BUỔI 6: ÔN TẬP THƠ HIỆN ĐẠI
Buổi 9: ÔN THƠ HIỆN ĐẠI ( Mùa xuân nho nhỏ - Thanh Hải)
1 - Kiến thức: Cảm nhận được những cảm cúc của tác giả trước mùa xuân thiên nhiên đất nước và khát vọng đẹp đẽ muốn làm “ mùa xuân nho nhỏ” dâng hiến cho cuộc đời.. Từ đó mở ra những suy nghĩ về ý nghĩa, giá trị của cuộc sống của mỗi cá nhân là sống có ích, cống hiến cho cuộc đời chung.
2- Kĩ năng : cảm thụ phân tích các hình ảnh thơ trong mạch vận động của tứ thơ.
3- Giáo dục : Bồi dưỡng tình yêu đất nước, sống trách nhiệm, chăm chỉ...
4.Phẩm chất và năng lực được hình thành : a. Năng lực :
-Năng lực chung :tự chủ và tự học, giải quyết vấn đề và sáng tạo, giao tiếp và hợp tác.
-Năng lực chuyên biệt: Năng lực ngôn ngữ, năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội, năng lực công nghệ, năng lực thẩm mĩ.
b. Phẩm chất: yêu nước, trách nhiệm, chăm chỉ, nhân ái..
II.Phương tiện và học liêu
1.Học liệu: - SGK, SGV, Chuẩn và sách tham khảo
2. Phương tiện: -Sử dụng ngôn ngữ trong sáng, lành mạnh.
-Học sịnh: chuẩn bị bài ở nhà.
III. Phương pháp và kỹ thuật dạy học.
1.Phương pháp dạy học:
- Động não suy nghĩ và trình bày ý kiến cá nhân . -Phương pháp thuyết trình.
-Phương pháp giải quyết vấn đề 2. Kỹ thuật dạy hoc:
- Thảo luận trao đổi để xác định các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong bài . - Đặt câu hỏi
IV. Lập bảng mô tả.
V. Tiến trình tổ chức dạy học . A.Tác giả, tác phẩm.
-Thanh Hải ( 1930-1980) tên khai sinh là Phạm Bá Ngoãn, quê ở Thừa Thiên Huế.
-Ông là một trong những cây bút có công xây dựng nền văn học cách mạng ở miền Nam từ những ngày đầu.
-Bài thơ được ông sáng tác vào thánh 11/1980 không bao lâu trước khi ông qua đời.
-Bài thơ thể hiện niềm yêu mến thiết tha cuộc sống, đất nước và ước nguyện của tác giả được cống hiến cho đất nước, gopsmootj mùa xuân nho nhỏ của mình vào mùa xuân lớn của dân tộc..
B. Phân tích.
1.Về bài thơ: Mùa xuân nho nhỏ có người nhận xét: Bài thơ thể hiện niềm yêu mến tha thiết với cuộc sống,với đất nước và ước nguyện đc làm mùa xuân nho nhỏ dâng hiến cho đời của tg .Hãy phân tích bài thơ để làm sáng tỏ nhận xét trên.
*Bài thơ thể hiện niềm yêu mến thiết tha với c/s,với đất nước.
-Khổ thơ đầu: Miêu tả bức tranh thiên nhiên tươi đẹp
Chỉ bằng 1 vài nét chấm phá tg đã gợi tả đc 1 khung cảnh tươi đẹp,rộn rã của mùa xuân đất trời,cùng với tâm trạng náo nức của tg. H/a của thiên nhiên thật quen thuộc,nhưng cách tả thật thú vị và khá gợi.
+Hai câu thơ đầu tác giả sử dụng biện pháp nhệ thuật đảo ngữ đưa động từ “mọc”làm vị ngữ trước bộ phận chủ ngữ đặt lên đầu khổ thơ, đầu bài thơ là 1 dụng ý của tg. Nó ko chỉ tạo cho người đọc ấn tượng đột ngột, bất ngờ ,mới lạ ,mà còn làm cho sự vật h/a trở nên sống động như đang diễn ra trươc mắt.Tưởng như bông hoa tim biếc kia đang từ từ hé lộ vươn lên xoè nở trên mặt nước sông xuân.Đồng thời qua đó cũng nhấn mạnh sức sống mãnh liệt của bông hoa.
