BUỔI 6: ÔN TẬP THƠ HIỆN ĐẠI
Buổi 7: ÔN THƠ HIỆN ĐẠI
1. Phân tích cái hay,cái đẹp của 2 khổ thơ đầu trong bài thơ
*Khổ thơ đầu miêu tả cảnh ra khơi với niềm say mê phấn khởi của người lao động.Cảnh biển vào đêm theo cảm quan của Huy Cận thật độc đáo và thú vị
-Hai câu đầu vẽ nên bức tranh thiên nhiên với cảnh hoàng hôn và đêm tối trên biển thật lộng lẫy.Cảnh biển vào đêm vừa rộng lớn ,vừa gần gũi với con người do một liên tưởng, so sánh thú vị và sd nt nhân hoá “ Mặt trời xuống biển như hòn lửa …….sập cửa”
+ Tác giả viết “ Mặt trời xuống biển như hòn lửa” Từ đất liền chúng ta không thể quan sát được cảnh mặt trời xuống biển, hình ảnh đó chỉ được quan sát từ vị trí trên con thuyền ra khơi đánh cá. Trong câu thơ này tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật so sánh “ Mặt trời như hòn lửa”
để gợi lên cảnh hoàng hôn rực rỡ và ấm áp gần gũi với con người.
+ Câu thơ thứ 2 “ Sóng đã cài then đêm sập cửa” tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật nhân hóa đã gắn cho sự vật có những hành động giống như con người. Sóng cũng biết cài then, đêm cũng biết sập cửa.Như vậy theo cảm quan của Huy Cận vũ trụ bao la là mái nhà, màn đêm buông xuống là cánh cửa, còn những gợn sóng lăn tăn là những chiếc then cài vào màn đêm Đến đây ta thấy con người đi trong biển đêm mà như đi trong ngôi nhà thân thuộc của mình.Khi màn đêm buông xuống kết thúc một ngày, chính thời điểm ấy ngư dân lại bắt tay vào công việc của mình( trích thơ)
- Hai câu sau miêu tả cảnh đoàn thuyền ra khơi đánh cá với niềm say mê hứng khởi.
+ Hai câu thơ này có sự đối lập với 2 câu thơ trên Khi thiên nhiên đi vào trạng thái nghỉ ngơi thì con người bắt đầu một ngày làm việc mới .Họ ra khơi không phải là một cá thể lẻ loi mà là một tập thể “ Đoàn thuyền …….khơi” Ở đây tác giả sử dụng động từ “lại” để diễn tả đây là công việc thường xuyên liên tục, công việc đã đi vào nề nếp.Từ đó cho thấy con người làm việc ngày đêm ko nghỉ với tinh thần chủ động sáng tạo. Nhịp điệu lao động của người dân chài đã ổ định và đi vào nề nếp. đó chính là những con người lao động mới trong công cuộc xây dựng CNXH ở miền Bắc vào những năm 50 của thế kỉ 20.
+Đoàn thuyền ra khơi đánh cá khi mặt trời xuống biển, vũ trụ vào đêm nhưng con người không hề mệt mỏi mà vẫn sôi nổi phấn khởi, họ vẫn hát “ Câu hát căng buồm cùng gió khơi” Câu thơ cuối gợi lên 1 cảnh tượng thật hùng vĩ,có giá trị gợi tả cao thể hiện sự chan hoà giữa con người và thiên nhiên qua ha sáng tạo đầy liên tưởng.Ra khơi trong thời điểm đêm tối nhưng ngư dân họ vẫn hát, câu hát của họ hòa cùng với gió biển thổi căng cánh buồm giúp cho con thuyền lao nhanh ra giữa biển khơi. Câu hát ấy đã thể hiện khí thế hăng say lao động của ngư dân, hay đó cũng chính là khí thế của dân ta khi bước vào công cuộc XDCNXH ở Miền Bắc.
=> Có thể nói cảnh đoàn thuyền ra khơi đánh cá đã được nhà thơ miêu tả thông qua các hình ảnh ; đoàn thuyền, cánh buồm nên đã tạo ra được sự chuyển động thời gian rộng dài hòa cùng tiếng hát khỏe khoắn làm bừng dậy bức tranh ra quân hào hùng của những con người mới.
