BUỔI 6: ÔN TẬP THƠ HIỆN ĐẠI
Buổi 12 ÔN THƠ HIỆN ĐẠI ( NÓI VỚI CON – Y Phương)
1 - Kiến thức: Cảm nhận được tình cảm thắm thiết của cha mẹ với con cái, tình quê hương sâu nặng cùng niềm tự hào với sức sống mãnh liệt, bền bỉ của người dân tộc mình qua lời thơ của Y Phương.
- Hiểu được cách diễn đạt độc đáo, giàu hình ảnh cụ thể, gợi cảm của thơ ca miền núi.
2- Kĩ năng : Rèn luyện kĩ năng đọc - hiểu một văn bản thơ trữ tình.
-Thể hiện những suy nghĩ cảm nhận về một hình ảnh thơ, một khổ thơ, một tác phẩm thơ.
3- Giáo dục : Bồi dưỡng tình cảm và sự quan sát thiên nhiên, yêu thiên nhiên đất nước.
4.Phẩm chất và năng lực được hình thành : a. Năng lực :
a. Năng lực :
- Năng lực chung :tự chủ và tự học, giải quyết vấn đề và sáng tạo, giao tiếp và hợp tác.
-Năng lực chuyên biệt: Năng lực ngôn ngữ, năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội, năng lực công nghệ, năng lực thẩm mĩ.
b.Phẩm chất: yêu đất nước; chăm chỉ, trách nhiệm , nhân ái.,.
II.Phương tiện và học liêu
1.Học liệu: SGK, SGV,Chuẩn KTKN.
2. Phương tiện: giáo án, bảng phụ các tranh ảnh -Sử dụng ngôn ngữ trong sáng, lành mạnh.
-Học sịnh: chuẩn bị bài ở nhà.
III. Phương pháp và kỹ thuật dạy học.
1.Phương pháp dạy học:
-Động não: suy nghĩ và bộc lộc ý kiến cá nhân về các hình ảnh trong thơ.
-Trình bày 1 phút: về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ.
-Phương pháp thuyết trình.
-Phương pháp giải quyết vấn đề.
2. Kỹ thuật dạy hoc:
-Kỹ thuật chia nhóm.
- Đặt câu hỏi, giao nhiệm vụ.
IV. Lập bảng mô tả.
V. Tiến trình tổ chức dạy học theo chủ đề.
A.Tác giả, tác phẩm.
-Tên khai sinh là Hứa Vĩnh Sước, sinh 1948, quê ở Cao Bằng
-Năm 1968 ông phục vụ trong quân đội, đến năm 1981 chuyển về công tác tại Sở văn hóa tỉnh Cao bằng.
-Thơ ông hồn nhiên trong sáng thể hiện tâm hồn chân thành mạnh mẽ, cách tư duy độc đáo giàu hình ảnh thể hiện phong cách của người miền núi.
-Bài thơ được viết năm 1980 và in trong “ Thơ Vn 1945-1985”
B. Phân tích
1.Có ý kiến cho rằng bài thơ Nói với con bằng những từ ngữ hình ảnh giàu sức gợi cảm, qua lời nhắn nhủ tha thiết với con, nhà thơ Y Phương đã thể hiện tình cảm gđ ấm cúng, ca ngợi truyền thống cần cù, sức sống mạnh mẽ của qh và dân tộc mình. Phân tích bài thơ để làm nổi bật ý kiến đó.
-Dùng cách nói ưa ví von qua những hình ảnh cụ thể mộc mạc mà gợi cảm, với giọng điệu ân tình thiết tha, nhà thơ nhắc nhở người con và cũng là nhắc nhở mọi người cần ý thức sâu sắc về cuội nguồn gia đình, quê hương, tự tin vững bước trên đường đời.
a, LĐ 1: Khổ thơ đầu là lời tâm sự của người cha với con về cuội nguồn sinh dưỡng.