+Tg ko miêu tả cụ thể bông hoa gì trên dòng sông nào cũng là 1 dụng ý của tg, mà quan trọng là muốn ca ngợi cái linh hồn của cảnh vật, đb là cái hài hoà tự nhiên về màu sắc: màu tím + màu xanh của dòng sông->vẻ đẹp dịu nhẹ thanh khiết say lòng người của thiên nhiên ban tặng cho con người trong không gian rộng thoáng.
+Gieo vào không gian ấy còn có âm thanh lảnh lót của tiếng chim chiền chiện càng làm cho ko khí trở nên vui tươi rộn ràng ấm áp và náo nức.trong đoạn thơ Tg sd từ cảm thán “ơi” biểu lộ niềm vui ngây ngất khi nghe chim hót, từ “chi” ngôn ngữ thân thương của người Huế, đồng thời cũng thể hiện niềm vui xôn xao trong lòng nhà thơ. “ Ơi con chim chiền…. trời”
+ Hình ảnh“Giọt long lanh”cũng ko rõ là giọt sương sớm hay giọt mưa xuân long lanh trong ánh sáng của trời xuân. Nhưng cũng có thể là âm thanh của tiếng chim chiền chiện đang hót vang trời nó không lan tỏa trong không gian mà kết thành từng giọt.Ở đây đã có sự chuyển đổi cảm giác từ Tiếng chim - âm thanh cảm nhận bằng thính giác chuyển thành giọt cảm nhận bằng thị giác, từng giọt ấy lại long lanh trong ánh sáng có màu sắc được cảm nhận bằng xúc giácTừ đó làm nổi bật trí tưởng tượng phong phú của tg trong niềm vui hân hoan đc kích thích từ buổi sáng mùa xuân đẹp trời của quê hương mình.
+Trước vẻ đẹp của thiên nhiên mùa xuân tác giả đã đưa tay ra hứng “Tôi đưa tay tôi hứng”Tôi hứng giọt long lanh ấy là muốn thu nhận vẻ đẹp mới mẻ tinh khôi trong sáng của thiên nhiên, đất trời.Đtừ “hứng” ->sự trân trọng của tg trước vẻ đẹp của mùa xuân và cảm xúc dạt dào của thi nhân trước thiên nhiên và c/đ.
=>Đoạn thơ đã miêu tả được một mùa xuân đầy màu sắc và âm thanh còn có cả tình=>tất cả đều chuyển động chậm dãi như đang chuyển mình,với giọng điệu chậm dãi->say sưa ngây ngất của tg khi nói về mùa xuân đất trời.
=>Bức tranh mùa xuân cao rộng với dòng sông,bầu trời bao la,có màu sắc, âm thanh rộn rã trong trẻo của tiếng chim chiền chiện->trước vẻ đẹp của đất trời đc tg nâng niu và trân trọng- yêu c/s.Đây là những tín hiệu vui trong sáng rạo rực sức sống, đánh thức về cảm hững mùa xuân, cuộc sống trong tâm hồn nhà thơ.
-Khổ 2:Miêu tả mùa xuân của đất trời,
+ Bài thơ được viết năm 1980 trong không khí đất nước đã hòa bình, công cuộc xay dựng CNXH ở miền Bắc đang sôi nổi. Ở đó một hồn thơ trong trẻ , giòng thơ ngân vang đang bừng dậy. cái cảm giác về mùa xuân đất nước đang tràn ngập trong hồn thơ Thanh Hải, những hình ảnh mùa xuân đất nước ùa về khi hà thơ đã đề cập về mùa xuân sản xuất và chiến đấu, thật tinh tế và sáng tạo khi tác giả hướng t/c của mình đến những con người tiêu biểu cho sự nghiệp xd và bảo vệ tổ quốc đó là người cầm súng và người ra đồng. Tác giả đã chọn 2 hình ảnh trong cấu trúc song hành “ Mùa xuân người cầm súng – Mùa xuân người ra đồng”.Mũa xuân đất trời đang đọng lại trong hình ảnh của chồi non, lộc biếc.