*Khổ 2: là cụ thể lời hát của ngư dân. Với bút pháp lãng mạn nhà thơ đã vẽ nên khung cảnh vừa thực vừa ảo, ( trích thơ)
-Họ hát để ca ngợi sự giàu có trù phú của biển Đông, hát để cầu mong chuyến đi được nhiều may mắn. Lời gọi cá cũng chính là ước mơ cầu mong sóng yên biển lặng.
-Trong khổ thơ tác giả sử dụng BPNT liệt kê “ cá bạc, cá thu” và BPNT so sánh “ cá thu biển Đông như đoàn thoi” cùng sự liên tưởng táo bạo để ca ngợi sự giàu có trù phú của biển cả. Phải chăng đây là món quà vô giá mà thiên nhiên ban tặng cho con người
=> Khổ thơ vừa diễn tả tinh thần lao động, vừa thể hiện sự hào hùng lạc quan của người dân chài. Đồng thời diễn tả niềm vui, niềm hi vọng chinh phục thiên nhiên làm chủ cuộc sống của những con người lao động mới.
*Đánh giá:
- NT:Với cảm hứng ngợi ca người lao động trong sự hòa hợp với thiên nhiên được Huy Cận thể hiện qua lời thơ 7 chữ, âm hưởng hào hùng khỏe khoắn, hình ảnh tráng lệ, bút pháp lãng mạn lối nói khoa trương , cùng với việc sáng tạo nhiều biện pháp nghệ thật; so sánh, nhân hóa, ẩn dụ , kết hợp với nhịp thơ 4/3 chắc khỏe đã khiến đoạn thơ mang âm hưởng khúc tráng ca về con người lao động trong quá trình chinh phục biển khơi. Đoạn thơ đã sử dụng các biện pháp nghệ thuật đặc sắc so sánh, nhân hóa để làm nổi bật bức tranh thiên nhiên vào lúc hoàng hôn. Qua đó đã thể hiện vẻ đẹp trong lao động và vẻ đẹp của con người lđ giữa thiên nhiên vùng biển qua cái nhìn và tâm trạng trong sáng đầy hứng khởi của tg.
-ND:Đoạn thơ đã ca ngợi biển cả mênh mông với nguồn tài nguyên vô tận, giàu có của tổ quốc, và ca ngợi những con người lao động đang ngày đêm bám biển làm giàu cho đất nước. Tác giả đã miêu tả cuộc sống hào hùng sôi nổi của những con người lao động xuất hiện những năm đầu khi hòa bình lặp lại ở miền Bắc.
- Thành công của Huy Cận trong bài thơ là nhà thơ đã kết hợp cảm hứng lãng mạn, cảm hứng vũ trụ với cảm hứng ngợi ca người lạo động để tạo nên hình ảnh thơ độc đáo, ca ngợi được con người trong cuộc sống lao động mới.
- Đoạn thơ chính là một phần khúc tráng ca lao động thể hiện niềm vui, niềm tự hào của nhà thơ trước thiên nhiên và cuộc sống mới. Nhịp điệu khoẻ khoắn, giọng điệu vui tươi, không gian trong sáng khác không gian buồn thảm trong thơ Huy Cận trước 1945.
-Liên hệ với bài thơ “ Quê hương” của Tế Hanh
2.Trình bày cảm nhận của em về cảnh đánh cá đêm trên biển.( khổ 3,4,5,6)
*Khổ 3;miêu tả cảnh đoàn thuyền đánh cá trên biển với khúc tráng ca, ca ngợi những con người lao động hăng say nhiệt tình làm giàu cho đất nước.
“ Thuyền ta lái gió…………..vây giăng”
-Hai câu thơ đầu tác gỉa đi miêu tả vẻ đẹp của con thuyền. Con thuyền ở đây không chỉ lái bằng sức người mà còn có gió làm lái, có trăng làm buồm. Đến đây ta thấy con người và thiên nhiên đã có sự hài hòa cùng nhau và tạo nên sức mạnh to lớn dã khiến con thuyền lướt nhanh trên biển nhà thơ đã cảm nhận con người như đang “lướt giữa mây cao với biển bằng”.
+Hình ảnh ẩn dụ “Buồm trăng” được xây dựng trên sự quan sát rất thực và sự cảm nhận lãng mạn của nhà thơ Huy Cận: bởi từ xa nhìn lại, trên biển có lúc thuyền đi vào khoảng sáng của vầng trăng. Trăng và cánh buồm chập vào nhau, trăng trở thành cánh buồm.Chính vẻ đẹp thiên nhiên làm nhoà đi vẻ cũ kỹ của cánh buồm và làm cho công việc vất vả của ngư dân cũng trở
nên nhẹ nhàng, lãng mạn.
