6. Kết cấu của luận văn
3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý Nhà hát Kịch Hà Nội
3.2.1.1. Tổ chức tuyển chọn để bổ nhiệm các chức danh
Bổ nhiệm chức danh Giám đốc, Phó Giám đốc, Trưởng đoàn kịch của NHK Hà Nội bằng cách kết hợp cả hai hình thức:
- Lấy phiếu tín nhiệm đối với các cán bộ quản lý sắp hết thời hạn bổ nhiệm và các cán bộ khác của NHK dự kiến có khả năng kế cận làm cán bộ quản lý theo từng chức danh.
- Tổ chức cuộc thi tuyển chung với các cán bộ của NHK với các cán bộ của đơn vị khác xin đăng ký ứng tuyển vào từng loai chức danh. Đảm bảo tổ
chức thi tuyển đúng quy trình, nội dung theo từng tiêu chuẩn của mỗi loại chức danh mà các cơ quan thẩm quyền cấp trên quy định.
Cấp ủy và Ban Giám đốc nhà hát cùng Hội đồng nghệ thuật nghiên cứu thẩm định, làm tờ trình đề nghị các cấp lãnh đạo của thành phố Hà Nội xem xét quyết định bổ nhiệm theo từng loại chức danh.
3.2.1.2. Tổ chức tuyển dụng cán bộ, viên chức, diễn viên của Nhà hát Kịch Hà Nội theo 2 giai đoạn
- Tiến hành chương trình rà soát lại chức năng nhiệm vụ và biên chế nhân sự của các phòng, đoàn kịch thành viên; phát hiện sự thiếu, thừa nhân lực, số người đến tuổi nghỉ hưu; số người cần tuyển dụng thêm.
- Tiến hành thi tuyển bổ sung cán bộ, nhân viên, diễn viên cho NHK.
Cần công bố rộng rãi đầy đủ thông tin trên các phương tiện thông tin đại chung của Hà Nội và Trung ương. Bảo đảm tổ chức thi tuyển nghiêm túc, đúng quy trình. Nội dung và phương thức thi tuyển giữa đối tượng cán bộ, nhân viên và đối tượng diễn viên nghệ thuật sân khấu (hoạt động sân khấu có những đặc thù riêng) có nhiều khác nhau.
- Tiến hành một thời gian thử việc (đối với những nhân viên thi tuyển lần đầu), những người trúng tuyển mới trình cấp trên ra quyết định tuyển dụng.
3.2.1.3. Sắp xếp phân công lại cho hợp lý các nhiệm vụ của cán bộ quản lý Nhà hát Kịch Hà Nội
- Cần tách biệt chức năng quản lý hành pháp với chức năng quản lý hành nghề. Theo đó, không nên phân công các Phó Giám đốc kiêm trưởng phòng hoặc Phó Giám đốc hay các trưởng phòng kiêm nhiệm trực tiếp làm các trưởng đoàn kịch thành viên.
Ngoài ra, cũng nên nghiên cứu, phân công cho các Phó Giám đốc phụ trách hai khối của NHK Hà Nội: khối hoạt động nghệ thuật và khối hoạt động công tác chính trị, tổ chức, tài chính, hậu cần, văn phòng, đối ngoại. Giám đốc là người quản lý chung tất cả và làm chủ tài khoản của NHK.
- Nghiên cứu khi có đủ điều kiện tách cơ sở rạp ra khỏi “Phòng tổ chức biểu diễn và rạp” của NHK hiện nay bởi nhiều lẽ: phòng Tổ chức cán bộ không phải chỉ quản lý riêng việc biểu diễn của rạp.
Mặt khác, rạp Công nhân không chỉ giành riêng cho hoạt động biểu diễn của NHK Hà Nội; nó còn phục vụ biểu diễn cho các đơn vị nghệ thuật khác ngoài NHK Hà Nội. Trong tương lai, rạp sẽ được xếp vào loại “doanh nghiệp nghệ thuật” và được quản lý theo quy định của Luật doanh nghiệp.
- Nghiên cứu đưa ra những quy định cụ thể nhằm tăng cường quyền hạn và trách nhiệm của các trưởng đoàn kịch trong việc quản lý toàn diện các hoạt động của mỗi đoàn từ việc xây dựng kịch mục, tổ chức biểu diễn (kế hoạch chính thức và kế hoạch xã hội hóa) cho đến việc quản lý nhân sự, tài chính...
