6. Kết cấu của luận văn
2.3. Quản lý cơ sở vật chất, tài chính của Nhà hát Kịch Hà Nội
2.3.1. Quy hoạch, kế hoạch đầu tư xây dựng và trang thiết bị cho Nhà hát kịch Hà Nội
Từ khi thành lập đến nay, trải qua nhiều thời kỳ khó khăn chung của đất nước, đầu tư tài chính cho các đơn vị nghệ thuật đều hạn hẹp. Dù vậy, NHK
Hà Nội vẫn luôn cố gắng đầu tư vào việc sửa chữa nâng cấp rạp hát để có thể BDNT được tốt hơn. Đó là kế hoạch sửa chữa Rạp Tuồng Quảng Lạc ở phố Tạ Hiện Hà Nội...
Năm 2009 đến nay, NHK Hà Nội đã được sửa chữa, nâng cấp hiện đại hơn, năm nào NHK Hà Nội cũng có kế hoạch mua sắm, bổ sung trang thiết bị âm thanh, hậu đài để đảm bảo BDNT được tốt hơn. Phòng Hành chính tổng hợp đã có kế hoạch sửa chữa, nâng cấp, kiểm kê, quản lý, sử dụng trang thiết bị sao cho hiệu quả hơn.
2.3.2. Quản lý tài chính của Nhà hát Kịch Hà Nội
NHK Hà Nội quản lý tài chính của đơn vị theo Thông tư Liên Bộ số 35/TTLB/VH-TC/1989 giữa Bộ Văn hóa và Bộ Tài chính về cơ chế quản lý tài chính và chính sách tài trợ của Nhà nước đối với các đơn vị NTBD. NHK Hà Nội quản lý theo cơ chế gắn thu bù chi, được Nhà nước tài trợ chênh lệch.
Mức tài trợ là khoản chênh lệch giữa tổng chi phí thường xuyên hợp lý trừ đi tổng doanh thu của đơn vị.
Chi phí thường xuyên bao gồm:
- Tiền lương và các khoản phụ cấp lương theo chế độ hiện hành - Chi phí quản lý
- Chi phí xây dựng vở mới - Chi phí biểu diễn
Ngoài các khoản tài trợ này, hàng năm NHK Hà Nội còn được Sở VH TT&DL, Sở Tài chính xem xét bổ sung kinh phí sửa chữa, nâng cấp trang thiết bị để nâng cao chất lượng BDNT.
NHK Hà Nội đã lập kế hoạch cụ thể đệ trình Sở VHTT&DL, Sở Tài chính phê duyệt tài trợ ngân sách:
- Nhiệm vụ chính trị
- Hàng năm xây dựng 3 đến 4 tiết mục mới, tổ chức trên 100 buổi biểu diễn, khả năng doanh thu trên 1 tỷ VN đồng.
- Kế hoạch đầu tư chi phí quản lý, hành chính, tiền lương, phụ cấp…
- Kế hoạch phân phối doanh thu và nộp thuế doanh thu…
Sau khi kế hoạch đã được phê duyệt, NHK Hà Nội tổ chức triển khai thực hiện nghiên túc, chi thu hợp lý cho mọi hoạt động biểu diễn của Rạp và 3 Đoàn kịch. Thông báo công khai minh bạch kế hoạch thu chi, kế hoạch phân phối doanh thu và phần biểu diễn xã hội hóa. Đi cùng với việc khoán chi, khoán thu, phân bố thu chi, cấp ủy, Ban Giám đốc chỉ đạo tốt công tác quản lý tài sản, tài chính, công tác thanh tra, nhằm thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Chính vì vậy, thời gian qua NHK Hà Nội đã hoàn thành và vượt chỉ tiêu kế hoạch đề ra trong các hoạt động nghệ thuật và doanh thu.
2.4. Đánh giá chung về thực trạng quản lý Nhà hát Kịch Hà Nội 2.4.1. Ưu điểm trong quá trình quản lý
Trong quá trình quản lý, Nhà hát kịch Hà Nội có những ưu điểm sau:
- Đã tiếp nối truyền thống quản lý qua các thời kỳ để NHK Hà Nội ngày càng phát triển. Từ chỗ chỉ là một đội Kịch nhỏ với 12 diễn viên ở trình độ nghiệp dư, nay đã trở thành một NHK với nguồn lực cán bộ, diễn viên, nghệ sĩ lên tới hơn 100 người được đào tạo chính quy chuyên nghiệp với nhiều NSND, NSƯT.
