Chương 3: GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ VỀ VẤN ĐỀ QUẢN LÝ NGUỒN TIN CỦA CÁC CƠ QUAN BÁO CHÍ NGÀNH TƯ PHÁP VIỆT NAM
3.2. Giải pháp quản lý nguồn tin của báo Pháp luật Việt Nam, Bảo vệ pháp luật, Pháp luật và Xã hội
3.2.1. Giải pháp về về tổ chức nguồn tin
Theo PGS,TS. Nguyễn Văn Dững (Học viện Báo chí và Tuyên truyền)
“Hoạt động báo chí - truyền thông của chúng ta đang đứng trước những thách thức gay gắt và những cơ hội lớn. Thách thức về cạnh tranh với mạng xã hội và truyền thông xã hội đòi hỏi thay đổi tư duy và phong cách hành nghề cũng như mô thức tổ chức tòa soạn; thách thức về kinh tế báo chí truyền thông khi thị phần và công chúng báo chí bị thu hẹp; thách thức về vai trò, vị thế và năng lực tác động xã hội,...Nếu cơ quan báo chí nào thành công trong vươn ra chiếm lĩnh thị phần và chi phối công chúng thì đồng nghĩa với việc thành công trong phát triển kinh tế báo chí – truyền thông và làm tốt nhiệm vụ chính trị; nếu không thì “xôi hỏng, bổng không”[57]. Như vậy, việc đa dạng hóa nguồn tin rất quan trọng.
Đặc biệt, trong môi trường truyền thông số nền báo chí - truyền thông của chúng ta đang đứng trước những thách thức không nhỏ. Trước hết là thách thức về nhận thức và kỹ năng làm việc của nhà báo, nhà truyền thông vận động xã hội; thứ hai là thách thức về mô hình và cách thức tổ chức sản xuất sản phẩm báo chí - truyền thông; thứ ba là thách thức về hoạt động quản lý - bao gồm quản lý cấp vĩ mô và quản lý cấp vi mô – quản lý tòa soạn và cơ quan báo chí cũng như quản lý chiến dịch và kế hoạch truyền thông; thứ tư là thách thức về cách thức ứng xử với công chúng - xã hội....
Phương thức để đa dạng hóa nguồn tin không có cách gì khác là nằm ở mấy việc sau:
- Duy trì tốt các nguồn tin truyền thống - Mở rộng các nguồn tin mới
- Chia sẻ, kết nối các nhóm nguồn tin
Muốn vậy, phải tăng cường tin do phóng viên, biên tập viên tự sản xuất. Từ những nguồn tin đã có, đội ngũ phóng viên, biên tập của các báo
phải tự khai thác, và sản xuất thông tin, hạn chế tin dùng lại của các cơ quan báo chí khác.
Với những thông tin quan trọng, thời sự, đang nhận được sự quan tâm của nhiều người, cơ quan báo chí cần trực tiếp cử những nhóm phóng viên tác nghiệp như: tình hình thiên tai, bão lũ; các sự kiện có sự hiện diện của lãnh đạo trung ương tác động trực tiếp đến đời sống của người dân Thành phố và thu hút sự quan tâm của người dân thành phố... Để sử dụng trực tiếp thông tin do chính cơ quan báo chí khai thác được. Có như thế, từ một nguồn cung cấp thông tin, nhưng góc nhìn của cơ quan báo chí khác nhau sẽ có những nét riêng biệt, các cách khai thác thông tin riêng biệt. Báo chí ngành Tư pháp, sẽ nhìn các sự việc, các vấn đề nhiều hơn dưới góc nhìn pháp lý, với những chuẩn mực nghiêm túc, đúng luật, đúng quy định liên quan hơn. Đó chính là cách tạo nên uy tín của tờ báo.
Các cơ quan báo chí cũng cần khai thác hiệu quả hơn nguồn tin từ Thông tấn xã Việt Nam. Hiện nay, đa phần các báo đều có ký kết hợp đồng khai thác với Thông tấn xã Việt Nam thông qua 2 gói tin tức: gói nội dung văn bản (bình quân chi phí cho gói này là 2 triệu đồng/tháng.