+Tg sd động từ “lướt” lên đầu câu để nhấn mạnh sức mạnh của con thuyền ra khơi với tốc độ phi thường .Với cảm hứng lãng mạng và bút pháp khoa trương tg đã miêu tả con thuyền vốn nhở bé trước thiên nhiên biển rộng mà đã trở nên kỳ vĩ lớn lao ngang tầm thiên nhiên vũ trụ.
-Hai câu thơ sau tác giả đi miêu tả vẻ đẹp của con người trong lao động.
+Tác giả sd các động từ “ra đậu, dò, dàn đan, vây, giăng” để ca ngợi sự đánh bắt cá của ngư dân rất công phu, tỉ mỉ trong việc đánh bắt họ cẩn trọng thăm dò rồi buông lưới đánh cá mong đạt được kết quả to lớn. . Công việc tưởng như hết sức bình thường nhưng với cách miêu tả của nhà thơ người đọc cảm nhận như ngư dân họ đang bước vào trận chiến thực sự.Dưới con mắt của nhà thơ những ngư dân đi biển họ như những vị tướng tài ba họ đang bầy binh bố trận.
+ Giữa thiên nhiên bao la con người tưởng như nhỏ bé nhưng họ vẫn chủ động trong công việc và làm chủ thiên nhiên. Lúc này hình dáng của họ cũng trở nên kỳ vĩ lớn lao hơn.
+Với những động từ mạnh “ra đậu, dò, dàn đan, vây, giăng” và những hình ảnh thơ sáng tạo “ lái gió, buồm trăng, mây cao, biển bằng” đã diễn tả được không khí lao động sôi nổi khẩn trương của con thuyền của ngư dân trong lao động hay cũng chinh là khí thế của dân ta khi bước vào công cuộc XDCNXH ở MB.
*Khổ thơ 4: Miêu tả bức tranh biển đêm tuyệt đẹp
-Hai câu đầu nhà thơ đã sử dụng BPNT liệt kê “cá nhụ, cá chim, cá đé, cá song” để thể hiện đây là các loài cá ngon nổi tiếng của vùng biển Quảng Ninh nó đã mang lại bao nguồn lợi về vật chất cũng như tinh thần cho con người. Qua đó nhà thơ cũng đi ca ngợi sự giàu có trù phú của biển Đông.
+Hình ảnh cá song là một nét vẽ tài hoa của tác giả, cá song là loài cá sống ở gần bờ có những chám hoặc vạch màu đen hoặc hồng, từ hình ảnh thực ấy nhà thơ đã tưởng tượng ra một hình ảnh thơ độc đáo”Cá song…..hồng” để qua đó làm nổi bật vẻ đẹp lung linh huyền ảo và sống động của loài cá song.
-Hai câu thơ cuối tác giả đã sử dụng hình ảnh nhân hóa cùng cách gọi tình tứ xưng hô với cá là
“em”, qua đó cho ta thấy cá ở đây không chỉ mang lại nguồn lợi kinh tế mà còn là người bạn thân thiết của ngư dân. “ Cái đuôi em ………..Hạ Long”
+Câu thơ cuối nhà thơ đã cảm nhận được nhịp sống của biển khi về đêm, tiếng gió thổi, tiếng sóng vỗ rập rờn là nhịp thở của biển cả, còn ngàn ánh sao trên bầu trời lung linh chiếu rọi xuống mặt biển, những làn sóng vỗ nhẹ đưa các vì sao chuyển động nhà thơ đã tưởng tượng ra cảnh sao lùa nước Hạ Long.Dưới con mắt của người nghệ sĩ thiên nhiên hiện lên thật đẹp thật tráng lệ mà cũng thật tráng lệ cũng thật sống động và gần gũi. Phải là một người có tình yêu biển sâu nặng thì Huy Cận mới có thể viết lên những vần thơ hay như vậy.
*Khổ 5: Tác giả ca ngợi khí thế hăng say phấn khởi của ngư dân khi đánh cá.