+Lộc ở đây tượng trưng cho vẻ đẹp và sức sống mãnh liệt của mùa xuân. Đối với người lính lộc của họ là vành lá nguỵ trang dắt quanh lưng,mang theo sức sống mãnh liệt của mùa xuân, sức sống của dân tộc bảo vệ tổ quốc , chính họ sẽ mang lại cuộc sống bình yên cho đất nước.
+Còn đối với người ra đồng “lộc”của họ là nương mạ trải dài bất tận,là mầm sống sinh sôi, làm nên sự no đủ và giàu có.
=>H/a lộc non trên lưng người cầm súng, hay trên tay người ra đồng đang trải rộng ra mọi miền tổ quốc, Cả đất nước đang căng đầy sức sống, vươn dậy như mùa xuân.Như vậy mùa xuân của thiên nhiên đất trời đã cùng với người chiến sĩ ra nơi biên cương, cùng với người nông dân ra khắp mọi cánh đồng hay chính họ đã mang mùa xuân đến khắp mọi nơi, mọi người tất cả đang cùng nhịp bước bằng chính tinh thần và sức lực của mình.-> tg tin tương họ đem mùa xuân cho đ/nước-> càng yêu đất nước, yêu cuộc sống.
+Sức sống mãnh liệt của mùa xuân đất nước còn được cảm nhận cụ thể hơn trong nhịp điệu hối hả “ tất cả như xôn sao”
+Từ láy tượng hình “ hối hả”diễn tả nhịp sống vội vàng khẩn trương, từ lấy tượng thanh “ xôn sao” diễn tả sự náo động của nhiều âm thanh xen lẫn nhau, .
+Điệp từ “Tất cả như”, được lặp lại cùng với hình ảnh thơ sóng đôi nhịp nhàng có tác dụng nhấn mạnh không khí khẩn trương tấp nập, hối hả của đất nước khi bước vào xuân.Nó như nhịp điệu của hành khúc mùa xuân. Giọng thơ dồn dập như chính nhịp điệu khẩn trương của cuộc sống. Từ đó gợi cho ta thấy cả đất nước đang căng đầy sức sống vươn dậy. Tất cả như đang cùng nhịp bước.
+Dấu 3 chấm kết thúc khổ thơ phải chăng tác giả còn muốn thể hiện rằng đất nước sẽ còn đi lên, sẽ còn phát triển với một tầm cao mới mà không có sự dừng chân ngừng nghỉi. Đằng sau những câu thơ ấy người đọc có thể cảm nhận được niềm kiêu hãnh, niềm tự hào của nhà thơ khi viết về mùa xuân của đất nước.
-Khổ 3: Khẳng định sức sống bền vững của đất nước
+ Hai câu thơ đầu tác giả đã khái quát được chặng đường dài của lịch sử đất nước. Đất nước đã trải qua 4 nghìn năm dựng nước và giữ nước với bao gian lao và vất vả, có những lúc thịnh và lúc suy nhưng vẫn vượt qua, vươn lên với một sức sống mới và tỏa sáng như những vì sao.
“ Đất nước như vì sao…phía trước”
+Trong hai câu thơ tác giả đã sử dụng hình ảnh so sánh rất sáng tạo. Cái được so sánh là hình ảh đất nước, cái để so sánh là vì sao trên bầu trời. Nói tới vì sao là nói tới ánh sáng lấp lánh- nguồn sáng kỳ diệu của thiên hà , là vẻ đẹp của bầu trời đêm , là hiện thân của sự vĩnh hằng trong vũ trụ. So sánh đất nước mình với vì sao, tác giả đã khẳng định cuộc đáu tranh chống áp bức của dân rộc VN là ánh sáng soi đường cho các dân tộc khác noi theo. Đồng thời thông qua hình ảnh đó nhà thơ cũng khẳng định vẻ đẹp, sự trường tồn và sức sống mãnh liệt của đất nước + 3 từ “ cứ đi lên” đứng đầu dòng thơ có tác dụng khẳng định thêm sự vững vàng của dân tộc ta , không có một thế lực bào tàn nào có thể ngăn cản được bước tiến của dân tộc. Đó là ý chí quyết tâm, niềm tin sắt đá về hành trình đi tới tương lai của daantoocj. Ifth[ đã thể hiện được niềm tin của tác giả vào tương lai của đất nước.