- Hàng năm đều hoàn thành và vượt chỉ tiêu kế hoạch đề ra về nghiên cứu kịch phẩm và tổ chức biểu diễn.
- Thời kỳ nào cũng có những vở diễn gây tiếng vang, nổi danh thương hiệu Kịch Hà Nội, đạt được nhiều HCV, HCB khi tham gia hội diễn.
- Hiện nay, NHK Hà Nội đã được xếp hạng I, tầm quốc gia.
- Không chỉ Việt Nam mà hầu như tất cả các nước trên thế giới đều bị ảnh hưởng của thế giới “phẳng”, sự bùng nổ phương tiện giải trí, thị hiếu nghệ thuật của người dân thay đổi… Đứng trước tình hình như vậy, NHK Hà Nộiđã vượt qua những thử thách ban đầu trong cơ chế thị trường hiện nay và đã đề ra phương hướng, giải pháp: Kiên trì phương hướng sáng tạo nghệ thuật kịch chính luận; tiếp tục nghiên cứu dàn dựng những vở diễn về con người mới và những vấn đề bức xúc của cuộc sống hôm nay, không chạy theo xu hướng thương mại hóa…
NHK Hà Nội đã cho ra đời hàng loạt vở diễn nhằm giáo dục truyền thống, lối sống lành mạnh, phê phán lối sống xa hoa, trụy lạc, lối làm ăn chộp giật, không phù hợp với thuần phong mỹ tục dân tộc.
- Đẩy mạnh cải cách hành chính và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ công chức, viên chức của NHK giai đoạn 2011- 2015 trên 4 phương diện:
+ Thủ tục hành chính + Thể chế
+ Nâng cao đội ngũ cán bộ, viên chức, diễn viên + Quản lý tài chính công
2.4.2. Hạn chế trong quá trình quản lý
Tuy có nhiều ưu điểm, song trong quá trình quản lý, NHK Hà Nội vẫn tồn tại một số hạn chế:
- Chưa có kế hoạch đổi mới căn bản phương thức hoạt động của NHK sang hướng dịch vụ sự nghiệp công, bảo đảm khai thác hiệu quả kinh tế trong
các sản phẩm nghệ thuật mà không làm hạ thấp giá trị tư tưởng và nghệ thuật.
Đây là yêu cầu quan trọng mà Đảng và Nhà nước đã đề ra trong Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ X và Nghị quyết 05/2010 của Chính phủ.
- Thời gian qua, NHK Hà Nội chưa chú ý đến việc xây dựng các vở diễn ngắn, dịch vụ giải trí, dịch vụ sự kiện, phát triển các hoạt động sân khấu mini;
chưa có kế hoạch chính thức phát triển xã hội hóa xây dựng kịch mục và tổ chức biểu diễn.
- Chưa mạnh dạn sắp xếp đổi mới hơn về cơ chế quản lý theo hướng giảm dần sự quản lý quá sâu của Nhà Nước vào các hoạt động xây dựng kịch mục và tổ chức BDNT của các Đoàn kịch. Cần phát huy cao độ sự sáng tạo nghệ thuật của các tổ chức sự nghiệp nghệ thuật.
NHK Hà Nội đã sắp xếp phân công các Phó Giám đốc vừa làm lãnh đạo vừa làm trưởng phòng chức năng tham mưu, lại làm trưởng đoàn kịch hoặc phụ trách đoàn kịch. Song lại chưa mạnh dạn phân cấp quản lý sâu hơn cho các hoạt động xây dựng kịch mục, BDNT của mỗi đoàn kịch. Đây là một hạn chế quan trọng đòi hỏi sắp tới sẽ phải có biện pháp để phát huy sự sáng tạo của NHK Hà Nội.
- Chưa thật quyết tâm, quyết liệt đưa ra kế hoạch xây dựng cơ sở hạ tầng vật chất tiên tiến, hiện đại. Tuy Rạp Công nhân của NHK Hà Nội đã được đầu tư nâng cấp năm 2010, nhưng do diện tích không thể mở rộng được, mọi hoạt động của các phòng, ban, đoàn kịch đều phải thực hiện ở đây, với khối lượng công việc rất lớn, có thể nói rạp đang bị quá tải.
NHK Hà Nội chưa xây dựng được một mạng lưới liên minh tương đối ổn định các sân khấu biểu diễn ở rạp, các sàn diễn ở các trung tâm văn hóa thành phố, quận, huyện trong nội, ngoại thành Hà Nội để thuận tiện cho việc BDNT của NHK.