đồng thời phải rà soát lại biên chế nhân sự của mỗi đoàn để kiến nghị lên Ban Giám đốc và cấp ủy Đảng xem xét quyết định.
3.2.2. Nhóm giải pháp nhằm đổi mới tư duy quản lý và phương thức quản lý Nhà hát Kịch Hà Nội
3.2.2.1. Nghiên cứu xây dựng kế hoạch ngân sách theo hướng không phân bổ dàn trải, dàn đều cho các hoạt động nghệ thuật của Nhà hát Kịch Hà Nội
- Không kể phần ngân sách đầu tư về lương, thưởng, xây dựng cơ bản, sửa chữa nâng cấp trang thiết bị (vì đã theo quy định chung của Nhà nước),
riêng ngân sách đầu tư cho các hoạt động nghệ thuật NHK Hà Nội cần nghiên cứu sử dụng phân bổ ngân sách ra 3 mức:
+ Loại hoạt động được bao cấp 100%
+ Loại hoạt động được bao cấp một phần nhất định
+ Loại hoạt động hoàn toàn tự hạch toán chứ không được bao cấp.
Bên cạnh đó, cần có kế hoạch về phần doanh thu của hoạt động nghệ thuật, đảm bảo kết quả doanh thu vượt mức kinh phí đã đầu tư, đồng thời có kế hoạch phân bổ số doanh thu vượt mức kế hoạch.
- Để thực hiện kế hoạch ngân sách theo hướng này, Nhà hát Kịch Hà Nội cần có đề án kế hoạch đối với phương thức hoạt động nghệ thuật theo hướng dịch vụ sự nghiệp công cộng. Mọi sản phẩm nghệ thuật của Nhà hát Kịch Hà Nội làm ra đều trở thành “hàng hóa” (dù là hàng hóa đặc biệt) đưa ra phân phối có thu tiền cho mọi tầng lớp “khách hàng” tiêu dùng sản phẩm hàng hóa nghệ thuật ấy. Thu phí cao hay thấp tùy từng điều kiện cụ thể, lấy thu bù chi đảm bảo không được lỗ vốn, tối thiểu phải hòa vốn, tối ưu có lãi (Nghị quyết Đại hội Đảng X và XI đã xếp văn hóa, nghệ thuật, giáo dục đào tạo, khoa học vào loại ngành dịch vụ việc làm, dịch vụ hỗ trợ kinh doanh).
3.2.2.2. Nghiên cứu xây dựng kế hoạch hoạt động nghệ thuật của Nhà hát Kịch Hà Nội hướng về “thị trường văn hóa” định hướng xã hội chủ nghĩa
- Trước tiên tiến hành một chương trình nghiên cứu xã hội học nghệ thuật tìm hiểu nhu cầu tiêu dùng “kịch nói Hà Nội” của nhiều đối tượng
“khách hàng” nghệ thuật như:
+ Nhu cầu nghệ thuật phục vụ các dịp ngày lễ kỷ niệm của Hà Nội và quốc gia, quốc tế, các sự kiện chính trị - văn hóa- xã hội khác... hàng năm, 5 năm.
+ Nghệ thuật đáp ứng thỏa mãn nhu cầu nghỉ ngơi, vui chơi giải trí thường nhật trong thời gian rỗi của mọi tầng lớp công chúng thủ đô.
+ Nhu cầu nghệ thuật đáp ứng các hoạt động lưu diễn ở nhiều địa phương khác trong và ngoài nước; các kỳ hội diễn sân khâu chuyên nghiệp;
hoạt động giáo dục thẩm mỹ và hướng dẫn, hỗ trợ nghệ thuật sân khấu cho các cơ sở văn hóa, nghệ thuật khác v.v...
- Trên cơ sở kết quả nghiên cứu điều tra chính xác, cần tiến hành xây dựng kế hoạch chiến lược, kế hoạch hàng năm cho các hoạt động nghiên cứu xây dựng hệ thống kịch phẩm và các hoạt động tổ chức biểu diễn “kịch nói Hà Nội”.
- Cần thành lập một bộ phận đảm trách cả hai phần nhiệm vụ của giải pháp này, gồm các chuyên viên của phòng nghệ thuật, phòng tổ chức biểu diễn, hội đồng nghệ thuật đặt dưới quyền chỉ đạo chung (Trưởng ban) của Phó Giám đốc phụ trách khối nghệ thuật. Đồng thời cần qui định thời gian tiến hành cả hai phần việc này (khoảng 5- 6 tháng), đệ trình Đảng ủy và Ban Giám đốc NHK Hà Nội xem xét quyết định.
