THẾ GIỚI Q U A N CỦA N G Ư Ờ I AI CẬP c ố ĐẠI
Mỗi dản tộc đéu có thán thoại sáng thế riêng, trong đó sự hình thành cùa trời đất vầ sự vận hành của nhật nguyệt tinh tú là nội dung không thể thiếu trong thán thoại, nó ảnh hưởng trực tiép đến thế giới tinh thán cùa con người. Quan niệm vé trời đất cùa người Ai Cập cổ đại rát đặc biệt, và đã lẫn lượt hlnh thành nên rát nhiéu hệ thóng thán thoại khác nhau.
NHẬN THỨC VẼ BẮUTRỜI
Háu như dân tộc nào cũng có sự sùng bái tự nhiên đói với trời, người Ai Cập cổ đại cũng không ngoại lệ.Tuy nhiên họ lại có rất nhiéu giả thiết khác nhau vé sự hình thành của trời.
Thuở ban đấu người Ai Cập có đại đéu cho rằng báu trời là một tấm dày, to và phẳng, do đá hoặc kim loại tạo thành, gọi là "Ba", vé sau mọi người tin rằng bấu trời này là do hai hòn núi cao ở phía đông và phía tây chống đỡ, chữ tượng hình của từ trời ban đáu chính là một mặt phẳng dày có hai trụ chóng. Sau này vật chống trời từ 2 hòn núi biến thành 4 trụ đông tây nam bác, 4 trụ này do 4 con trai của Horus đỡ. Mặt trời chui qua lỗ thủng ở một đẩu của bấu trời và vận hành men theo phía dưới của m ặt phẳng. Khi nó đến đáu bên kia thi lại chui qua lỗ thủng ở đó.
Cũng có quan điểm cho rằng, bấu trời là cơ thể của vị nữ thán khổng lố (Nut, hoặc Nuit), 2 tay, 2 chân của bà duỗi vé phía m ặt đất để chổng đỡ thân hình đổ sộ của mình.
Vào mỏi buổi sáng bà đểu sinh ra mặt trời, m ặt trời vận hành quanh bụng của bà, vào buổi chiéu thì đến miệng, lúc này bà sẽ nuốt m ặt trời, và màn đêm buông xuống. Trong một tin ngưỡng khác nữ thắn bị thay thế bởi chú trâu khổng ló, tuy nhiên mặt trời do chú trâu này sinh ra chỉ có tuổi thọ là 1 ngày, vào mỗi buổi sáng nó đéu phải sinh ra mặt trời mới.
Mặt khác lại có một tín ngưỡng cho rằng, bấu trời chính là khuòn mặt của thán, mát bên phải là mặt trời, mắt bên trái là mặt trăng. Gió bão kéo tới tức là thẩn bóng tối làm dơ bẩn mát của thẩn Trời, vì vậy mới chảy nước mắt, đó chính là mưa. Còn có người lièn hệ mặt trời với bọ hung, họ cho rằng báu trời là thảo nguyên bao la, một con bọ hung đẩy chiếc đĩa tròn ở phía trước, đó cũng chính là m ặt trời, hoặc bọ hung dùng chân sau đầy quả trứng (mặt trời) ở bên dưới. Như vậy, bọ hung cũng trờ thành thẩn Mặt Trời trên báu trời.
Còn có một quan điểm kinh điển cho rằng, báu trời khòng phài là những thứ kể trên, mà là một hó nước mênh mòng. Tất cả thần linh đéu chèo thuyén đi qua báu trời, trong đó mặt trời có 2 chiếc thuyén thán, lán lượt tên là Matett và Sektet. Mặt trăng và các tinh tú khác chi có một chiếc thuyén.Thuyén được chế tạo bằng vật thể không bị hao mòn. Trên quan tài đá cùa Seti I đã khai quật được, chúng ta có thề nhìn thấy hình ảnh thán Nu nâng chiếc thuyền thán của mặt trời, con bọ hung trên chiếc thuyén đang đẩy mặt trời, hai bên của con bọ hung có rất nhiéu thẩn linh bảo vệ, như Isis, Nephthys,...
Những truyén thuyết phong phú trên là nhận thức của người Ai Cập cổ đại vé báu trời thán bí trong những thời kỳ khác nhau, và khu vực khác nhau. Còn thiên đường trong suy nghĩ của người Ai Cập lại không phải ở trên trời, mà là ở cõi âm ty.
NHẬN t h ứ cv ẽt r á iđ ấ t
Thần mặt đất cùa người Ai Cập cồ đại là Keb (Geb), ông nằm bên dưới, tứ chi cùa nử thán báu trời Nut chạm vào ông, còn cơ thể cùa họ thì do thán không khí Shu tách ra. Keb nằm thẳng hình thành nên mặt đất, tiếng cười của ỏng chính là những trận động đát.