Khai thác nguồn tin từ mạng xã hội và báo chí cũng đảm bảo tính hợp lý. Trong nhiều trường hợp, nguồn tin từ báo chí nhanh nhạy và trở thành nguồn định hướng. Đội ngũ phóng viên của các báo Pháp luật Việt Nam, Bảo vệ pháp luật, Pháp luật và Xã hội cũng sử dụng mạng xã hội như nguồn gợi ý thông tin, tuy nguồn này khó kiểm chứng về độ chính xác, nhưng lại có sự thu hút công chúng. Tổ chức và khai thác nguồn tin từ đây đặt ra rất nhiều vấn đề:
Sử dụng liều lượng thế nào là phù hợp, làm thế nào để kiểm chứng, làm sao để cạnh tranh được với các phương tiện truyền thông với cơ chế khai thác nguồn tin này...
Từ các đơn vị xã hội hóa hợp tác sản xuất. Hiện nay, các cơ quan báo chí thường có nhiều loại hình báo chí, nhiều ấn phẩm. Tổ chức quản lý nguồn tin hiệu quả nhất chính là sử dụng thông tin của chính các ấn phẩm nội bộ. Ví dụ, chuyên trang Pháp luật Dân sinh của Báo Pháp luật và Xã hội thường sử
dụng thông tin của báo Pháp luật Xã hội điện tử, nhất là ở mảng thông tin Pháp lý, giải trí… khi đội ngũ làm tin của của chuyên trang những mảng này còn yếu.
Các đơn vị xã hội hóa hợp tác sản xuất cơ bản cũng có những đội ngũ rất nhạy bén trong việc khai thác nguồn tin. Tuy nhiên, nguồn tin này đôi khi lại chạy theo hướng “giật gân”, “câu view”, nên việc sử dụng cũng có phần hạn chế.
3.2.2. Giải pháp về quản lý nguồn tin
Khi đã tổ chức được các nguồn tin đa dạng có sự điều chỉnh trong cách thức tổ chức nguồn tin trên báo chí, việc quản lý các nguồn thôn tin đó cũng phải được chú ý.
* Xây dựng hệ thống lưu trữ nguồn thông tin
Cơ quan báo chí nào cũng cần hệ thống lưu trữ nguồn thông tin, đó được xem là thư viện lưu trữ nguồn tin, bằng cả hệ thống lưu trữ bằng tay, lẫn hệ thống lưu trữ bằng phần mềm điện tử.
Hiện nay hầu hết các cơ quan báo chí có quản trị nguồn tin bằng hệ thống CMS điện tử, trên chính trang báo của mình, có thể tìm kiếm thông tin lưu trữ, thông tin nguồn, có thể tìm kiếm các thông tin liên quan qua chính các bài báo đã đăng và liên kết dẫn lại từ các báo khai tác khác.
Thực tế là không thể chỉ lưu trữ nguồn tin từ các bài báo, các cơ quan báo chí cần có sắp xếp hệ thống lưu trữ bao gồm (cả điện tử cả lưu trữ văn bản truyền thống).
Các văn bản của các cơ quan Nhà nước, các tổ chức, các văn bản Luật, dưới Luật, làm căn cứ pháp lý để dễ đối chiếu so sánh khi triển khai một bài viết nào đó mới.
Lưu trữ các phát biểu, trả lời phỏng vấn, các ý kiến phát ngôn của những người đứng đầu các cơ quan chức năng liên quan, theo thời gian nhất định để có tư liệu lâu dài cho các lĩnh vực ngành dọc.
Lưu trữ hồ sơ tư liệu về nhân vật (bảo gồm cả tư liệu bằng âm thanh, hình ảnh, chữ viết), thời gian và bối cảnh gặp gỡ nhân vật.
Lữu trữ hệ thống danh bạ, thông tin cá nhân của các nguồn tin liên quan, để có thể đối chiếu, so sánh, thẩm định nguồn tin liên quan.