3.2.2.3. Nghiên cứu đưa ra kế hoạch cải tiến Hội đồng nghệ thuật và kế hoạch xã hội hóa một số cơ chế hoạt động biểu diễn của Nhà hát Kịch Hà Nội - Cần đơn giản hóa thủ tục xét duyệt kịch bản và vở diễn. Không nên can thiệp quá sâu vào tình tiết cụ thể của tác phẩm và ý tưởng sáng tạo của đạo diễn. Nên đơn giản hóa thủ tục xét duyệt, tùy từng loại kịch mục mà xét duyệt qua tất cả các khâu từ sơ duyệt đến tổng duyệt, từ cấp cơ sở đến cấp thành phố…
- Cần nghiên cứu chuyển đổi “Hội đồng nghệ thuật” của NHK Hà Nội thành “Hội đồng nghệ thuật kịch nói Hà Nội” với tư cách như một Hội
nghề nghiệp làm kịch nói của NHK. Nó có đủ khả năng làm chỗ dựa vững chắc, làm cầu nối liên thông giúp cho đảng ủy, Ban Giám đốc NHK trong việc xét duyệt tác phẩm, vở diễn, xét duyệt kế hoạch hoạt động nghệ thuật;
đồng thời giúp đỡ đắc lực trong việc hỗ trợ, hướng dẫn tập huấn nâng cao tay nghề làm kịch nói của diễn viên, nghệ sĩ NHK Hà Nội.
- Cần nghiên cứu kế hoạch dần dần xã hội hóa một số cơ sở hoạt động biểu diễn (đoàn kịch, rạp) của NHK. Chuyển nó thành một doanh nghiệp hoặc Công ty biểu diễn nghệ thuật kịch trực thuộc NHK Hà Nội.
3.2.3. Nhóm giải pháp nhằm phát triển Nhà hát Kịch Hà Nội
3.2.3.1. Mở rộng cơ cấu xây dựng hệ thống sản phẩm kịch nói của Nhà hát kịch Hà Nội
Để phù hợp, thích nghi quản lý văn hóa, nghệ thuật trong điều kiện cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay, NHK Hà Nội cần có kế hoạch mở rộng cơ cấu xây dựng hệ thống kịch mục của mình. Nó cần có đủ ba loại kịch phẩm: kịch chính luận, kịch phẩm giải trí, kịch phẩm dịch vụ sự kiện. Có đủ các loại đề tài trên bốn phương diện: đề tài cách mạng, đề tài kháng chiến, đề tài lịch sử dân tộc, đề tài về công cuộc đổi mới đất nước.
Trong công cuộc đổi mới hiện nay, cần có cả những đề tài hiện thực xã hội chủ nghĩa và hiện thực phê phán. Trong hệ thống kịch mục này cũng cần xây dựng cả loại kịch dài và loại kịch ngắn, kịch tổng hợp lai pha.
Bên cạnh việc xây dựng hệ thống kịch mục mới, cũng cần có cả kế hoạch bảo tồn và phát huy sử dụng vốn di sản kịch mục của các thời kỳ trước để lại, kể cả những kịch mục nghiệp dư từ trước năm 1945 ở Hà Nội.
Kịch phẩm thuộc loại đề tài nào, dù là chính luận, giải trí hay phục vụ sự kiện, dù là kịch ngắn hay kịch dài đều cần đảm bảo có giá trị tư tưởng
và giá trị thẩm mỹ nghệ thuật cao. Tăng cường sử dụng kỹ thuật hiện đại, công nghệ tiên tiến vào công việc dàn dựng kịch bản để nâng cao chất lượng sản phẩm nghệ thuật kịch. Tiến hành công tác kiểm định chất lượng sản phẩm kịch kỹ lưỡng, chặt chẽ.
Ban Giám đốc và Hội đồng nghệ thuật của nhà hát kịch cần nghiên cứu xác định trước tỷ trọng hợp lý cho từng loại kịch mục để chỉ đạo các bộ phận chức năng tiến hành công tác lập kế hoạch dài hạn, ngắn hạn xây dựng hệ thống các loại sản phẩm nghệ thuật của NHK Hà Nội trong những năm tới. Riêng năm 2014, nhà hát kịch cũng đã đề ra kế hoạch lựa chọn và dàn dựng được 5 kịch bản mới.