Con sinh ra trong tình yêu thương nâng đỡ của cha mẹ và trong cuộc sống lao động nên thơ của quê hương mình
*Cội nguồn sinh dưỡng nuôi lớn con trước hết là gđ :4 câu thơ đầu nhà thơ đã gợi ra cuộc sống êm đềm quấn quýt của gia đình với hình ảnh em bé lớn lên trong tình yêu thương của cha me. Hình ảnh đứa trẻ tập đi được miêu tả giản dị và mộc mạc “ chân phải bước tới cha….. tiếng cười””
-Mtả rất thực h/a đứa con đang chập chững bước những bước đi đầu tiên trong cuộc đời mình trong sự chờ đón của cha mẹ. Cha mẹ hân hoan vây quanh vui mừng,hân hoan theo mỗi bước chân con. tiếng nói đầu tiên của con. Từng bước đi, từng tiếng nói cười của con đều được cha mẹ chăm chút vui mừng đón nhận
-Bằng nghệ thuật điệp cấu trúc, sử dụng những hình ảnh cụ thể mà gợi cảm kết hợp với phép liệt kê “chân phải,chân trái,một bước,hai bước” giúp ta hình dung rõ những bước đi chập chững đầu tiên của dứa trẻ thật trang trọng và cảm động. Trang trọng bởi lần đầu tiên đứa trẻ tự đứng lên và đi bằng đôi chân của mình. Cảm động vì nó có độ tin cậy, yên tâm trong vòng tay của cha mẹ .
-Tg dùng điệp từ “bước tới”động từ “chạm”->liên tưởng đứa trẻ lúc thì sà vào lòng mẹ,lúc thì níu lấy tay cha->ko khí gđ h/p của đôi vợ chồng trẻ
-Cách nói của người cha ở đây thật độc đáo vì tiếng nói tiếng cười là âm thanh, mà ở đây một bước, hai bước của con lại chạm vào âm thanh ấy. cách diễn đạt ấy khiến ta hình dung cả ngôi nhà đầy ắp tiếng cười tạo nên một không khí gia đình đầm ấm quấn quýt, ngôi nhà ngập tràn hạnh phúc. Và người cha cũng muốn nói với con mình đây là cội nguồn của hạnh phúc con người, con hãy luôn nghi nhớ,
=>Qua lối miêu tả giản dị, người cha đã nói với con: con đã được lớn lên từng ngày trong tình yêu thương, trong sự nâng đỡ mong chờ của cha mẹ. Con bên cha bên mẹ, cha mẹ chờ đón yêu thương con. Hạnh phúc gia đình thật giản dị, rõ ràng gia đình là cái nôi êm, cái tổ ấm để con lớn khôn trưởng thành trong tình yêu thương và niềm mơ ước của cha mẹ.
*Cội nguồn sinh dưỡng nuôi con còn là quê hương:
Người cha còn bày tỏ niềm tự hào của mình về những phẩm chất tốt đẹp của con người trên quê hương mình và qua đó cũng nhắn nhủ con, con lớn lên không chỉ bằng tình yêu thương của cha mẹ, mà con còn lớn lên trong cuộc sống lao động bình dị, giữa thiên nhiên thơ mộng, nghĩa tình của quê hương.
“ Người đồng mình yê lắm con ơi………nhất trên đời”
-Người cha nhắc con “Người đồng mình yêu lắm con ơi” “ Người đồng mình” là những người sống xung quanh mình, sống trong bản làng, quê hương của mình hay rộng ra là dân tộc mình. Cách gọi này vừa thân mật, vừa trìu mến”.Đây là cách nói mộc mạc mang tính địa phương. Cách nói ấy gắn liền với lời đối thoại tha thiết “Người đồng mình yêu lắm con ơi”.
Khiến cho lời thơ trở nên tha thiết gần gũi, thân thương Phải chăng người cha muốn nói với con rằng người miền núi của mình đáng yêu lắm, bởi họ có cuộc sống lao động cần cù sáng tạo, khéo léo và tài hoa mà rất vui tươi. “ Đan lờ cài…câu hát”
-Hai hình ảnh thơ này gợi cho người đọc thấy bàn tay lao động khéo léo của người đồng mình, họ đã tạo ra dụng cụ lao động đánh bắt cá thường ngày, dưới bàn tay của họ những nan
nứa, nan tre đã trở thành những nan hoa, không chỉ vậy trong cuộc sống của họ lúc nào cũng vui tươi vang lên những câu hát then, hát lượn mang tình từ, tưởng như vách nhà được ken lên bởi những câu hát ngọt ngào đằm thắm ấy.
+Các động từ “đan, cài, ken” không chỉ gợi ra các động tác lao động, bàn tay khéo léo của người đồng mình, mà cònhình ảnh ẩn dụ gợi lên sự gắn bó, quấn quýt thân thương của người đồng mình.
