Chương 1. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ VÀ NGUỒN TƯ LIỆU
1.2. Nguồn tƣ liệu phục vụ Luận án
1.2.3. Những băn khoăn về tư liệu
Về cơ bản, các tƣ liệu đã liệt kê rất cần thiết, quý báu, có thể nói là đủ để triển khai nhiệm vụ nghiên cứu song giữa chúng lại có độ “vênh” không ít.
Chẳng hạn như trong tước chế thời Lê Thái Tổ, các sử gia: Phan Huy Chú, Đặng Xuân Bảng không xem Trí tự là tước phong và định tước cấp công thần với chỉ một cấp duy nhất là Hầu tước, chia thành 9 đẳng: Huyện Thượng hầu, Á Thượng hầu, Hương Thượng hầu, Đình Thượng hầu, Huyện hầu, Á hầu, Quan Nội hầu, Quan Phục hầu, Trước Phục hầu. Ngƣợc lại, Lê Quý Đôn xếp Trí tự vào tước cấp (gồm ba cấp: Hạ Trí tự, Thượng Trí tự, Đại Trí tự); tước Hầu gồm 9 cấp (không phải “1 cấp 9 đẳng” nhƣ cách phân loại của Phan Huy Chú), đồng nghĩa tước cấp đại thần “hồi quốc sơ” có tới 12 cấp.
Thông tin về hệ thống tước vị thời Lê Thánh Tông cũng thiếu nhất quán, Đại Việt sử ký toàn thư, Kiến văn tiểu lục, Lịch triều hiến chương loại chí chép là 7 đẳng hoàng thất, 4 đẳng huân thần. Sử học bị khảo cho rằng hệ thống tước vị đời Hồng Đức gồm 5 đẳng hoàng tộc, 4 đẳng đối với công thần.
Ngoài ra, quan điểm về “tước vị” và “huân cấp” cũng có mâu thuẫn giữa Kiến văn tiểu lục với Sử học bị khảo, giữa Lê Quý Đôn với Phan Huy Chú, giữa Đặng Xuân Bảng với tác giả Thụy Cung Vũ chi thạch bi…
Với nguồn tư liệu sắc phong, gia phả, do đặc thù về niên đại (thường có niên đại “muộn”) nên nội dung đề cập có nhiều vấn đề cần phải tiếp tục khảo
41
cứu mà trường hợp Khai quốc công thần Lê Văn An là dẫn chứng điển hình.
Đối chiếu với Đại Việt sử ký toàn thư, Lê Văn An được phong tước Đình thượng hầu năm Thuận Thiên thứ hai (1429) [34, tr.357] song tƣ liệu điền dã chúng tôi thu thập đƣợc lại cho những thông tin khá mâu thuẫn: Đền dựng năm Đinh Dậu (1597) đời vua Lê Kính Tông. Người dân địa phương vẫn gọi Lê Văn An trong niềm thành kính (theo tước vị) là Khắc Quốc công. Di tích thờ phụng ông đƣợc gọi theo tên nôm là “Đền Khắc quốc công”. Cần nói thêm, Lê Văn An mất năm 1437 (thời Lê Thái Tông), lúc này tước chế thời Lê Sơ vẫn theo nguyên tắc “công thần phong Hầu tước”, bởi vậy, tước Khắc Quốc công phải chăng đƣợc các đời vua sau ban phong?
Một dẫn chứng khác là nội dung bản gia phả dòng họ Lê/Lưu Nhân Chú phát hiện ở Đại Từ - Thái Nguyên, đề cập đến sự kiện năm Thuận Thiên thứ nhất (1428), Lê Thái tổ gia phong cho Lê Nhân Chú các hàm, chức: Sô khởi nghĩa Thứ thủ thiết đội kỵ quân vệ, Thôi hùng Tán trị, Hiệp mưu Dương vũ Công thần, Nhập nội kiểm hiệu, Tư không kiêm Tư khấu, Bình chương Quân quốc trọng sự, Nhập nội hoàng tông, Thượng Á hầu.
Tước vị của Lê Nhân Chú (Thượng Á hầu) [91, tr.47] đã bổ sung phần khuyết thiếu về ông mà Đại Việt sử ký toàn thư không đề cập, song lại mẫu thuẫn với thông tin của Lam Sơn thực lục (bản Lê Sát): Lưu Nhân Chú tước Sùng Sơn hầu [64, tr.211].
Lý lịch đền thờ Trịnh Khả do địa phương cung cấp cho biết: Thái úy Trịnh Khả được phong tước Vinh quốc công; song đối chiếu với nhóm văn bia phát hiện ở tỉnh Hà Nam (niên đại thế kỷ XX) mà Mai Hồng dịch thuật, công bố trên Thông báo Hán Nôm học 1998 [18, tr.159-167] thì Vinh Quốc công lại là tước hiệu của Lê Sao (trùng với thông tin trong Khâm định Việt sử thông giám cương mục). Đây phải chăng là sự “trùng hiệu” hay do nhầm lẫn của một trong số các tƣ liệu?
42 Tiểu kết chương 1
Tước vị nói chung và tước vị thời Lê Sơ nói riêng đã được nghiên cứu, tìm hiểu trong một số chuyên luận, chuyên khảo. Sự gợi mở này là thuận lợi rất lớn cho chúng tôi khi tiếp cận, giải quyết vấn đề. Song bên cạnh đóng góp của các nhà nghiên cứu đi trước, vẫn có một số nhận định, luận điểm cần thảo luận về tính chính xác, sự toàn diện. Thực tế ấy cho thấy, định chế phong tước thời Lê Sơ cần tiếp tục được tìm hiểu một cách triệt để, sâu sắc hơn dưới các góc độ: Hệ thống tước phong qua các triều đại, đãi ngộ, đặc quyền cho người được phong tước… Quan trọng hơn, cần chỉ rõ những đặc điểm, tính chất, tính ƣu việt và hạn chế của cơ chế này.
Độ “vênh” thông tin của hệ thống tƣ liệu là vấn đề mà chúng tôi phải giải quyết khi triển khai Luận án và thực tế là chúng tôi đã làm hết sức có thể, cố gắng so sánh, đối chiếu, hy vọng tìm ra đáp án chấp nhận đƣợc.
43
Chương 2. CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ HỆ THỐNG TƯỚC VỊ THỜI LÊ SƠ