* Phân loại các dạng thức nguồn tin
Quản trị nguồn tin trong thời đại số là một chủ đề có tính thời sự đối với những người làm báo hiện nay. Nhà báo Nguyễn Thị Thu Hà - Trưởng phòng Chào buổi sáng, Ban Thời sự, Đài truyền hình Việt Nam cho biết:
“Chưa bao giờ nguồn thông tin đa chiều, đa dạng, có bề dày về thời gian và chiều sâu về không gian dễ khai thác như hiện nay. Kho thông tin là như nhau, chỉ có cách chọn lọc và biên tập là khác nhau. Tuy nhiên thách thức lớn nhất không nằm ở đầu vào của nguồn thông tin mà nằm ở chính đầu ra của tờ báo, không chỉ báo giấy mà báo hình ngày nay cũng bị cạnh tranh ghê gớm từ các nguồn thông tin trên internet” [Phỏng vấn sâu].
Cách ứng xử của nhà báo đối với nguồn tin cũng tuỳ theo độ tin cậy của chúng vì vậy cơ quan báo chí, nhà báo phải có bước phân loại nguồn tin theo cấp độ của sự tin cậy, phân loại nguồn tin chính là một bước quan trọng để thẩm định nguồn tin và có hướng phát triển nguồn tin ấy thành thông tin báo chí. Nguồn tin của các cơ quan báo chí và nhà báo càng đa dạng, thì việc phân loại nguồn tin càng cần thiết. Nó được thể hiện ở các cấp độ như:
- Cấp độ 1: Đó là những nguồn tin chính thống, tin cậy từ các cơ quan chức năng;
- Cấp độ 2: Đó là những nguồn tin có trách nhiệm, hoặc những bình luận của các cá nhân là chuyên gia và tổ chức uy tín
- Cấp độ 3: Đó là những nguồn tin khác trên mạng xã hội hoặc các diễn đàn.
TS. Hoàng Anh Tuấn - Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược Ngoại giao (Bộ Ngoại giao) chỉ ra rằng: “Những thách thức đối với nhà báo trong việc lấy và xử lí thông tin là: độ nhiễu thông tin; trình độ và nhận thức của người nhận tin; xu hướng đọc tin không chính thống tăng lên; tính phi quốc gia tăng, nhân tố quốc gia, ý thức hệ giảm; có sự chi phối của phương Tây; số lượng các hãng tin báo chí ngày càng nhiều…” [Phỏng vấn sâu].
Trong kỷ nguyên số, quản trị nguồn tin và nhà cung cấp thông tin là vấn đề khoa học, thời sự, đang thu hút sự quan tâm của những người làm quản lí báo chí nói chung và những nhà báo nói riêng. Các cơ quan báo chí truyền thông phải thay đổi phương thức quản trị nguồn tin, tiếp cận, cung cấp thông tin để thông tin để hoạt động hoạt động của cơ quan báo chí, của nhà báo thực sự hiệu quả.
* Phân phối nguồn tin dùng ngay và nguồn tin dùng lâu dài
Thực tế là không phải tất cả các nguồn tin sẽ được sử dụng cùng một lúc trên một ấn phẩm báo chí. Quản trị nguồn tin tốt chính là việc phân phối nguồn tin thế nào cho hiệu quả. Những nguồn tin cho vấn đề nóng, đang được quan tâm cần sử dụng ngay, những nguồn tin cần thiết cho những thời gian đặc biệt nhân sự kiện nào đó có thể lựa chọn, dùng cho phù hợp với thời điểm, với hoàn cảnh.
Ngay cả khi có nguồn tin riêng, tin độc quyền, sự phân phối nguồn tin của ban biên tập, của nhà báo cũng rất cần thiết. Không phải ngay một thời điểm sẽ tung tất cả các nguồn tin, mà điều tiết để thông tin nào trước, thông tin nào sau, như thế mới có thể duy trì nguồn tin lâu dài, xây dựng được các tuyến bài dài và có chất lượng được.
Quản trị phân phối nguồn tin là hoạt động sống của tòa soạn, đảm bảo duy trì thông tin lâu dài. Ngay cả khi vào một ngày xuất bản nào đó không có sự kiện đặc biệt nào diễn ra hay các điểm nóng xã hội đặc biệt quan tâm, thì cơ quan báo chí, tờ báo và các nhà báo vẫn phải có bài xuất bànr, có thông tin lên trang. Phân phối nguồn tin nếu không tốt sẽ rơi vào cảnh: “Lúc làm không hết, lúc lần không ra”. Chính vì thế, quản trị, phân phối nguồn tin hết sức quan trọng đối với sự phát triển thông tin thông suốt, liền mạch của cơ quan báo chí.