Bài 36: TRÀO LƯU CẢI CÁCH DUY TÂN Ở VIỆT NAM
III. Sự xuất hiện của khuynh hướng cứu nước mới
- Các phong trào tiêu biểu (SGK).
- Nhận xét:
+ Hình thức: đấu tranh kinh tế kết hợp vũ trang.
+ Nét mới: Thể hiện tinh thần đoàn kết và tính kỷ luật của công nhân.
+ Hạn chế: mang tính tự phát, lẻ tẻ.
2.Buổi đầu hoạt động cứu nước của Nguyễn Ái Quốc (1911 – 1918)
- 5/6/1911 Nguyễn Tất Thành rời cảng Nhà Rồng, ra đi tìm đường cứu nước.
- 1911 – 1917, Người bôn ba qua nhiều nước, làm nhiều nghề để kiếm sống.
- 1917, trở lại Pháp: tố cáo thực dân Pháp, tuyên truyền cách mạng VN, tham gia PT công nhân Pháp, tiếp nhận ảnh hưởng CM tháng Mười Nga.
Hoàn cảnh khi Nguyễn Tất Thành đi tìm đường cứu nước:
-Thực dân Pháp đang thực hiện khai thác thuộc địa lần thứ nhất, XH nhiều mâu thuẫn.
- Phong trào cứu nước dưới lập trường phong kiến đã thất bại
- Cuộc vận động cứu nước của Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh bị thực dân Pháp đàn áp, bắt bớ.
phong trào yêu nước theo các khuynh hướng đang bế tắc, Vì sao Bác ra đi tìm đường cứu nước, đi về phương Tây ? - Sớm có tinh thần yêu nước, căm thù thực dân Pháp.
- Bác muốn đi khắp thế giới để xem nhân dân các thuộc địa sống ra sao!
muốn sang phương Tây để xem, tại các nước đế quốc, nhân dân lao động có bị bóc lột hay không! để hiểu thêm về bản chất chủ nghĩa đế quốc. Bác kết luận - Xuất phát từ lòng yêu nước và trên cơ sở rút kinh nghiệm thất bại của các thế hệ cách mạng tiền bối, ngày 5-6-1911, Người quyết tâm ra đi tìm đường cứu nước mới hữu hiệu hơn. Nhưng khác với thế hệ thanh niên đầu thế kỉ hướng về Nhật Bản, Nguyễn ái Quốc quyết sang phương Tây, đến với nước Pháp để tìm xem
“nước Pháp và các nước khác làm thế nào để về nước giúp đỡ đồng bào mình.
Trong nhiều năm sau đó, Người đã đi nhiều nước á, Âu, Phi để kiếm sống và học tập. Nhờ vậy, Người hiểu rằng ở đâu bọn đế quốc thực dân cũng tàn bạo, độc ác, ở đâu người lao động cũng bị áp bức và bị bóc lột dã man.
- Câu 2: Vai trò của phong trào cứu nước ở Việt Nam những năm đầu thế kỷ XX (phong trào dân tộc chủ nghĩa) (
- Giúp cho nhân dân Việt nam nhận thức đúng bản chất của chế độ phong kiến, nó đã đi vào giai đoạn cuối của sự phát triển, cần phải thay thế bằng một chế độ xã hội mới….
- Thức tỉnh tinh thần dân tộc, lòng yêu nước, tính tự cường, tư tưởng chống Pháp và tay sai, muốn canh tân để đất nước giàu mạnh lên…
- Làm thay đổi về chất trong quan niệm chính trị của những người yêu nước Việt Nam và của toàn bộ xã hội: chuyển từ tư tưởng trung quân ái quốc sang tư tưởng dân chủ tư sản….Đây là tư tưởng tích cực và tiến bộ, là cơ sở quan trọng cho việc chuyển biến sang tư tưởng XHCN sau này…
- Phong trào dân tộc-dân chủ đầu thế kỷ XX là bước đệm quan trọng thúc đẩy cho phong trào giải phóng đân tộc sau này lên một bước cao hơn với những nội dung khác trước….
- Được coi là thời quá độ, là viên gạch nối cho sự phát triển của phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc sau này
a. Hãy trình bày những nét chính về phong trào Đông Du (1905- 1909).
- Tháng 5-1904, tại Quảng Nam, cụ Phan Bội Châu cùng các đồng chí của mình thành lập Duy Tân hội, mục đích là đánh đuổi thực dân Pháp, giành độc lập, thành lập một chính thể quân chủ lập hiến ở Việt Nam.
- Để chuẩn bị, Duy Tân hội tổ chức phong trào Đông Du, đưa thanh niên VN sang Nhật học tập trong các trường ở Nhật, nhằm chuẩn bị lực lượng đánh Pháp. Họ được học tập về khoa học cơ bản, kỹ thuật quân sự tiên tiến (từ năm 1905- 1908, khoảng 200 thanh niên VN được đưa sang Nhật học tập).
- Tháng 9. 1908, Pháp câu kết với chính phủ Nhật trục xuất người Việt khỏi đất Nhật.
Đầu năm 1909, phong trào tan rã.
- Ý nghĩa: Tiếp nối truyền thống yêu nước của dân tộc; Cách mạng VN bắt đầu hướng ra thế giới, bước đầu gắn vấn đề dân tộc với vấn đề thời đại.
b. Sự giống và khác nhau trong đường lối cứu nước của Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh?