+Nhịp thơ nhanh hối hả phấn trấn diễn tả cảm xúc vui mừng và niềm tự hào của tg khi nói về mùa xuân đất nước.
*Ước nguyện chân thành của tg . Đây là khúc đoạn cảm xúc, suy nghĩ , tâm niệm của nhà thơ trước mùa xuân đất nước.
-Khổ 4 : Nhà thơ đã bộc lộ tâm niệm rất tự nhiên chân thành, tha thiết,khát vọng được cống hiến phần tốt đẹp dù nhỏ bé của mình cho cuộc đời chung, cho đất nước.
-Ước nguyện của nhà thơ được diễn tả bằng những hình ảnh thơ rất đẹp và sáng tạo: nhà thơ chỉ ước được làm một tiếng chim hót để cất lên tiếng hót lảnh lót như con chim chiền chiện góp phần làm cho mùa xuân thêm rạo rực sức sống.Nhà thơ nguyện làm một cành hoa nhỏ bé để tô điểm thêm cho hương sắc của mùa xuân quê hường đất nước , thế rồi không mơ làm một nốt nhạc cao vút tropng bản hoà ca của dân tộc mà nhà thơ chỉ mong ước làm một nốt trầm- đó là
một nốt phụ nhưng làm sao xuyến lòng người.=>Biện pháp liệt kê và ẩn dụ -> tượng trưng cho vẻ đẹp, tài chí và niềm vui của tác giả.
-Tất cả ước nguyện đó chỉ là một mà thôi-> nổi bật sự khiêm nhường của tác giả
-Tác giả sd điệp từ “Ta làm” “Ta nhập” nhấn mạnh khát vọng được hoà nhập vào cuộc sống của đất nước, được cống hiến một phần tốt đẹp dù là nhỏ bé, tuy đơn sơ giản dị nhưng vô cùng cao đẹp.Điệp từ này kết hợp cùng với nhịp thơ 5 tiếng đều đặn, giọng thơ khoẻ khoắn sôi nổi đã góp thêm sóng sô dậy khát vọng tha thiết của nhà thơ được hòa nhập vào cuộc đời chung.Ta bắt gặp khát vọng này trong một bài thơ khác của Tố Hữu; “ Nếu là con chim, chiếc lá/ Thì con chim phải hót, chiếc lá phải xanh/ Lẽ nào vay mà không trả/ Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình”
-Tác giả có sự chuyển đổi đại từ xưng hô từ “tôi” sang “ta” đó là biểu tượng cho sự gặp gỡ giữa cái tôi và các ta, cái chung và cái riêng. Ở khổ đầu tác giả dùng đại từ “tôi” chỉ ước muốn riêng của tác giả, khi đứng trước bức tranh mùa xuân thiên nhiên tươi đẹp, nhà thơ say sưa trước bông hoa tím biếc, trước tiếng hót vang trời của con chim chiền chiện, tác giả mong muốn níu giữ tất cả trong vòng tay của mình với một tình yêu thiết tha. Nhưng từ khổ 4 cho đến hết bài thơ ông dùng đại từ “ta” vừa là đại tứ xưng hô ngôi thứ nhất số ít, vừa là đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất số nhiều( ta vừa là số ít (nhà thơ) vừa là số nhiều(tất cả) đã thể hiện rõ khát vọng hoà nhập của nhà thơ vào cái chung của mọi người, dường như ước nguyện của mỗi cá nhân đã hoà vào dòng chảy của muôn người, tất cả đều muốn cống hiến một phần công sức nhỏ. Đó là ước mơ khiêm nhường nhưng có tính khích lệ động viên mọi người cùng cống hiến. Mỗi người hãy mang những gì tốt đẹp nhất của cuộc đời mình để xây dựng cho cuộc đời chung giống như con chim mang âm thanh tiếng hót cho đời, bông hoa tỏa hương sắc cho đời. Đặt khổ thơ trong hoàn cảnh sáng tác không bao lâu nhà thơ qua đời, người đọc cảm thấy xúc động hơn, trân trọng hơn vẻ đẹp trong sáng trong tâm hồn của tác giả.
