BÀI 5: CẤU TRÚC THỊ TRƯỜNG
5.3. Cạnh tranh không hoàn hảo
5.3.1.1. Độc quyền bán
a. Nguyên nhân dẫn đến độc quyền bán
- Đạt đƣợc tính kinh tế của quy mô: Sản lƣợng ở mức quy mô tối thiểu có hiệu quả so với cầu của thị trường – sản lượng mà tại đó, đường chi phí bình quân dài hạn (LAC) của doanh nghiệp ngừng đi xuống Việc mở rộng sản lƣợng sẽ loại bỏ đƣợc các đối thủ và trở thành người bán duy nhất trên thị trường, (nếu mức sản lượng có LACmin đủ lớn để đáp ứng nhu cầu thị trường).
- Bằng phát minh sáng chế (bản quyền) - Kiểm soát các yếu tố (đầu vào) sản xuất.
Giá MC
0 q1 q2
P1
P2
P = AVC
AC
AVC
Sản lượng
- Quy định của chính phủ (ngành đường sắt, bưu điện, điện, xăng dầu ....VN) b. Đường cầu và doanh thu cận biên trong độc quyền bán.
Hình 28: Đường cầu và doanh thu cận biên Nhà độc quyền bán có vị trí độc nhất trên thị trường:
- Là người sản xuất duy nhất đối với một loại sản phẩm,
- Có sự kiểm soát toàn diện số lƣợng sản phẩm đƣa ra bán. Nhƣng không phải đặt giá cao bao nhiêu cũng đƣợc, vì mục đích tối đa hoá lợi nhuận Đặt giá cao sẽ ít có người mua.
+ Nhận xét:
- Đường cầu dốc xuống về bên phải.
- Đường cầu thị trường chính là đường doanh thu bình quân (AR) của doanh nghiệp.
- Giá (P) và doanh thu bình quân (AR) luôn > doanh thu cận biên (MR), vì tất cả các đơn vị sản phẩm đều đƣợc bán ở cùng một mức giá.
- Tăng lƣợng bán thêm một đơn vị thì giá bán phải giảm xuống.
- Đường doanh thu cận biên luôn luôn nằm dưới đường cầu (trừ điểm đầu tiên) c. Quyết định sản lƣợng của nhà độc quyền bán.
Trong cạnh tranh hoàn hảo, doanh nghiệp muốn tối đa hoá lợi nhuận, phải sản xuất ở mức sản lƣợng sao cho doanh thu cận biên = Chi phí cận biên. Điều này cũng áp dụng cho sản lƣợng của nhà độc quyền bán.
5.3.1.2. Độc quyền mua a. Khái niệm
Độc quyền mua là thị trường trong đó chỉ có một người mua. Độc quyền mua tập đoàn là một thị trường trong đó chỉ có một số người mua.
b. Đặc trƣng
Thị trường độc quyền mua:
- Cho phép người mua có thể mua hàng hoá ở mức giá thấp hơn giá thịnh hành trong thị trường cạnh tranh.
- Người mua quyết định mua hàng hoá theo nguyên lý cận biên (mua cho đến số lƣợng mà đơn vị mua cuối cùng đem lại giá trị bổ sung đúng bằng chi phí trả cho đơn vị cuối cùng đó)
MR Sản lượng
D = AR Giá
5.3.2. Cạnh tranh độc quyền
5.3.2.1. Nguyên nhân dẫn đến cạnh tranh độc quyền:
Người tiêu dùng coi mặt hàng của mỗi doanh nghiệp khác với của các doanh nghiệp khác nên trả giá cao hơn cho sản phẩm mà mình ƣa thích.
5.3.2.2. Đặc trƣng:
- Các doanh nghiệp cạnh tranh với nhau bằng việc bán sản phẩm phân biệt (các sản phẩm này có thể thay thế cho nhau ở mức độ cao, nhƣng không phải là thay thế hoàn toàn)
- Các doanh nghiệp có sự tự do gia nhập và rút khỏi thị trường (nếu sản phẩm của họ trở nên không có lãi).
5.3.2.3. Cân bằng trong ngắn hạn và trong dài hạn Doanh nghiệp cạnh tranh độc quyền:
- Đứng trước đường cầu đi xuống (giống như trong độc quyền bán) - Có thể có sức mạnh độc quyền bỏn
- Chƣa chắc chắn thu đƣợc lợi nhuận lớn.
- Có sự tự do gia nhập thị trường (tương tự như cạnh tranh hoàn hảo)
Khả năng thu đƣợc lợi nhuận sẽ cuốn hút các doanh nghiệp mới với các mặt hàng cạnh tranh tham gia vào thị trường, làm cho lợi nhuận giảm xuống bằng không.