Cách sử dụng những động từ đi kèm với danh từ tạo nên hệ thống từ ngữ giàu sức khái quát, diễn tả mộc mạc và gợi cảm về cuộc sống lao động cần cù vui tươi lạc quan của người dân miền núi. Giữa cuộc sống lao động ấy con lớn lên từng ngày
-Cũng bằng cách diễn đạt mộc mạc ấy khung cảnh rừng núi hiện lên thật thơ mộng nghĩa tình, bởi thiên nhiên dã che chở nuôi dưỡng con về tâm hồn và lối sống.
“ Rừng cho hoc………… tấm lòng”
+Bằng cách nhân hóa “rừng”, “con đường” qua điệp từ “ cho” giúp người đọc có thể nhận ra lối sống nghĩa tình của người đồng mình, thiên nhiên núi rừng rất gần gũi và gắn bó với con người. Rừng không chỉ cho ta lâm sản – gỗ quý mà còn cho cả “ hoa” những gì tinh túy tốt đẹp nhất. “Con đường” không chỉ cho ta đến trường đến bản làng mà còn cho ta “những tấm lòng” chân thực. Từ đó cho thấy rừng núi quê hương đầy nhân hậu bao dung đã dành sự ưu ái đặc biệt với con người, đã nuôi dưỡng con người cả về tâm hồn và lối sống. Qua đó người cha nhắc nhở con mình: quê hương là cái nôi đưa con đến cuộc sống êm đềm.
*Con lớn lên từ những kỉ niệm êm đềm, hạnh phúc nhất của cha mẹ .( 2 câu cuối) Người cha tiếp tục nhắc con cho con biết về kỉ niệm có tính chất khởi đầu cho hạnh phúc gia đình, cội nguồn của hạnh phúc.
“ Cha mẹ mãi nhớ ……..trong đời”
Hình ảnh ngày cưới của cha mẹ là “ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời” cha hướng con đến ngày mà cha mẹ đã tìm thấy nhau và về chung một nhà.
Từ hạnh phúc của cha mẹ con đã đã sinh ra. Con chính là món quà vô giá mà thiên nhiên đã ban tặng cho cha mẹ, một món quà không gì sánh bằng.Con là quả ngọt tình yêu của cha mẹ, là hạnh phúc của gia đình.
=>Với cách diễn đạt độc đáo, bằng những từ ngữ chân thực giản dị nhưng dạt dào cảm xúc và ý nghĩa, người cha muốn con ghi nhớ tất cả để hiểu sâu sắc rằng gia đình, quê hương là cội nguồn sinh dưỡng của mỗi người. Dù mai sau khi con khôn lớn trưởng thành thì cha mẹ quê hương vẫn luôn bên con, giúp con vững bước trên đường đời, từ đó làm nổi bật lời nhắn nhủ của người cha mong con biết nâng niu trân trọng những giá trị quê hương dân tộc mình.
b,Khổ thơ thứ 2 nhà thơ bày tỏ niềm tự hào về truyền thống cần cù, sức sống mạnh mẽ của quê hương và dân tộc, mong con kế thừa và phát huy truyền thống ấy.
-Ba câu thơ đầu: nhà thơ tiếp tục sử dụng cách nói ” người đồng mình”- cách nói riêng mộc mạc giản dị mang tính chất địa phương của người Tày không chỉ yêu lắm mà còn thương lắm bởi những đức tính tốt đẹp đáng tự hào.( nếu chỉ phân tích nguyên khổ 2 thì cần giải thích kỹ hơn người đồng mình+ con ơi giống như ở khổ 1)
Lời người cha nói với con về những đức tính tốt đẹp và những truyền thống đáng tự hào của quê hương mình và mong muốn con phát huy truyền thống đó.
-Người đồng mình là những con người giàu chí khí và nghị lực:
Cao đo nỗi buồn Xa nuôi chí lớn...
+Câu thơ đầu điệp lại 1 câu thơ ở khổ 1 chỉ thay từ ”yêu” bằng từ ”thương”.Ở đây thương lắ con ới là thương những nỗi vất vả gian khó của con người quê hương.
+Trải qua bao thăng trầm người dân quê mình đã hun đúc chí khí mạnh mẽ. Nhà thơ lấy cái cao để đo nỗi buồn, tầm xa để do trí lớn.Trong câu thơ có sử dụng sự đối lập giữa cao và xa,
nỗi buồn và trí lớn cho thấy con người quê hương có tầm vóc của núi cao, rừng thẳm. Cách nói của người cha rất độc đáo phù hợp với cách tư duy của người dân tộc. Tác giả dùng nhiều hình ảnh cụ thể để gợi ra cuộc sống của quê hương thật vất vả cực nhọc nhưng người đồng mình thật mạnh mẽ, bản lĩnh, sống bền gan vững trí dám đương đầu với khó khăn .
