịch sử vẫn vững vàng hiên ngang tồn tại cùng đất Việt.
Được xây dựng phát triển từ khá sớm trong một khoảng thời gian đất nước đầy biến động với những biến cố lịch sử trong nước và quốc tế đầy hỗn loạn. Tuy nhiên đây cũng là thời kì đất nước chuyển mình với hình thức trao đổi buôn bán trên các thị cảng, phát triển giao lưu buôn bán hợp tác với quốc tế trên nhiều phương diện mặt hàng. Và từ đây cũng đã hình thành nên những phố thị cảng cho người dân làm ăn buôn bán và lập nghiệp. Cũng vì đó vô tình tạo nên một phố cổ Hội An trầm mặc một di tích kiến trúc đáng tự hào của dân tộc Việt.
Chính những tác động từ lịch sử, sử ảnh hường nhiều kiểu nhiều nền văn hóa kiến trúc khác nhau, sức hút và tác động của văn hóa phương tây (điển hình là Pháp) về lối kiến trúc tân cổ điển cách điệu cầu kì. Cộng hưởng những văn hóa phương đông trường tồn với những ngôi nhà truyền thống mái ngói cổ xưa trầm mặc, tất cả đã hòa hợp tạo nên một tổng thể kiến trúc phố cổ Hội An đẹp tựa một “trốn bồng lai tiên cảnh” hoàn toàn có mối liên kết thống nhất với nhau như một thâm cung.
Có thể nói chính sự cộng hưởng du nhập hòa nhập nhiều nền kiến trúc khác nhau trong lịch sử đã tạo nên một tổng thế đặc trưng kiên trúc phố cổ Hội An vô cùng đặc biệt khác biệt mà bất cứ ai cũng phải trầm trồ ngưỡng mộ
* 4 đặc trưng kiến trúc phố cổ Hội An
- Thứ nhất đặc trưng kiến trúc phổ cổ Hội An trên phương diện cảnh quan
Không chỉ nổi bật với bề dày lịch sử cùng nhiều tác động từu nhiều nền kiến trúc khác nhau mà phố cổ Hội An còn đặc biệt và thơ mộng hơn khi toàn bộ phố cổ nằm tại địa thế tỉnh Quảng Nam- mảnh đất địa thế của những phong cảnh của những công trình kiến trúc đi vào lịch sử di sản văn hóa thế giới. Với địa thế nằm giữa Thành Phố Hội An nằm bên bờ sông Thu Bồn.
Với vị trí địa hình nằm giữa ngã ba sông vị trí thuận lợi cũng như đón gió đón nắng điều hòa khí hậu mát mẻ với địa thế này hoàn toàn có thể thích hợp để xây dựng một khu phố cảng giao lưu buôn bán, giao lưu văn hóa cùng các khu vực lân cận khu vực.
Trong kiến trúc những địa điểm như vậy người ta thường gọi là địa thế tam thuận, rất thích hợp để xây dựng các công trình kiến trúc tổng hợp.
Cảnh quan trong phố cổ đẹp mộng mơ bình dị với hàng quán, sạp rau, hay những cuộc nói chuyện bán hàng, hoặc nhẹ nhàng ngắm hoàng hôn trên sông. Điều đặc biệt là rất tự nhiên chính sự tự nhiên ấy đã khiến bao khách du lịch bị hớp hồn bởi sự nhẹ nhàng bình dị ấy, sự bình dị đến sâu tận tâm hồn như được trở về với tuổi thơ
- Thứ hai đặc trưng kiến trúc nhà ở phố cổ Hội An
Điều đầu tiên mỗi khi ta nhớ và nhắc tới kiến trúc phố cổ Hội An, để lại những kí ức đậm sâu đọng lại trong chúng ta chính là kiến trúc nhà ở phố cổ Hội An. Đúng với tên gọi mà người ta hay nhắc về nó phố cổ, những ngôi nhà ở đây đều cổ kính và có niên đại khá lâu đời mấy trăm năm trụ vững cùng thời gian, tất cả đã tạo nên một tổng thế phố cổ đẹp mắt chính là những ngôi nhà cổ đậm nét và bình dị.
Khu nhà cổ nằm trọn trong phường Minh An, diện tích vào khoảng 2 km², với những con đường ngắn và hẹp, có đoạn uốn lượn, chạy dọc ngang theo kiểu bàn cờ. Điều đặc biệt của những ngôi nhà trong phố cổ là những ngôi nhà mang những hình dạng hình dáng màu sắc tương đối giống nhau.