- Chưa có kế hoạch dài hạn toàn diện trong việc đào tạo, tuyển lựa, bồi dưỡng, tôn vinh, đãi ngộ lực lượng diễn viên, nghệ sĩ, cán bộ quản lý của NHK. Lực lượng nghệ sĩ, diễn viên khá đông, yêu nghề, nhân cách tốt nhưng chưa thực sự năng động trong cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế.
NHK Hà Nội còn thiếu những nghệ sĩ đầu đàn, nghệ sĩ “sao” kịch nói Hà Nội mới, nổi bật hơn nghệ sĩ “sao” thế hệ cũ, đủ sức sánh vai với những tên tuổi nổi tiếng trong và ngoài nước hiện nay.
- NHK Hà Nội cũng chưa có kế hoạch và chính sách kích thích phát triển sáng tạo; thưởng xứng đáng và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của tác giả sáng tạo. Chế độ thù lao đặc thù cho nghệ thuật còn thấp.
2.4.3. Nguyên nhân của những ưu điểm và hạn chế 2.4.3.1. Nguyên nhân của những ưu điểm
- Ngay từ những ngày đầu thành lập Ban lãnh đạo Nhà hát Kịch Hà Nội đã rất chú trọng trong vấn đề quản lý hoạt động nghiên cứu, sáng tác, cải biên, chuyển thể, dàn dựng các loại sản phẩm nghệ thuật kịch nói.Ban lãnh đạo nhà hát luôn chủ động tìm đến với những kịch bản hay, kịch bản tốt.
Điều này thể hiện kịch mục của Nhà hát khá đa dạng, từ những vở kịch ngắn như "Tiếng súng trong mưa đêm", "Buổi tập trận cuối cùng" đến kịch thơ "Lam Sơn tụ nghĩa", những vở kịch nước ngoài như "Giai điệu bị lãng quên" (Mông Cổ), "Con tôi cả" (Mỹ), "Đội cận vệ thanh niên", "Đại úy Xô- pha-nốp" (Liên Xô) và chùm hài kịch; kịch dân gian dựng thời gian gần đây...
Tuy thế, trong sự phong phú dễ nhận biết ấy, chính kịch vẫn là xương sống, là nhân tố chính tạo nên thương hiệu của Nhà hát. Đó là “Chuyện những người du kích” HCV tại Hội diễn Sân khấu 1964 tác giả Nguyễn Xuân Trâm, “Hà Nội đầu năm 46” của tác giả Bùi Nguyên Cát năm 1966, "Tiền tuyến gọi" của tác giả Trần Quán Anh, dựng năm 1968, từng giành nhiều huy chương trong
Hội diễn Sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc (1970), "Hà Mi của tôi" (tác giả và đạo diễn NSND Doãn Hoàng Giang), dựng năm 1980, "Tôi và chúng ta"
của tác giả Lưu Quang Vũ, được NSƯT Hoàng Quân Tạo dàn dựng vào năm 1984, một tác phẩm có ý nghĩa "mở ra không gian rộng lớn cho sự sáng tạo của nghệ sĩ đối với chính kịch". Hàng loạt vở diễn của Nhà hát đã gây tiếng vang rộng rãi, góp phần tạo nên thời kỳ hoàng kim cho sân khấu kịch Thủ đô.
Kịch mục của Nhà hát đã hướng tới sự cởi mở về đề tài, thẳng thắn đề cập những vấn đề gây bức xúc trong đời sống xã hội… Trong dịp kỷ niệm 55 năm thành lập, kỷ niệm 60 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10), Nhà hát sẽ công diễn vở kịch "Những người con Hà Nội".
Hiện nay, trong cơ chế thị trường, mỗi khi có những chủ trương hoặc vấn đề mới, hay, Ban Giám đốc luôn cố gắng tìm hiểu để viết về nó. Đồng thời, trao đổi, bàn bạc, để tác phẩm đó trở thành hiện thực. Có nhiều tác phẩm Ban Giám đốc đã thành công từ việc đầu tư chiều sâu với tác giả. Trong thời gian tới, Nhà hát Kịch Hà Nội vẫn theo đuổi hướng chính kịch mà nhà hát đã tạo dựng nên thương hiệu của mình trong hơn nửa thế kỷ qua. Đó là định hướng nghệ thuật không phải của một vài cá nhân trong ban lãnh đạo mà là truyền thống của Nhà hát và tất cả các nghệ sĩ trẻ khi về đây làm việc.