-Không chỉ có bản lĩnh sống mạnh mẽ khoáng đạt bền bỉ người đồng mình còn gắn bó thủy chung với quê hương, dẫu cho quê hương còn nghèo khó
Sống trên đá không chê đá gập ghềnh
Sống trong thung không chê thung nghèo đói Sống như sông như suối
Lên thác xuống ghềnh Không lo cực nhọc
+Đoạn thơ xuất hiện hàng loạt các hình ảnh thực, cuộc sống thực nơi làng mạc, cùng với biện pháp liệt kê đó là ” thung, đá, ghềnh, suối” gợi ra trước mắt ta một vùng rừng núi mênh mông hiểm trở với vách treo leo vực thẳm cao ngút ngàn...mà ở đó con người phải đi hàng ngày mới lên đến nương rẫy, phải trèo qua mấy quả núi, ngọn đèo mới tìm thấy suối để lấy nước. Bởi vậy ngoài ý nghĩa tả thực ”đá , thung, thác, nghềnh” còn là những hình ảnh ẩn dụ chỉ những khó khăn trở ngại, những gian nan vất vả, chỉ cái đói, cái nghèo mà người miền núi phải trải qua.
+Điệp từ ” không lo”,Không chê ” ”sống” thành ngữ ” lên thác xuống ghềnh” so sánh
”như sông như suối” ..và nhịp thơ dồn đập đã khẳng định một tâm thế, một bản lĩnh sống khoáng đạt mạnh mẽ bền bỉ hồn nhiên vượt qua gian khổ luôn sống thủy chungcủa người đồng mình. Từ đó người cha mong muốn con biết sống thủy chung nghĩa tình với quê hương nguồn cội, biết chấp nhận và vượt qua gian nan thử thách bằng nghị lực và niềm tin của mình.Cuộc sống vất vả khổ đau càng tôi luyện cho người đồng mình những phẩm chất tốt đẹp.
-Tiếp nối mạch tâm tình, người cha dặn con ghi nhớ, người đồng mình dù có nghèo khó, chân chất nhưng không hề nhỏ bé tầm thường mà giàu lòng tự trọng, luôn tự lực , tự cường.
Người đồng mình thô sơ da thịt Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con
- Người cha đã ca ngợi đức tính cao đẹp của người đồng mình bằng những hình ảnh đầy ấn tượng.Người đồng mình có thể thô sơ da thịt, chất phát không khéo ăn, khéo nói ăn mặc giản dị
nhưng không hề nhỏ bé về tâm hồn và ý chí. họ tự chủ trong cuộc sống.
Hai câu thơ có sự đối nghịch giữa cái mộc mạc giản dị với tầm vóc cái lớn lao về ý trí. Chính vì vậy con người ấy bằng ý trí nghị lực, bằng sự lao động cần cù sáng tạo đã làm nên quê hương với truyền thống phong tục tập quán tốt đẹp
Người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương, còn quê hương thì làm phong tục.
+Lời thơ mộc mạc chân thật đậm đà bản sắc dân tộc. Đến đây “ người đồng mình” tiếp tục được nhắc lại để nhấn mạnh họ là những người “ tự đục đá kê cao quê hương” “Đục đá” “kê cao” vốn là những công việc thường thấy ở các dân tộc miền núi. Người miền núi thường lấy đá để xây tường nhà, tường bao để tránh thú dữ. Họ lao động cần cù, không lùi bước trước khó khăn, Tự lực tự cường xây dựng quê hương bằng chính sức lực và sự bền bỉ của mình Họ giữ vững bản
sắc văn hoá của dân tộc.
+ Họ là những người sáng tạo và lưu truyền phong tục tập quán tốt đẹp riêng của dân tộc mìnhvà lấy quê hương làm chỗ dựa tâm hồn.
=> Với cách núi giàu hình ảnh tư duy theo người miền núi, câu thơ mang nhiều tầng ý nghĩa.
Nói với con những điều này, người cha muốn người con hiểu được phẩm chất cao đẹp của người đồng mình để tự hào về quê hương dân tộc và muốn con kế tục truyền thống ấy.