5.3.3. Độc quyền tập đoàn
5.3.3.1 Đặc trưng của thị trường độc quyền tập đoàn Trong thị trường độc quyền tập đoàn:
- Sản phẩm có thể giống nhau hoặc khác nhau.
- Chỉ một số doanh nghiệp sản xuất toàn bộ hay hầu hết tổng sản lƣợng đều thu đƣợc lợi nhuận đáng kể trong dài hạn.
- Có các hàng rào gia nhập các doanh nghiệp mới không thể hoặc khó gia nhập được vào thị trường.
- Việc quản lý doanh nghiệp là rất phức tạp do các quyết định về giá, sản lƣợng, quảng cáo và đầu tƣ, sự cân nhắc các chiến lƣợc.
- Khi gia các quyết định phải cân nhắc phản ứng của các đối thủ, đặt mình vào vị trí của các đối thủ phải cân nhắc xem sẽ phản ứng nhƣ thế nào.
5.3.3.2. Cân bằng trong thị trường độc quyền tập đoàn
Với giả định rằng mỗi doanh nghiệp sẽ làm điều tốt nhất mà mình có tính đến các đối thủ và các đối thủ của mình cũng đang làm nhƣ thế.
+ Cân bằng Nash:Mỗi doanh nghiệp đang làm điều tốt nhất mình có thể khi biết đối thủ làm gì.
- Cân bằng Nash là một cân bằng không hợp tác – Mỗi doanh nghiệp ra quyết định sao cho thu đƣợc lợi nhuận cao nhất, khi biết hành động của các doanh nghiệp đối thủ.
5.3.3.3. Phát tín hiệu giá và chỉ đạo giá
- Phát tín hiệu giá là một hình thức của câu kết ngầm - Một doanh nghiệp có thể thông báo rằng nó sẽ tăng giá và hy vọng rằng các đối thủ coi đó là một tín hiệu và các đối thủ cũng phải tăng giá.
- Chỉ đạo giá: Khi chi phí và cầu thay đổi, các doanh nghiệp thấy cần phải thay đổi giá. Khi đó, các doanh nghiệp có thể trông chờ vào mức giá mà người chỉ đạo phát tín hiệu về thời gian thay đổi và thay đổi bao nhiêu (Một doanh nghiệp bất kỳ có thể hành động như người chỉ đạo giá)
CÂU HỎI ÔN TẬP BÀI 5 1. Cạnh tranh hoàn hảo là gì
2. Đường cầu của doanh nghiệp hoạt động trong thị trường cạnh tranh hoàn hảo trông nhƣ thế nào?
3. Doanh nghiệp cạnh tranh hoàn hảo muốn tối đa hóa lợi nhuận trong ngắn hạn bằng cách nào?
4. Tại điểm nào thì doanh nghiệp quyết định ngừng sản xuất?
5. Khi nào doanh nghiệp đóng cửa sản xuất?
6. Giá hòa vốn là gì?
7. Đường cung ngắn hạn của doanh nghiệp cạnh tranh hoàn hảo như thế nào?
8. Độc quyền là gì? Độc quyền đƣợc hình thành nhƣ thế nào?
9. Đường cầu của doanh nghiệp độc quyền trông như thế nào? Tại sao như vậy 10. Dưới những điều kiện nào thì nhà độc quyền có thể áp dụng các mức giá khác
nhau trên cùng sản phẩm đối với các khách hàng khác nhau?
BÀI TẬP THỰC HÀNH
Bài tập 1. Hàm tổng chi phí của 1 hãng cạnh tranh hoàn hảo là:
($) TC = q2 + q + 100
a. Viết phương trình biểu diễn các chi phí ngắn hạn FC, AC, AVC và MC của hãng.
b. Hãng sẽ sản xuất bao nhiêu sản phẩm để tối đa hoá lợi nhuận, nếu giá bán sản phẩm trên thị trường là 27$. Tính lợi nhuận lớn nhất đó?
c. Xác định mức giá hoà vốn và sản lượng hoà vốn của hãng. Khi giá thị trường 9$ thì hãng có nên đóng cửa sản xuất không? tại sao?
d. Biểu diễn bằng đồ thị đường cung sản phẩm của hãng
Bài tập 2. Một hãng cạnh tranh hoàn hảo có hàm tổng chi đƣợc cho bởi ($)TC = 5 + 2q + 0,2q2 . Giá thị trường là 6 $
a. Viết phương trình các hàm chi phí cận biên, chi phí bình quân và chi phí biến đổi bình quân của hãng
b. Sản lƣợng tối đa hoá lợi nhuận của hãng là bao nhiêu? Tính lợi nhuận mà hãng thu đƣợc.
c. Tính giá và sản lƣợng hoà vốn của hãng. Giá thấp nhất hãng sẽ sản xuất trong ngắn hạn là mức giá nào?