Khu nhà cổ truyền thống một đặc trưng kiến trúc phố cổ Hội An
Về kết cấu mái: Hầu hết hệ thống mái của các ngôi nhà cổ sử dụng mái vì kèo gỗ truyền thống được lợp ngói âm dương hoặc mái ngỏi vẩy truyền thống làm nên đặc trưng của những căn nhà cổ này. Trong giai đoạn vài trăm về trước đây kiểu mái ngói thịnh hành và được ưa chuộng , và những gia đình gần thị cảng có điều kiện kinh tế phát triển khá giả mới đủ điều kiện để xây dựng những loại ngói này
+ Hệ mái ngói:
Hệ mái ngói của phố cổ Hội An cũng khá đặc biệt và mang những nét đặc trưng riêng, phần lớn là những mái ngói âm dương truyền thống pha chút trung cổ và mang âm sắc của đất nam thưở nào, một đặc trưng mái ngói thời phong kiến lớp vẩy ngũ hành thuận hòa âm dương của trời đất, trên thực tế Hội An từng là trốn kinh kì trốn hoa lệ được chăm chút bởi bàn tay tỉ mỉ cuẩ các kiến trúc sư tài hoa nhất của đất nước. Mái ngói không những tô điểm nhịp nhàng bởi sự mượt mà đẹp mắt của những lớp ngói âm dương đều tăm tắp mà còn được tính toán theo thuật phong thủy âm dương ngũ hành hòa hợp tạo nên một sắc thái vô cùng riêng biệt của ngói âm dương.
Mái ngói là một đặc trưng phố cổ Hội An không đơn giản chỉ bởi vì nó lợp ngói gì? Hay mang từ đâu tới nó tinh tế đến độ nào? Mà nó còn mang sắc thái riêng bởi sự đồng nhất hòa hợp giống nhau giữa các ngôi nhà với nhau tạo nên một khu phố cổ nhà cổ hàng trăm hàng chục nhà đều thống nhất trên một tổng thể như một. Đây là kiểu mái ngói thường được sử dụng trong những mẫu thiết kế nhà 2 tầng tân cổ điển.
+ Về hình dạng đường nét màu sắc:
Hình dạng kết cấu của những ngôi nhà cổ tại Hội An hiện tại đều là kết cấu nhà 2 tầng khung nhà giống mẫu nhà ống hẹp ở chiều ngang và chiều sâu thì khá dài. Kiểu mẫu thường thấy ở các mẫu nhà ống hiện đại tuy nhiên điều làm nên những đặc trưng của phố cổ Hội An chính là kiểu nhà ống nhưng khác biệt kết cấu nhà ống vuông vắn 3x3 hoặc 5x5 gian. Những đường nét không khô cứng như những ngôi nhà hiện đại .
Đặc trưng kiến trúc phố cổ Hội An với đèn lồng và hoa
- Thứ ba đặc trưng kiến trúc phố cổ Hội An trong các di tích lịch sử
Phố cổ Hội An từng là một trung tâm văn hóa lớn của phật giáo đàng trong cộng thêm là nơi giao lưu văn hóa giao lưu bản sắc giữa các vùng miền quốc gia với nhau nên di tích cũng như các công trình kiến trúc để lại cũng tương đối nhiều và trở thành những di tích xếp hạng quốc gia vậy chúng có gì đặc biệt và điều gì đã khiến chúng trở thành đặc trưng kiến trúc phố cổ Hội An.
Hệ thống di tích còn sót lại của phố cổ Hội An bao gồm chùa đền miếu, hội quán, nhà thờ tộc và công trình kiến trúc chùa Cầu. Được hình thành trong cùng vị trí địa lí cùng không gian và ở những thời điểm tương đối gần nhau nên kiến trúc phố cổ Hội An đều mang những đặc điểm tương đồng. Đặc trưng kiến trúc phổ cổ Hội An đặc biệt chính là bởi những di tích lịch sử trường tồn mãi cùng thời gian đến
+ Hệ mái ngói:
Cấu trúc mái khá đa dạng và đều được quy tụ đều được thiết kế theo kiểu mái vòm cong lợp ngói âm dương tráng men sang trọng cầu kì kiểu cách và được chăm chút tỉ mỉ trên từng chi tiết.
Vốn là thị cảng kinh đô sầm uất của đất nước nên việc đầu tư trong thiết kế là điều vô cùng dễ hiểu, cấu trúc mái cầu kì và cẩn thận từ thiết kế đến chất liệu sử dụng, với những loại gỗ quý hàng trăm năm tuổi vẫn giữa nguyên trạng thái và màu sắc cũng như vẻ đẹp của chúng.
+ Hệ thống cột nhà: Cột nhà chính là một trong những dấu ấn vô cùng đặc sắc trong kiến trúc cột to với trụ vững là những loại gỗ quý vận chuyển từ khu vực phía nam, mỗi công trình đền miếu chùa tùy vào diện tích mà sử dụng số lượng cột là bao nhiêu, ví dụ như với hội quán bao gồm 4 cột cửa và các cột bên trong, tất cả đều được xây dựng chắc chắn và từ các loại ghỗ quí nhất chất lượng nhất.
+Đường nét hoa văn họa tiết: Có thể nói đường nét hoa văn chính là những điểm mạnh của các công trình kiến trúc di tích lịch sử đương thời, họa tiết rồng phượng cũng những chữ nho khắc sâu trong bảng các công trình kiến trúc về chân lí đời sống cuộc sống để lại những bài học chân thiện mỹ cho các thế hệ sau.
Hội quán trang trí đẹp mắt đặc trưng kiến trúc phố cổ Hội An