=> Hình ảnh thơ xuất hiện tự nhiên, bình dị, đẹp và lấp lánh ánh sắc ý nghĩa mới, từ những hình ảnh đó đã gợi lên âm thanh, hương sắc, của mùa xuân và vẻ khiêm nhường của tác giả
bé của mình cho quê hương đất nước.
-Khổ 5: Ước nguyện được hoà nhập dâng hiến cuộc đời riêng cho mùa xuân dất nước của nhà thơ càng được thể hiện rõ và khẳng định chắc chắn qua khổ thơ này.
-“Mùa xuân nho nhỏ” là hình ảnh thơ đặc sắc nhất thể hiện một vẻ đẹp tự nhiên, bình dị khiêm nhường không chỉ gợi lên mùa xuân thiên nhiên mà còn gợi lên cả cuộc đời đẹp, hữu ích cho dân tộc và kết vào trong đó có cả khát vọng thiết tha đựơc sống hoà nhập dâng hiến của nhà thơ.Nhà thơ mong muốn mình là mùa xuân nho nhỏ, tức là sống đẹp như mùa xuân trànđầy đem sức sống ấy để hiến cho cuộc đời chung. Như vậy qua hình ảnh thơ này nhà thơ đã thể hiện rõ quan điểm của mình về mối quan hệ cá nhân và xã hội, giữa cuộc đời riêng và cuộc đời chung.
Mỗi con người là một mùa xuân nhỏ sẽ tạo nên mùa xuân lớn của đất nước.Bở thế mà hình ảnh này đã trở thành nhan đề của bài thơ.
-Những từ “ nho nhỏ, lặng lẽ, dâng” trong khổ thơ đã diễn tả chính xác tinh tế và gợi cảm lẽ sống cao đẹp. “Nho nhỏ, lặng lẽ” là các nói khiêm tốn, nguyện sống hết mình, cống hiến cả đời cho đất nước. Sự hiến dâng đó lại hết sức thầm lặng và vô điều kiện nó vượt qua mọi thời gian và không gian. . Ý thức, trách nhiệm với đất nước không hề thay đổi. Khổ thơ này giống như một lời hứa, cũng là lời tự nhủ với lương tâm của nhà thơ mãi mãi là mùa xuân nho nhỏ trong mùa xuân lớn của quê hương đất nước. “ Lặng lẽ dâng ………tóc bạc”
-Sd biện pháp nghệ thuật ẩn dụ “tuổi hai mươi” và “khi tóc bạc” giàu sức gợi cảm nó không những chỉ một đời người từ già đến trẻ mà cả thế hệ ;già cũng như trẻ, gái cũng như trai đều cống hiến.
-Điệp từ “dù” góp phần nhấn mạnh khẳng định chắc chắn ước nguyện của nhà thơ sống là phải cống hiến, tác giả nguyện hiến dâng nghị lực ý trí và nhiệt huyết bền vững trải rộng theo thời gian, không gian và suốt cả cuộc đời nhà thơ. Phải chăng đó là lẽ sống đầy trách nhiệm mà Thanh Hải muốn gởi gắm đến chúng ta.=>Tất cả các hình ảnh ấy đều mang một vẻ đẹp bình dị, khiêm nhường, thể hiện điều tâm niệm chân thành, tha thiét của nhà thơ.Mỗi người phải mang đến cho cuộc đời chung một nét riêng, cái phần tinh tuý của mình, dù nhỏ bé, góp vào cuộc đời