- Giống nhau:
+ Đều xuất phát từ lòng yêu nước nồng nàn;
+ Người thực hiện đều là trí thức phong kiến ưu tú mong muốn giành độc lập cho dân tộc;
+ Đều chịu ảnh hưởng của luồng tư tưởng mới ở bên ngoài;
+ Đều có khuynh hướng cứu nước theo hệ tư tưởng dân chủ tư sản.
- Khác nhau: về phương pháp tiến hành:
+ Cụ Phan Bội Châu: khuynh hướng bạo động dùng vũ lực vũ trang đánh Pháp.
+ Cụ Phan Bội Chu Trinh: khuynh hướng cải cách dùng tuyên truyền giáo dục cổ động lòng yêu nước thông qua các mặt kinh tế, văn hóa, giáo dục.
a, Hãy giải thích: Vì sao đầu thế kỉ XX những người yêu nước Việt Nam lại manh dạn đón nhận những luồng tư tưởng mới và hăng hái đi tìm con đường cứu nước mới ?
- Về chủ quan:
+ Đầu thế kỉ XX các phong trào chống Pháp theo ngọn cờ phong kiến đã hoàn toàn thất bại. Triều đình phong kiến đã đầu hàng và cấu kết với thực dân Pháp thống trị nhân dân, chúng trở thành kẻ thù của dân tộc.
+ Công cuộc khai thác bóc lột của thực dân Pháp đã làm cho xã hội Việt Nam có sự phân hóa sâu sắc, một số giai cấp và tầng lớp mới ra đời: Tư sản, tiểu tư sản, công nhân…
- Về khách quan:
- Đầu thế kỉ XX tư tưởng dân chủ tư sản Châu âu qua sách báo mới từ Trung Quốc du nhập vào Việt Nam.
- Nhật Bản trở thành tấm gương cho những nhà yêu nước Việt Nam học tập và noi theo - Các nhà yêu nước Việt Nam (Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh và các nhà nho yêu nước khác) đã nhận thấy con đường cứu nước cũ không còn phù hợp trong hoàn cảnh mới, họ hăng hái đón nhận luồng tư tưởng mới và đi tìm con đường cứu nước mới nhằm giải phóng dân tộc Việt Nam và đòi quyền dân chủ cho nhân dân.
b, Hãy chỉ rõ những nguyên nhân thất bại của các phong trào yêu nước Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến trước chiến tranh thế giới thứ nhất ?
- Các phong trào nổ ra khi thực dân Pháp còn mạnh và đã bị Pháp đàn áp khốc liệt bằng nhiều thủ đoạn dã man.
- Phong trào yêu nước đầu thế kỉ XX là những phong trào theo xu hướng dân chủ tư sản, nhưng bản thân các giai cấp đại diện cho khuynh hướng này ( tư sản dân tộc, tiểu tư sản) mới đang trên con đường hình thành,số lượng ít, địa vị kinh tế và vai trò chính trị còn non yếu.
- Các phong trào yêu nước không có đường lối lãnh đạo đúng đắn của một giai cấp tiên tiến. Vì vậy các chủ trương cứu nước của họ
( cải cách xã hội hay bạo động) chưa phù hợp với hoàn cảnh Việt Nam lúc bấy giờ.
c. So sánh sự khác nhau về phương hướng, hình thức đấu tranh của phong trào yêu nước cuối thế kỉ XIX với phong trào yêu nước đầu thế kỉ XX ở nước ta?
Nội dung -Phương hướng:
-Hình thức đấu tranh:
Phong trào cuối thế kỉ XIX -Diễn ra dưới ngọn cờ phong kiến.
-Khởi nghĩa vũ trang, khởi nghĩa nông dân.
Phong trào đầu thế kỉ XX
-Đi theo xu hướng dân chủ tư sản.
-Đa dạng, phong phú: Khởi nghĩa vũ trang, bạo động, cải cách…
Hãy nêu chủ trương cứu nước của Phan Bội Châu...
1. Chủ trương cứu nước của Phan Bội Châu: Phan Bội Châu chủ trương tổ chức lực lượng ở trong nước, tranh thủ sự viện trợ từ bên ngoài, trước hết là Nhật Bản, tổ chức bạo động vũ trang để đánh đuổi thực dân Pháp, giành độc lập dân tộc, xây dựng chế độ chính trị dựa vào dân, thiết lập chính thể quân chủ lập hiến ở Việt Nam.
2. Đóng góp của Phan Bội Châu
- Khởi xướng và lãnh đạo phong trào yêu nước chống Pháp giải phóng dân tộc theo khuynh hướng mới ở Việt Nam - khuynh hướng dân chủ tư sản…
- Tập hợp, lôi cuốn được đông đảo quần chúng nhân dân tham gia đấu tranh, thức tỉnh dân tộc, dấy lên ý thức tự lực, tự cường …
- Phan Bội Châu đã góp phần chuyển phong trào yêu nước từ lập trường phong kiến sang lập trường dân chủ tư sản, đưa phong trào đấu tranh của nhân dân ta vượt ra khỏi phạm vi quốc gia, đặt cơ sở bước đầu cho việc tập hợp, đoàn kết các dân tộc có cùng cảnh ngộ đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc. Phan Bội Châu đã có những đóng góp lớn về văn hóa…