- Trong những năm gần đây, Nhà hát Kịch Hà Nội đã công diễn thành công nhiều vở kịch nói, đạt nhiều HCV, HCB như: Năm 2009, Nhà hát đã công diễn thành công, đạt HCV Hội diễn Sân khấu toàn quốc vở “Mắt phố”
của tác giả Nguyễn Quang Vinh, đạo diễn Nguyễn Thị Thành. Năm 2010, Nhà hát được trao giải A của Hội Nghệ sỹ sân khấu Kịch Việt Nam khi trình diễn vở “Tình sử ngàn năm” tác giả Nguyễn Quang Lập, đạo diễn Doãn Hoàng Giang. Năm 2012, HCV vở “Những mặt người thấp thoáng”, “Ông không phải bố tôi” “Chinh phụ hai chồng”, “Tiếng đàn vùng mê thảo”, “Điệp khúc Virus” (2013). Đặc biệt 2014 nhân dịp kỷ niệm 55 năm thành lập, hướng
tới 60 năm giải phóng Thủ đô Hà Nội Nhà hát Kịch Hà Nội ra mắt công chúng vở “Những người con Hà Nội”. Đây là vở diễn dài 140 phút, hoành tráng, quy mô về Hà Nội giai đoạn 1945 - 1946, với những con người các lứa tuổi trong mọi tầng lớp nhân dân đều hừng hực khí thế yêu nước yêu Thủ đô. Vở diễn quy tụ diễn viên các thế hệ cuả 3 đoàn Kịch của Nhà hát Kịch Hà Nội.
Trong dịp kỷ niệm 55 ngày thành lập Nhà hát trả lời trước báo chí NSND Hoàng Dũng đã nói: “Nhà hát Kịch Hà Nội được công chúng và khán giả trong cả nước yêu mến bởi những vở diễn chính kịch, những vở diễn thuộc dòng kịch chính thống, bám sát cuộc sống, phản ánh cuộc sống, làm những nhiệm vụ phản ánh, đấu tranh với những tiêu cực mạnh mẽ, ca ngợi những gương tốt, gương điển hình của đất nước. Đó là những đề tài hơi khô cứng, nhưng với tài năng của biên kịch và khả năng diễn xuất của diễn viên, chúng tôi luôn có những vở diễn thành công ở lĩnh vực này. Chúng tôi luôn mong muốn, Nhà hát Kịch Hà Nội là địa chỉ đáng tin cậy cho những ai yêu kịch nói”.
- Thời gian qua, NHK Hà Nội đã tích cực tiến hành nhiều biện pháp hữu hiệu nhằm xây dựng toàn diện môi trường bên trong của NHK đạt hiệu quả cao. NHK Hà Nội đã xây dựng được bộ máy quản lý theo mô hình trực tuyến chức năng phức hợp quản lý. Đồng thời còn xây dựng lực lượng cán bộ, nhân viên, diễn viên, nghệ sĩ đông đảo, được đào tạo và nâng cao trình độ cả về lý luận lẫn thực tiễn nghề nghiệp, chuyên môn nghệ thuật cũng như tư tưởng đạo đức lối sống. NHK đã hội tụ được rất nhiều tác giả, đạo diễn, nhà phê bình có danh tiếng tài ba hợp tác chặt chẽ, tận tình, thiện cảm với nhà hát. NHK Hà Nội đã xác lập được một “cơ cấu sản xuất” sáng tạo/ sản xuất - phổ biến - bảo tồn các sản phẩm Kịch nói Hà Nội và sở hữu một Rạp chuyên dùng cho NHK ở một vị trí đẹp nhất của Thủ đô, được quan tâm đầu tư cơ sở vật chất trang thiết bị kỹ thuật cho nhà hát.
NHK Hà Nội cũng đã quan tâm tích cực đến đời sống tinh thần và vật chất cho cán bộ, nhân viên, nghệ sĩ thông qua nhiều biện pháp chính sách tôn vinh, chế độ đãi ngộ đặc thù nghệ thuật, cho phép các Đoàn, Rạp chủ động tổ chức các chương trình biểu diễn xã hội hóa nhằm tăng thêm thu nhập nâng cao đời sống. Với môi trường hoạt động thân thiện chí tình như vậy đã tạo ra bầu không khí đoàn kết, thống nhất ý chí, tận tâm, say sưa với hoạt động nghệ thuật của NHK Hà Nội, 100% cán bộ, nhân viên, nghệ sĩ đều hoàn thành nhiệm vụ được lãnh đạo giao.