*Bốn câu thơ cuối của bài thơ mới thực là lời dặn dò của người cha vun đắp ý trí nghị lực tâm hồn cho con. Căn dặn con phát huy truyền thống của quê hương vững vàng tự tin bước trên đường đời.
Con ơi tuy thô sơ da thịt Lên đường
Không bao giờ nhỏ bé được Nghe con.
-Kết thúc lời thơ tâm tình, nhà thơ ân tình căn dặn ân cần tha thiết nhưng cũng là một yêu cầu: Con tự tin vững bước trên đường đời bằng chí khí và tâm hồn lớn lao của người quê hương mình. Cha nhắc con khi lên đường ko bao giờ đc sống tầm thường nhỏ bé trước thiên hạ.Họ tuy thô sơ, ăn mặc giản dị, nhưng tâm hồn họ luôn có ý chí,nghị lực, đb là khát vọng xd qh.Họ xd qh bằng chính sức lực của mình.Họ sáng tạo và lưu truyền phong tục,tập quán riêng của mình.Con hãy sống xứng đáng với truyền thống của quê hương.
Gửi trong lời thơ người cha mong ước hi vọng con phải tiếp tục nối tiếp truyền thống có tình nghĩa thủy chung, yêu mến tự hào về quê hương. Nếu đoạn trước người cha nói ”người đồng mình thô sơ da thịt” để khẳng định sức sống mạnh mẽ, sức mạnh tinh thần của quê hương, thì đến dây người cha lại nhắc lại ”tuy thô sơ da thịt” để con khắc cốt ghi tâm: quê hương mình mộc mạc chân chất người đồng mình thô ráp về vóc dáng, nhưng tinh thần phẩm chất thì sống cao đẹp.. Trên đường đời con phải làm những điều lớn lao, phải sống cao thượng tự trọng để xứng đáng với người đồng mình. Con sống có ý trí nghị lực để viết tiếp truyền thống quê hương không được nản chí sờn lòng, không được khuất phục trước hoàn cảnh.Bởi thế cụm từ ” Không bao giờ” đứng ở đầu câu có tính chất nhấn mạnh thêm
-Kết thúc khổ thơ là câu thơ có 2 tiếng ”Nghe con” khiến cho lời nhắc nhở ân cần của người cha có tác dụng đi sâu vào tâm trí con người. Hai tiếng “nghe con”là cả tấm lòng của người cha.
Cha muốn con tự hào với truyền thống qh, tự tin vững bước vào đời . người cha đã truyền cho con những vẻ đẹp sức mạnh truyền thống của quê hương để con vững bước vào đời bằng chính đôi chân của mình.
=> Lời tâm tình ccủa nhà thơ với con đã khơi dậy đúng mạc nguồn đạo lý truyền thống của dân tộc ta nên có ý nghĩa với tất cả mọi người.
=>Cha rất thương con,và là người tình nghĩa thuỷ chung với qh.
*KQ: - Đoạn thơ viết theo thể thơ tự do, giọng điệu thiết tha trìu mến bằng lời thủ thỉ tâm tình của người cha nói với con, hình ảnh vừa gợi cảm vừa có sức biểu cảm, khái quát. Cách nói mộc mạc giàu chất thơ. Và sử dụng thành công các bpnt so sánh, ẩn dụ, điệp ngữ, thành ngữ .Tg sd những từ ngữ giàu h/a mà khái quát,mộc mạc mà giàu chất thơ rất tiêu biểu cho tư duy giàu h/a của con người miền núi, dẫn dắt tự nhiên từ tình cảm gia đình mở rộng ra tình yêu quê hương, từ đó nâng lên thành lẽ sống.
-Bài thơ đã nói lên tình cảm yêu thương trìu mến, gửi gắm niềm tin của người cha qua lời nói với con. Qua bài thơ ta nhận thấy điều mà người cha muốn dạy cho con mình chính là lòng tự hào về sức sống mạnh mẽ bền bỉ, về truyền thống tốt đẹp của quê hương, niềm tự hào sự tự tin khi bước vào đời. hay đây chính là lời trao gửi của thế hệ trước, người giữ lửa, truyền lửa cho thế hệ sau. Những điều mà nhà thơ muốn nói với con về tình gia đình về tình quê hương, suy cho cùng là lời nhắn nhủ và ước mong con có lẽ sống cao đẹp. Phải chăng lời của người cha trong bài thơ cũng là lời của cha anh đi trước nhắn gửi tới thế hệ trẻ hôm nay phải biết kế thừa