? V é j j ỉ ị Ỷ ì % í . J i ị ỉ i í O f - H i / Ỉ
BẤU TRỜI DO N ữ THẨN NUT TẠO THÀNH •
Người Ai Cập cổ đại có rát nhiêu quan điềm khác nhau vé sự cáu thành báu trời, trong đó quan điểm cho ràng báu trời là cơ thể của nữ thán là tương đỗi phổ biển. Trên các bức phù điêu hoặc bích hoạ từ thời Ai Cập cổ dại để lại thường xuẩt hiện cảnh nữ thán chổng đỡ báu trời.
THẪN BÂU TRỜI VÀ THẨN MẶT ĐÍT
Báu trời chính là cơ thể của nử thán Nut, bầ thường được khác hoạ là người phụ nữ da xanh, trên cơ thể có rất nhiéu ngòi sao.
Buổi chiéu tối thán Nut nuốt mặt trời rói sinh ra các vì sao, đẽn sáng ngày hôm sau lại sinh ra mặt trời và nuót các vì sao.
Tứ ch i của thán Nut vươn rất dài vằ chống trên mặt đẫt.
Thán Không khí Shu nâng cơ thể của thán Nut đề tách bà với thán mặt đẩt Keb.
đắt là cơ thể của thán Keb, tương truyén rằng động đát chinh lằ do tiếng cười của ông tạo ra.
"BÍU TRỜI" trên NóchAmmộ
Tro n g rát n h ié u bức b ích hoạ đ éu có hình bóng của th án N ut. H ìn h b ên dư ớ i là bức b ích hoạ ở trên nó c hám m ộ của vua Ra m e sse s VI, b ứ c tran h sử d ụ n g h ình ản h th án Nut ở hai giới tín h đ ể th ể h iệ n 24 g iờ tro ng m ột ngày đêm , h ế t sức tin h xảo .
! V ca ị H r-i *> i ôH V oiM ẳ3"W ± < Q ỏM ifớ
ở hai bẽn bờ sông Nile. Vì hàng năm nước sông Nile đéu ngập, mang đén lớp đất phù sa màu mỡ, cho nên đã hình thành hành lang nông nghiệp phân bố men theo sông Nile.
Nhưng những nơi cách bờ sông Nile xa hơn thì đéu là sa mạc hoang vu. Đi vé phía hạ lưu sông Nile là tới vùng đám láy ẩm ướt, tiép đến là đại dương mênh mông. Ngược lên phía thượng nguón là những thác nước chắn ngang. Do vậy phạm vi hoạt động của người Ai Cập cổ đại cũng chỉ giới hạn trên ốc đảo ờ hai bên bờ sông Nile, thậm chí họ cho rằng Ai Cập chính là cả thế giới.
Trong suy nghĩ cùa người Ai Cập cổ đại, xung quanh đát nước Ai Cập là những dãy núi chạy dài, bẽn ngoài dãy núi chính là cõi âm Tuat, vì có núi cách trở nên ở đó không có ánh mặt trời, mà chi bao trùm bởi bóng tối và sợ hãi. Có thể thấy, cõi âm mà người Ai Cập cổ đại nói không phái ở dưới lòng đất, mà là ở bên ngoài dãy núi của dương gian. Sau khi người ta chết, linh hón không đi vé phía dưới mà hướng lên cửa của cõi âm và dương gian trên mặt đát, từ đó đi vào cõi tói tăm. vả lại cõi âm và trán gian đéu dùng chung sông Nile, thuyền của Ra đi trẽn sông Nile ở cõi âm, khi nước sông ở côi âm dâng tới dãy núi ở chỗ tiếp giáp thi hình thành thác nước tuôn trào và tưới tám cho đất đai cùa Ai Cập. Khi còn sống, sông Nile tưới tầm cho đất đai của Ai Cập, cung cấp thực phẩm và nguón nước. Còn sau khi chết sông Nile cũng phát huy vai trò rất quan trọng, và trở thành con đường đé hướng tới sự bất tử. Cho dù là khi còn sóng hay sau khi chét, sông Nile cũng không thể thiếu đối với người Ai Cập, điểu này cũng giải thích tại sao họ lại sùng bái sông Nile như vậy.
BẦU TRỜI DO T H Ẩ N N U ĨC H Ố N G Đ ỡ
Minh bên dưới là hoạ tiết trẽn cỗ quan tài bầng đá của Seti I, phác hoạ cảnh tượng lúc mặt trời lúc mặt trời mọc theo quan niệm của người Ai Cập cổ đại, đóng thời cũng thể hiện một nhận thức khác của người Ai Cập cổ đại vé báu trời.
Nử thán Nut cũng đưa tay lẽn nảng mặt trời.
Mặt trời.
Bọ hung khổng lố ở giửa thuyén mặt trời, đang nâng mật trời lên.
Thuyén mặt trời được chế tạo bởi vật thé không hao mòn, đi trên mặt nước.
Nước thánh Nu hoá thản thành hình người, dùng hai tay nâng thuyén mật trời để thuyén đi qua báu trời.
Hai bên của bọ hung còn có các vị thán đứng đó bảo vệ mặt trời nh ư Isis, Nephthys, Keb, T h o th ,...
!% > O ? Ỷ í * Ố J Ỉ'i ị ù t m ỵ i