2.4.3.2. Nguyên nhân của những hạn chế
- Nguyên nhân của hạn chế lớn nhất và chung nhất là hạn chế về mặt tư duy:
Quản lý NHK thời gian qua đã đạt được nhiều thành quả to lớn, nhưng là công tác quản lý theo tinh thần của cơ chế bao cấp. Thời kỳ hiện nay đòi hỏi chúng ta đẩy mạnh hoạt động nghệ thuật theo tinh thần của cơ chế thị trường định hướng XHCN. Xã hội hóa trong lĩnh vực hoạt động nghệ thuật được coi như một xu hướng phát triển tất yếu. Nhiều nhà hát ở Trung ương đã và đang tìm hướng đi mới cho mình. Năm 2012, đoàn kịch 2 của Nhà hát Tuổi trẻ đã mạnh dạn tiên phong xã hội hóa cơ cấu. Từ năm 2015, Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam buộc phải tự thu, tự chi. Bốn đơn vị khác là Liên đoàn xiếc Việt Nam, Nhà hát múa rối Việt Nam, Nhà hát Tuổi trẻ và Trung tâm kỹ thuật điện ảnh nằm trong lộ trình cắt giảm dần dần và chấm dứt bao cấp sau năm 2017.
Giám đốc Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam nói: “Đã đến lúc chúng tôi phải thay đổi, không thể làm những chương trình mà chỉ phát vé miễn phí. Mà có miễn phí người ta cũng không muốn đi. Tôi thấy đau lắm...” [2, tr.8].
Trong lúc đó, NHK Hà Nội thời gian qua cũng đã gặp phải nhiều khó khăn, hoạt động kém hiệu quả, số lượng khán giả giảm, doanh thu giảm, phần lớn là miễn phí... nhưng quản lý NHK chưa kịp có tư duy đổi mới, còn lúng
túng chưa đưa ra những biện pháp hữu hiệu tìm hướng đi mới cho nhà hát phát triển hoạt động thích nghi với bối cảnh cơ chế thị trường định hướng XHCN.
Chính sự chậm đổi mới tư duy này đã chi phối mạnh đến những hạn chế trong công tác xây dựng chương trình kịch mục, tổ chức biểu diễn và động viên tinh thần, vật chất cho cán bộ, nhân viên, nghệ sĩ của NHK Hà Nội.
- Nguyên nhân của hạn chế về mặt xây dựng hệ thống kịch phẩm cho NHK Hà Nội:
Lâu nay, NHK Hà Nội có truyền thống luôn kiên trì với xu hướng phát triển kịch chính luận, phục vụ các nhiệm vụ chính trị trong từng thời kỳ lịch sử. Đây là ưu điểm lớn, nhưng trong cơ chế thị trường, nếu chỉ đơn nhất phát triển xu hướng kịch này thì chưa đủ; còn hạn chế thiếu vắng mảng kịch giải trí thoải mái hấp dẫn mang tính giáo dục đạo đức, thẩm mỹ, nghệ thuật cao có thể thu hút đông đảo công chúng và thu nhập cao. Cũng thiếu vắng cả mảng kịch kiểu “sân khấu hóa” theo đơn đặt hàng phục vụ các sự kiện lễ hội, lịch sử văn hóa, du lịch.
- Nguyên nhân của hạn chế về mặt tổ chức biểu diễn kịch nói Hà Nội Thời gian qua NHK đã có những kế hoạch phát triển công tác tổ chức biểu diễn kịch nói Hà Nội sâu rộng, sôi nổi, gây tiếng vang khắp Hà Nội, cả nước và một số nước trên thế giới. Tuy nhiên, ở đây tác giả luận văn còn thấy những hạn chế bất cập, tồn tại một số vấn đề. Công tác tổ chức biểu diễn còn mang tính thụ động, chủ quan, chưa xuất phát từ chỗ nắm bắt đầy đủ nhu cầu xem kịch nói Hà Nội của mọi tầng lớp công chúng hiện thực và tiềm năng ở mọi thị trường. Nhà hát cũng chưa có kế hoạch phát triển hệ thống các sàn diễn lớn và các sàn diễn mini, sàn diễn thực nghiệm tại các Trung tâm Văn hóa tỉnh, quận, huyện vừa để đáp ứng nhu cầu thưởng thức kịch nói của công chúng vừa để góp phần thúc đẩy, hỗ trợ giúp đỡ chuyên môn cho các hoạt động nghệ thuật không chuyên ở cơ sở. Cùng với đó những kế hoạch tổ chức