Ý NGHĨA VỀ MẶT CHÍNH SÁCH
2. Những khuyến nghị chính cho các nhà hoạch định chính sách
1. Tăng cường nghiên cứu về kỳ thị mà người khuyết tật cảm nhận:
• Nghiên cứu này chỉ ra hiện nay ở Việt Nam chưa có sự thống nhất trong cách gọi các loại kỳ thị khác nhau. Việc sử dụng lẫn các thuật ngữ liên quan đến khái niệm kỳ thị như kỳ thị dành cho người khuyết tật (public stigma) với cảm nhận kỳ thị hay kỳ thị người khuyết tật cảm nhận (tạm dịch từ cụm từ
“perceived stigma”) và tự kỳ thị (self stigma). Vì lẽ đó, cần có một nghiên cứu để rà soát và tìm kiến sự thống nhất về thuật ngữ trong các nghiên cứu về kỳ thị. Thống nhất về thuật ngữ và khái niệm cho các khái niệm trong tiếng Việt giúp tránh nhầm lẫn trong việc xác định đối tượng hưởng lợi của các
hoạt động can thiệp xóa bỏ kỳ thị vì các loại kỳ thị khác nhau có đối tượng can thiệp khác nhau.
• Nghiên cứu này có mục tiêu tổng hợp các bằng chứng về kỳ thị liên quan đến khuyết tật, bối cảnh xã hội nơi có kỳ thị và tác động đến cuộc sống của người khuyết tật từ quan điểm của người khuyết tật. Kết quả nghiên cứu chỉ ra sự cần thiết (i) tiến hành nghiên cứu rà soát tiếp theo ở cấp thể chế và hệ thống, tập trung vào đánh giá các chính sách và chương trình hiện có ở Việt Nam trong việc xóa bỏ hoặc gây ra kỳ thị và phân biệt đối xử người khuyết tật, chú ý đến các yếu tố tuổi, giới, loại khuyết tật và tính đa chiều của khuyết tật trong các chính sách và chương trình này. Nghiên cứu tiếp theo cùng lúc có thể (ii) rà soát ở cấp hệ thống và thể chế để tìm các thực hành tốt hoặc chưa tốt trong việc chống kỳ thị hoặc/và phân biệt đối xử. Trên cơ sở kết quả của (i) và (ii), các biện pháp có thể được đưa ra để xóa bỏ kỳ thị liên quan đến khuyết tật.
2. Hoạt động trực tiếp với người khuyết tật để xóa bỏ kỳ thị:
Tăng cường năng lực cho các hội, nhóm, câu lạc bộ của người khuyết tật để các tổ chức này giúp người khuyết tật và gia đình họ tham gia sâu và có hiệu quả vào các hoạt động xã hội. Các hoạt động này nên tập trung vào các lĩnh vực như sau:
• tăng cường cơ hội giao tiếp xã hội, cơ hội liên kết giao lưu với những người có cùng cảnh ngộ cho người khuyết tật và người thân của họ (bố mẹ và/hoặc con của người khuyết tật);
• nâng cao nhận thức và hiểu biết về quyền của người lao động và quyền của người khuyết tật;
• nâng cao kỹ năng làm cha mẹ cho cha mẹ có con là người khuyết tật. Đối với cha mẹ có con là người điếc, các hoạt động nâng cao kỹ năng cần bao gồm hiểu biết tầm quan trọng của việc bố mẹ trực tiếp giao tiếp với con và học ngôn ngữ ký hiệu;
• nâng cao khả năng nhận diện kỳ thị cho cả người khuyết tật
và cha mẹ họ và các biện pháp để xử lý các kỳ thị này đặc biệt trên lĩnh vực việc làm và giáo dục;
• cung cấp các thông tin tiếp cận dịch vụ y tế: ở đâu và ai có thể hỗ trợ các loại dịch vụ y tế nào;
• cung cấp thông tin về sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục cho cả nam và nữ đặc biệt nhóm người khuyết tật chưa bao giờ được đến trường hoặc chưa học hết tiểu học.
Qua việc tăng cường tham gia các hoạt động xã hội, tính tự tin, luyện tập tính tổ chức, năng cao khả năng làm việc nhóm của người khuyết tật được tăng cường. Về phía cha mẹ, việc tham gia các hoạt động với người khuyết tật giúp họ hiểu hơn và có kiến thức về kỳ thị mà con cái họ gặp phải. Khi năng lực của cả hai bên con cái và cha mẹ được tăng cường, họ cùng xây dựng hình ảnh người khuyết tật tự chủ và vươn lên trong cuộc sống. Có như vậy, người khuyết tật sẽ là người thúc đẩy quá trình giảm kỳ thị dành cho họ. Thêm vào đó, thông qua sự tham gia vào quá trình này của cả cha mẹ hoặc người thân, tự kỳ thị xuất phát từ môi trường gia đình có cơ hội được đẩy lùi.