-Trăng đã lên cao ngư dân lại cất cao tiếng hát. Đây là lần thứ 2 tiếng hát vang lên. Ở đây tiếng hát có khả năng kỳ diệu , họ hát để gọi các vào, lúc này con người và thiên nhiên cũng có sự hòa hợp cùng nhau người hát còn gõ thuyền đuổi cá vào lưới thì đã có nhịp trăng cao , tất cả đều hòa vào nhịp điệu, Biển vào đếm sóng sô ánh trăng in trên mặt nước khiến nhà hơ thấy như chính ánh trăng đang gõ vào mạn thuyền. Biển vào đêm sóng sô ánh trăng in trên mặt nước khiến nhà thơ cảm nhận ánh trăng như đang gõ vào mạn thuyền đuổi cá vào lưới.Có thể nói dưới cái nhìn lãng mạn của nhà thơ công việc đánh cá nặng nhọc, vất vả của người dân chài cũng trở nên bay bổng và thú vị.
-Hai câu cuối là lời tri ân sâu sắc của con người dành cho biển cả. Cũng giống như lòng mẹ bao la, biển mang lại cho con người nguồn hải sản dồi dào để cưu mang và nuôi lớn con người bằng một tình yêu vô bờ bến. Tác giả sử dụng BPNT so sánh “ biển như lòng mẹ” để làm nội bật sự bao dung hào phóng của biển cả đối với dân chài về niềm tự hào của ngư dân đối với biển quê hương. Qua những hình ảnh thơ trên ta liên tưởng đến 2 câu thơ trong bài thơ “ Quê hương” của Tế Hanh “ Nhờ ơn trời……. bạc trằng”
=> Với cảm hứng ngưỡng mộ ngợi ca trong sự hòa hợp với thiên nhiên được thể hiện qua lời thơ 7 chữ âm hưởng hào hùng, lối nói khoa trương, cùng với việc sử dụng biện pháp nghệ thuật so sánh, nhịp thơ 4/3 chắc khỏe đã làm bừng dậy bức tranh lao động trên biển với niềm vui của những người lao động mới.
3.Phân tích 2 khổ thơ cuối Sao mờ ……dặm phơi
*Nội dung :cảnh kéo lưới lúc mờ sáng và cảnh đoàn thuyền căng gió lộng trở về -Cảnh kéo lưới lúc mờ sáng
Bóng đêm đang tan, ngày đang đến nhịp điệu lao động càng sôi nổi khẩn trương, bao công việc lao động vất vả được đền bù bằng thành quả lao động rực rỡ của họ.
“Sao mờ …cá nặng.”
+Mẻ lưới của ngư dân được cất lên lúc “ sao mờ ”-lúc trời gần sáng.Tác giả miêu tả sự vận động của thời gian từ đêm sang ngày, do đó công việc lao động của người dân càng trở nên khẩn trương. Họ cũng đang chạy đua với thời gian , điều đó được thể hiện qua từ “kịp” vừa diễn
tả tinh thần khẩn trương hối hả của ngư dân vừa thể hiện được tác phong nhanh nhẹn của con người lúc kéo lưới..
+ “Kéo xoăn tay” cho ta thấy đây phải là những chàng trai trẻ có đôi tay rắn chắc,có sức khoẻ dẻo dai.Từ đó cho ta thấy đây là mẻ lưới cá rất nhiều nên các chàng trai mới kéo nặng như vậy.
Có thể nói đây là những câu thơ hay nhất khắc họa được vẻ đẹp của con người trong lao động.
Người đọc có thể hình dung được tư thế của người dân chài đang choãi chân vững chắc, nghiêng người dồn tất cả sức mình vào đôi cánh tay rắn chắc cuồn cuộn cơ bắp kéo lên mẻ lưới đầy cá. Hình ảnh “chùm cá nặng” là hình ảnh ẩn dụ gợi cho ta thấy cá rất nhiều đó là thành quả lđ của ngư dân.Câu thơ đã sd biện pháp nt ẩn dụ cùng với những ha sáng tạo ca ngợi vẻ đẹp của những trai tráng trong lđ và những thành quả mà họ đạt đc trong 1 đêm lđ vất vả.Đọc đến đây ta liên tưởng đến những câu thơ trong bài thơ quê hương của Tế Hanh “ Dân chài lưới làn da
…..xa xăm”
+ “Vẩy bạc….đông”mt những con cá tươi ngon dăng mắc vào lưới được ánh bình minh chiếu rọi làm ánh lên sắc vàng sắc bạc vô cùng rực rỡ mà tác giả cảm nhận “vẩy bạc,đuôi vàng”. Ở đây tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật hoán dụ đầy sáng tạo “vẩy bạc,đuôi vàng”.để ca ngợi giá trị của con cá mà người dân đạt đc trong chuyến đi biển đêm.