3.2.3.2. Phát triển sâu rộng và đều đặn hơn nữa thị trường biểu diễn kịch nói Hà Nội
Để xứng danh hạng I tầm quốc gia, thương hiệu số 1 của NHK Hà Nội, đồng thời phù hợp với định hướng hình thành, phát triển và hoàn thiện thị trường văn hóa, nghệ thuật của Đảng đề ra, NHK Hà Nội cần có kế hoạch phát triển công tác biểu diễn và quảng bá kịch nói Hà Nội sâu rộng hơn nữa trong thời gian tới.
Ưu tiên nhiều nhất là kế hoạch tổ chức biểu diễn trên địa bàn toàn thành phố Hà Nội. Bảo đảm có tổ chức biểu diễn ở rạp Công nhân và một số nhà hát, rạp phối hợp ở trung tâm thành phố, có tổ chức biểu diễn ở các quận, thị xã và các huyện ngoại thành Hà Nội, có tổ chức biểu diễn ở các sân khấu nhỏ của các nhà văn hóa, trung tâm văn hóa quận, huyện. Bảo đảm cho cả ba đoàn của NHK Hà Nội đều có chương trình biểu diễn ở tất cả 29 đơn vị quận, huyện, thị xã của thành phố. Bảo đảm mỗi đơn vị hành chính này mỗi năm có một đến hai lần được NHK Hà Nội đến biểu diễn.
Riêng ở rạp Công Nhân bảo đảm có kế hoạch biểu diễn đều đặn hàng tháng trên 15 buổi. Hầu hết các chương trình biểu diễn này đều có bán vé thu tiền với chế độ giá vé hợp lý khác nhau. Cần có kế hoạch quy định biểu diễn miễn phí cho các chương trình biểu diễn ở vùng sâu, vùng xa, vùng nghèo và các chương trình biểu diễn mang tính giáo dục thẩm mỹ nghệ thuật, quảng bá kịch nói Hà Nội, hỗ trợ hướng dẫn các hoat động nghệ thuật không chuyên. Tổng quát lại, riêng năm 2014, phải đảm bảo tổ chức biểu diễn được trên 70 buổi, thu được hơn 1,1 tỷ đồng, phục vụ khoảng 35 nghìn lượt người Hà Nội xem kịch nói Hà Nội.
Ưu tiên thứ hai là kế hoạch tổ chức biểu diễn định kỳ theo từng dịp kỷ niệm lớn của thành phố và quốc gia, biểu diễn theo định kỳ hội diễn nghệ thuật chuyên nghiệp. Trong loại kế hoạch này cũng gồm có 2 phần: phần diễn phục vụ ngày lễ, ngày hội và phần biểu diễn phục vụ công chúng có bán vé.
Thứ ba, kế hoạch tổ chức biểu diễn lưu diễn hoặc theo lời mời tới các địa phương khác trong nước và ngoài nước. Ngoài ra cũng cần có kế hoạch dự phòng tổ chức biểu diễn theo yêu cầu đột xuất. Cũng cần có kế hoạch cho phép ba đoàn và rạp tổ chức biểu diễn xã hội hóa trên địa bàn Hà Nội và các địa phương khác, đặt dưới sự giám sát của NHK Hà Nội và có sự trích nộp phần trăm doanh thu vào ngân sách của nhà hát, thực hiện đúng chế độ nộp thuế và bản quyền tác giả.
Công tác lập kế hoạch phát triển biểu diễn sâu rộng này phải rất chủ động trên cơ sở nắm bắt vững vàng nhu cầu tiếp xúc kịch nói Hà Nội của các thị trường văn hóa nghệ thuật. Không thể duy ý chí chủ quan áp đặt nhu cầu để lập kế hoạch. Vì vậy, trước khi xây dựng kế hoạch tổ chức biểu
diễn NHK Hà Nội cần tiến hành một chương trình nghiên cứu nhu cầu văn hóa nghệ thuật hiện thực và tiềm năng rất công phu. Ngày nay người ta hay gọi đó là công tác nghiên cứu marketing văn hóa nghệ thuật. Thực chất marketing là để dùng cho các tổ chức, tập đoàn kinh doanh quy mô lớn trong điều kiện đã có hệ thống thị trường thương mại phát triển mạnh.