3. Vận động chính sách nên tập trung vào quyền được tham gia bình đẳng và đầy đủ vào xã hội của người khuyết tật. Các vận động chính sách nên tập trung vào một số nội dung sau nhằm đáp ứng được nhu cầu và đòi hỏi của người khuyết tật:
• Vận động điều chỉnh chính sách giám định mức độ khuyết tật để đưa vào quá trình giám định này các cân nhắc liên quan đến khả năng tham gia các hoạt động xã hội và kinh tế của người được giám định (bị ảnh hưởng bởi khuyết tật mà họ có) như là một phần cấu thành của bản thân các khuyết tật. Việc này có thể tiến hành vận động cùng lúc với việc triển khai toàn diện Công ước về Quyền của Người khuyết tật mà Việt Nam là thành viên;
• Vận động mở rộng (hay bổ sung) việc sử dụng ngôn ngữ ký hiệu và chữ nổi các trường hòa nhập hay đào tạo nghề và các
cơ sở cung cấp dịch vụ công cho người điếc/khiếm thính và người khiếm thị/mù, đặc biệt tại các vùng sâu vùng xa. Trong hệ thống giáo dục, ngôn ngữ ký hiệu và chữ nổi cần được sử dụng từ cấp mầm non;
• Vận động thiết lập một cơ chế giám sát đảm bảo công bằng cho người khuyết tật trong quá trình tuyển dụng và thực hiện các chế độ và điều kiện lao động mà họ được hưởng theo luật. Cần xây dựng văn bản pháp luật yêu cầu đơn vị thuê lao động áp dụng các điều chỉnh hợp lý (reasonable accommodation) theo tinh thần Công ước về Quyền của Người khuyết tật mà Việt Nam đã ký để tạo điều kiện tiếp cận việc làm cho người khuyết tật;
• Tăng cơ hội hướng nghiệp và đa dạng đào tạo nghề cho người khuyết tật tại cả các trung tâm dạy nghề chuyên biệt và các trung tâm dạy hòa nhập có chất lượng và có cơ sở vật chất (kể cả cung cấp tài liệu và ngôn ngữ giảng dạy) phù hợp với các khuyết tật khác nhau để giúp người khuyết tật có thể học bình đẳng như những người không khuyết tật;
• Vận động chính sách để tăng cường và củng cố môi trường giáo dục văn hóa và học nghề thân thiện hơn với người khuyết tật: tăng cơ hội đào tạo kỹ năng dạy người khuyết tật cho giáo viên, tăng cường năng lực nhận diện và xử lý các kỳ thị cho đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý, cung cấp các cơ hội cho cha mẹ là người khuyết tật tham gia vào việc giáo dục con, cung cấp cơ sở vật chất để người khuyết tật có thể có cơ hội tiếp cận giáo dục một cách bình đẳng;
• Vận động đưa các điều chỉnh về sử dụng thẻ BHYT với người không có hộ khẩu thường trú ở nơi họ cư trú thường xuyên để tạo điều kiện cho người khuyết tật sử dụng dịch vụ y tế và giảm chi phí y tế;
• Vận động xây dựng bộ tài liệu (với kênh truyền thông thích hợp) chăm sóc SKSS và SKTD cho cả nam và nữ (đặc biệt
cho bà mẹ mang thai) là người khuyết tật, phù hợp cho từng nhóm khuyết tật để họ có các thông tin cần thiết. Các chương trình chăm sóc SKSS và SKTD cần chú ý đến những người chưa bao giờ đi học hoặc chưa học xong tiểu học;
• Vận động đưa chương trình nâng cao nhận thức và chăm sóc sức khỏe tinh thần như các tư vấn về tâm lý vào các cơ sở hay trung tâm chăm sóc sức khỏe cho người khuyết tật hay qua các hội, câu lạc bộ, nhóm với các kênh truyền thông và các tài liệu hướng dẫn phù hợp với từng dạng khuyết tật.
4. Các hoạt động và can thiệp chính sách nêu trên cần cân nhắc đến nhóm khuyết tật có xu hướng cảm nhận kỳ thị cao như nam giới, tuổi từ 18 đến 38, những người có đa dạng tật và những người thuộc nhóm khiếm thị và khuyết tật vận động.