a) Sii bung no ve dan eo
The'ndo d Bung no'ddn so'?
Tu gida the'ki XX, dan sd the gidi tdng vdi nhip dp ehua tung thdy.
9^dm 1950, ddn sd the gidi d 2,5 ti ngudi Hdm 1980, d 4,4 ti nguai Hdm 1987 Cd 5 ti ngudi Hdm 1999 xdp xigdn 6 ti ngudi Heu cu theo tdc dp gia tdng dd thi de'n gida the kiXXI, ddn sd the gidi se d gdn 9 ti, trong kfii theo cdc nhd kfioa hpc, ddn sd the gidi d muc 3,5 ti
ngudi d phu hpp.
Bung nd ve ddn sd la su gia tdng ddn sd qud nhanh trong mot thdi gian ngdn, gdy dnh hudng tieu cue ddn mpi mat cda ddi sd'ng xd hdi.
Su bung nd din sd ed anh hudng nhu t h i nao dd'n ddi sdng eua eon ngudi ? Hien nay, theo Lien hap qud'c, vdn cdn rdt nhiiu nguai ddn tren the gidi dang sdng trong tinh trqng ddi ddi ddng, 25 - 30% so'do dpng d ede
nudc ddng phdt trien kfidng cd viec dm thudng xpyin, cd the'gidi vdn con han 1 ti ngudi mu chu. Hien tupng Bung ndvi ddn sd chi dien ra d cdc nudc ngheo ndn, Cac hdu a chduji, chdu (Phi vd Mi La-tinh dm cho ede nude ndy ngdy cdng Cun sdu han vdo con duang ddi ngheo vd Cae hdu.
Em nghigi kfii dpc cdc thdng tin tren ?
Bung nd din sd da trd thanh ndi lo eua nhilu nudc trdn t h i gidi, cua ca cdng ddng qude t l , lam phi yd cic yd'u td cin bing cua tu nhidn, xa hdi ; lam can kidt tai nguydn, suy thoai trim trgng nin kinh t l qude dan, gay ra nan ddi, dich bdnh, thit nghiep, tha't hgc, suy thoai ndi gid'ng, d nhidm mdi trudng, uy hilp true tid'p dd'n su tdn tai cua loai ngudi.
b) Trach nhiem cua cong dan tronq viec han che eU bung no ve dan eo 6 nudc ta, sau gin 40 nam thuc hidn cdng tie din sd va k l hoach hoa gia dinh, chung ta da dat duge mdt sd thanh tfch, nhung mfic tang dan sd vin cao, 105
lam can trd tdc do phat trien kinh te - xa hdi, gay khd khan eho vide nang cao chit lugng cugc sd'ng cua ngudi dan.
La nhumg cdng dan, chung ta cin :
- Nghiem chinh thuc hidn Ludt Hdn nhdn vd Gia dinh ndm 2000 va chinh sach din sd - ke hoach hoa gia dinh cua Nha nudc : khdng kit hdn sdm, khdng sinh con d tudi vi thanh nien, thuc hidn mdi gia dinh chi cd tfi 1 din 2 con
- Tfch cue tuydn truyin, vin ddng gia dinh va mgi ngudi xung quanh thuc hien tdt Ludt Hdn nhdn vd Gia dinh ndm 2000, chfnh sieh din so - k l hoach hoa gia dinh cua Nha nudc.
3. Nhurng djch benh hiem ngheo va trach nhiem cua cdng dan trong viec phong ngCra, day lui nhumg djch benh hiem ngheo
a) Nhu'ng djch benh hiem ngheo
Nhin loai ngay nay dang phai dd'i mat vdi nhumg can bdnh nguy hiem nhu : lao, sdt ret, dich ta, tim mach, huyd't ap, ung thu, cum gia cam va dac bidt la AIDS.
Tu nhung ndm 80 cua the'ki XX, ^iy dpc mdi phdt hien duac ngudi ddu tien mac cdn BenhJiI(DS, thi den cudi ndm 2000, theo udc tinh cua To chue 'Yte The gidi (WHO) dd cd gdn 40 trieu nguai tren todn edu nhiem HII^, trong dd tren 90% tap trung a cdc nudc dang phdt trien Onudc ta, tinh den ngdy 31 thdng 12 ndm 2005 dd cd : 104. Ill ngudi nhiimHI'i^, 17 289 ngudi6iJAI(DS, 10.071 ngudidatuvongviJiI(DS^^\
Em nghigi kfii dpc ede thdng tin tren ?