+ “Lưới xếp………hồng”mt công việc của ngư dân trên biển diễn ra theo thứ tự “lưới xếp,buồm lên,đón nắng hồng” kéo lưới xong thì họ xếp lưới và kéo căng cánh buồm để trở về bến. Câu thơ kết thúc khổ thơ là hình ảnh đoàn thuyền chẩn bị trở về với 3 sự việc trong một câu thơ 7 chữ, người đọc cảm nhận được sự nhịp nhàng khẩn trương đều đặn.Ở đây người đọc khoongthaays sự mệt mỏi của ngư dân mà trái lại chỉ là niềm vui rạng rữ bởi thành quả lao động mà họ đạt được , đó cũng chính là khí thế lao động mà họ đạt được, hay đó cũng chính là không khí lao động của những con người lao động mới khi miền Bắc bước vào công cuộc xây dựng CNXH ở miền Bắc.
-Cảnh đoàn thuyền trở về trong buổi sớm mai hồng với niềm vui phơi phới sau 1 đêm lao động khẩn trương thu hái được nhiều thành quả.
+Đoàn thuyền trở về bến trong niềm vui phơi phới,cá đầy khoang lấp lánh ánh mai hồng, cho nên họ hát “ Câu hát căng buồm với gió khơi” câu hát của họ hoà với gió biển thổi căng cánh buồm đưa câu hát của ngư dân vang xa trên biển. Câu thơ này tác giả điệp lại ở khổ 1 thay từ
“cùng” bằng từ “với”. Nếu ở khổ thơ đầu tiếng hát thể hiện khí thế hào hùng, hăng say phấn khở của con người đi chinh phục thiên nhiên. Ở khổ thứ 5 có tiếng hát gọi cá vào thể hiện sự hào hứng trong công việc thì ở khổ thơ này câu hát thể hiện sự vui mừng phấn khởi của ngư dân khi đánh bắt được nhiều cá.Như vậy ở đây tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật đầu cuối tương ứng làm cho ý thơ thêm trọn vẹn sâu sắc.
+Hai câu thơ “ Đoàn thuyền chạy đua cùng…….màu mói” tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật nhân hoá, con thuyền “chạy đua”còn mặt trời thì “đội biển”, một ngày mới đã bắt đầu,đoàn thuyền lướt sóng như cướp lấy thời gian để nhanh chóng trở về bến.Cảnh tượng đc vẽ lên thật tráng lệ, nhịp điệu lđ của con người thì khẩn trương.Từ đó gợi lên sự hùng tráng khoẻ khoán của con người lao động cùng với niềm vui phơi phới.Ha đoàn thuyền trở về với khí thế hăng say ,phấn khởi cũng chính là khí thế khẩn trương hối hả của con người lđ trong công cuộc đi lên CNXH.
+Hai câu thơ cuối khép lại đoạn thơ, bài thơ nhưng mở ra một chu trình lao động mới . Một cảnh tượng kỳ vĩ và tươi sáng; mặt trời ngời đỏ như quả trứng khổng lồ đang từ từ đội biển nhô lên đem đến bao nhiêu là ánh sáng mới mẻ khiến người đọc liên tưởng nguồn ánh sáng ấy là niềm vui lao động mà ngư dân mang lại. Chính ánh sáng bình minh đã làm sáng lên thành quả lao động của ngư dân.
+ Câu “mắt cá huy hoàng……..phơi” đây là hình ảnh hoán dụ độc dáo mà bất ngờ , màu mới của mặt trời chiếu roị vào hàng ngàn mắt cá li ti trong khoang thuyền làm cho tất cả lấp lánh và rực rỡ hẳn lên, không hững vậy ánh sáng của mặt trời còn chiếu rọi xuống mặt biển, chiếu vào bờ cát tạo nên 1 ko gian rộng lớn với cảnh sắc lung linh “muôn dặm phơi”. Câu thơ kết lại đoạn thơ cũng là khép lại cả bài thơ với màu sắc huy hoàng của đoàn thuyền đang cùng nhau