Trong lúc này và còn rất lâu NHK Hà Nội vẫn là một đơn vị quy mô nhỏ độc lập không có “công ty mẹ và công ty con”, không có chi nhánh, đại lý, cũng không phải là một doanh nghiệp kinh doanh nghệ thuật, thị trường nghệ thuật biểu diễn mới được hình thành chưa hoàn thiện trong một số thành phố lớn, cơ chế thị trường ở nước ta phải theo định hướng XHCN.
Cho nên tác giả luận văn xét thấy NHK Hà Nội không cần thiết lập ra một đơn vị tổ chức làm công tác marketing và áp dụng nghiên cứu toàn diện hệ thống các loại thị trường văn hóa nghệ thuật và quy trình phương pháp nghiên cứu thị trường như đối với các tập đoàn kinh doanh thương mại.
3.2.3.3. Nâng cao hơn nữa tài năng nghệ sĩ, trình độ cán bộ quản lý, tăng cường xây dựng cơ sở hạ tầng, trang bị kỹ thuật
Nền nghệ thuật nước nhà rất cần những nghệ sĩ tài năng - bản lĩnh và cũng rất cần những nhà quản lý tâm huyết - bản lĩnh. Bản lĩnh của người quản lý và nghệ sĩ phải thống nhất - đó là bản lĩnh văn hóa Việt, nghệ thuật Việt hướng về nhân dân. Còn sự khác nhau là tâm huyết nhà quản lý và tài năng của nghệ sĩ phải được đan xen, kết hợp để định hướng, chuẩn mực sự diễn đạt nghệ thuật đẹp đẽ, chân chính, đúng với tâm hồn nghệ sĩ và tâm hồn nhân dân. Suy cho cùng, nghệ thuật phải đưa ra thông điệp, và thông điệp đó phải được đại bộ phận nhân dân - người thưởng thức - đón nhận một cách tự nguyện.
Phấn đấu cho một nền nghệ thuật đích thực luôn cần tới vai trò của những cán bộ quản lý, nghệ sĩ đích thực và một quyết tâm hành động cũng đích thực và cần triển khai từ cấp phép, kiểm duyệt đến kiểm tra. Các địa phương nên bố trí thêm nhân lực cho thanh tra, kiểm tra. Bồi dưỡng năng lực quản lý - thẩm định (chương trình, nghệ sĩ) và sự phối - kết hợp giữa Trung ương - địa phương và các địa phương với nhau. Về mức xử phạt với các sai phạm như cố tình, có hệ thống, gây hậu quả không tốt, ảnh hưởng tới ngành, có tác dụng xấu với xã hội... đề nghị tùy mức độ nặng nhẹ mà dừng không cấp phép có thời hạn (từ ba đến sáu tháng hoặc lâu hơn) đối với nghệ sĩ, chương trình tổ chức biểu diễn, đơn vị nghệ thuật, v.v... và xử phạt này phải được phối hợp các lĩnh vực khác để thống nhất không cho hoạt động ở các lĩnh vực như: đóng phim, quảng cáo, thời trang, người mẫu, xuất hiện trên các phương tiện truyền thông, kể cả hoạt động ở nước ngoài... Thiết nghĩ, nếu các nghệ sĩ, các đơn vị nghệ thuật, công ty tổ chức biểu diễn nghiêm túc thì chắc chắn sẽ nhận được sự ủng hộ của công chúng. Tóm lại, quyết tâm lập lại trật tự trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật trước hết nghệ sĩ phải được khẳng định và được bảo vệ danh dự, uy tín, không để tình trạng "con sâu bỏ rầu nồi canh", và đem nghệ thuật đến với công chúng một cách đúng nghĩa, lành mạnh và trọn vẹn.
Vừa qua, NHK Hà Nội đã có kế hoạch tổ chức xét danh hiệu chức danh nghề nghiệp cho diễn viên hạng III lên hạng II đối với các diễn viên đạt danh hiệu NSND, NSƯT. Những năm tới còn tiếp tục xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp cho các diễn viên khác. Phấn đấu để có thêm nhiều nghệ sĩ đạt danh hiệu nghệ sĩ ưu tú, nghệ sĩ nghệ nhân, NHK cũng đã có kế hoạch đưa một số diễn viên đi đào tạo nâng cao nghề nghiệp nghệ thuật