Cac dich bdnh hilm ngheo thuc su dang uy hilp dd'n su sd'ng cua toan nhin loai. Vi vay cae qud'c gia, dan tdc, cdng ddng qude td' va ca loai ngudi ein phai hgp tie, dau tu tri tue, sfic luc va cua cai dl ngan chan, diy lui nhiing ein bdnh hiem ngheo. Tham gia phdng chd'ng dieh bdnh hilm ngheo khdng nhiing la nghTa vu ma cdn la luong tim, trach nhidm dao dfic cua ti't ea mgi ngudi.
b) Trach nhiem cong dan tronq viec tham, q\a phonq nqda va day lui nhu'ng djch benh hiem ngheo
La nhiing hgc sinh, chung ta cin phai :
- Tfch cue ren luydn thin thi, tap luydn thi due thi thao, an udng dilu dd, gifi gin vd sinh, bao vd sfic khoe ;
(1) Theo Bdo cdo tinh hinh nhiim HIV I AIDS, ngay 13 thang 2 nam 2006, cua Bd Y te.
106
~ Sd'ng an toan, lanh manh, tranh xa cae td nan xa hdi, trinh xa cic hanh vi ed the gay hai cho cudc sd'ng cua ban than, gia dinh va xa hdi.
- Tfch cue tham gia tuyen truyin phdng trinh eae dieh benh hilm ngheo ; tuydn truyin phdng chd'ng ma tuy, mai dim va cic td nan xa hdi khie trong cdng ddng.
HI - TU LIEU THAM KHAO
1. Van de moi trudng hien nay diroc cong dong quoc te quan tam nhirthe'nao ?
Cud'i thi ki XIX va nfia diu thi ki XX, nhin thfie vl vin dl mdi trudng chi tip trung vao vide quan If hiiu hidu cic ngudn tai nguydn thidn nhien, bao vd cic khu bao tdn thidn nhidn va cae cdng trinh do con ngudi tao ra.
Vao nfia sau thi ki XX, cd ba yd'u td dua din nhihig thay ddi ldn trong vide bao vd mdi trudng :
+ Yd'u td khoa hgc va bao vd thidn nhidn gin chat vdi nhau.
+ Nhan thfie dung din vl mdi trudng ngay cang phd bid'n.
-I- Cich dl cip vi'n dl thay ddi, quan nidm vl mdi trudng rdng hom trudc ri't nhilu, bao gdm tit ea cac mat cua mdi trudng thidn nhidn : di't, nudc, khoang san, cic co thi sd'ng, khf quyin, dai duomg, ldng di't..., nhu ciu vl noi d cua con ngudi.
Diu nhiing nam 1970, mgi ngudi ngay cang nhan rd nhiing hiem hoa ve mdi trudmg sinh thii nhu su phi huy ting d-ddn, mua a-xft, d nhidm cdng nghidp, d nhilm cac ngudn nudc sach...
- Nam 1969, Dai hdi ddng Lien hgp qud'c thdng qua Nghi quylt 2581 (XXIV) vl tridu tap mdt hdi nghi qud'c te vl mdi trudng nhin vide Chfnh phii Thuy Diln dua ra nhiing hudmg din hanh ddng cho cac chfnh phu va eae td ehfic qud'c td' nhim bao vd va cai thidn mdi trudng sd'ng eho eon ngudi... thdng qua hgp tic qud'c tl, cd ehu y dd'n tim quan trgng dac bidt cua vide tao dilu kien cho eae nudc dang phit triln ngan chan xu hudmg suy thoii cua mdi trudng.
- Ngay 5-6-1972, Hdi nghi Lien hgp qud'c vl mdi trudng dugc td ehfic tai Std'c-khdm (Thuy Diln). Diy la hdi nghi qud'c te ci'p cao diu tidn vl mdi trudng va tfi do cac nudc li'y ngay 5 thing 6 hang nam la Ngdy Mdi trudng the gidi.
107
Hdi nghi Std'c-khdm thdng qua ban Kehoqch hdnh ddng vi Mdi trudng vi khuyd'n"
nghi thanh lap Chuong trinh Mdi trudng ciia Lien hpp qudc (viit tit la UNEP).
- UNCED-Rio 1992 : Hdi nghi cip cao vl Mdi trudng va Phat triln eua Lidn hgp qud'c tai Ri-d dd Gia-nd-rd (Bra-xin) nam 1992.
- Chuong trinh nghi su 21 : Diy la chuong trinh hanh ddng toan didn vl mdi trudng trdn toan thi gidi cho dd'n thi ki XXI da dugc Hdi nghi thugng dinh trai di't d Ri-d dd Gia-nd-rd thdng qua, se do cac chfnh phu, cae td ehfic Lidn hgp qud'c, cac co quan phat triln, cic td ehfic phi chfnh phu (NGO)... phdi hgp thuc hidn trdn mgi ITnh vuc ma hoat ddng eua con ngudi cd tic ddng dd'n mdi trudng.
- Hdi nghi thugng dinh thi gidi vl Phat triln bin viing tai Gid-han-ne-xbude tfi ngay 2 dd'n 4-9-2002 thdng qua Tuydn bd chfnh tri va K l hoach thue hidn cac chuong trinh ndi trdn.