BUỔI 6: ÔN TẬP THƠ HIỆN ĐẠI
Buổi 13: ÔN TRUYỆN HIỆN ĐẠI
6. Raxum Gamzatov cho rằng “ Người ta chỉ có thể tách con người ra khỏi quê hương chứ không thể tách quê hương ra khỏi con người”
Em hiểu ý kiến trên như thế nào? Làm sáng tỏ ý kiến của bản thân qua việc cảm nhân nhân vật ông Hai trong truyện ngắn “ Làng” của tác giả Kim Lân.
A, MB: Giới thiệu vấn đề nghị luận, dẫn ý kiến của Raxum Gamzatov và giới thiệu về nhân vật tác phẩm.
B, TB:
*Giải thích ý kiến:
-Người ta chí có thể tách con người ra khỏi quê hương : Con người có thể phải rời xa quê hương vì nhiều lý do.
- Không ai có thể tách quê hương ra khỏi con người : Quê hương đã trở thành máu thịt, là điều không thể thiếu đối với con người.
=> Ý kiến của Gamzatov khẳng định mạnh mẽ sợi dây liên kết giữa quê hương và con người, hình ảnh quê hương, tình yêu quê hương luôn thường trực trong lòng mỗi con người.
* Giới thiệu về tác giả Kim Lân và truyện ngắn Làng
- Kim Lân là nhà văn chuyên viết truyện ngắn. Ông vốn gắn bó và am hiểu sâu sắc về cuộc sống ở nông thôn, Kim Lân hầu như chỉ viết về sinh hoạt làng quê và cảnh ngộ người nông dân.
-Truyện ngắn “ Làng” được viết vào thời kỳ đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đăng lần đầu trên tạp chí “ Văn nghệ” năn 1948. Trong truyện ngắn này tác giả đã xây dựng thành công nhân vật ông Hai có tình yêu làng hòa với tình yêu nước. Ông luôn yêu mến và tự hào về ngôi làng của mình.
*Chứng minh nhận định trên qua nhân vật ông Hai
*Người ta chí có thể tách con người ra khỏi quê hương
+ Là người nông dân hiền lành, cần cù sống ở làng chợ Dầu, Ông Hai rất yêu làng, luôn tự hào, hãnh diện về sự giàu có của qh,cụ thể là cái dinh phần của tên tổng đốc “ Nó lắm lắm là của , nom như động ấy” ,cho nên cứ mỗi lần có người đến chơi nhà ông là ông dẫn họ ra xem.Ông khoe làng ông phát triển đường làng trời mưa đi ko lấm ngót chân.
+ Ông khoe về phong trào kháng chiến của làng, bản thân ông cũng đã từng tham gia kháng chiến bảo vệ làng …Luôn khoe và tự hào về tinh thần k/c của làng nên ông thường kể cho mọi người xung quanh nghe về tinh thần kháng chiến của làng ông. “cả giới phụ lão có cụ râu tóc bạc phơ cũng vác gậy tập mốt hai môt”. Đây có thể nói là những nét tâm lí, những tình cảm mới mẻ mà cách mạng đã đêm đến cho ông Hai và những người nông dân.
+ Dù yêu làng nhưng vì điều kiện gia đình, cũng là bởi thực hiện chính sách thời chiến “ tản cư cũng là kháng chiến” nên ông phải đi tản cư cùng vợ con, phải dời ngôi làng mà ông từng yêu mến và tự hào….Theo lệnh của trên dân làng –phải đi tản cơ để tránh những trận càn lớn của giặc. Ông Hai cũng phải đi tản cư dù ông không muốn.. Ở nơi tản cư ông luôn nhớ về làng “ Chao ôi ông lão nhớ làng quá”, ông nhớ cái không khí đào hầm đắp ụ, xẻ hào, khuân đá… Vì vậy ông muốn ở lại làng cùng anh em tham gia k/c,nhưng vì h/c buộc ông phải đi tản cư,và ông luôn an ủi: “Tản cư cũng là k/c”->t/y làng gắn với tình k/c.
* Người ta không thể tách quê hương ra khỏi con người+ Phải dời làng đi tản cư hình ảnh làng Dầu vẫn luôn in đậm trong tâm trí ông Hai, tình yêu làng của ông vẫn nguyên vẹn, mọi buồn , vui , sướng khổ trong ông đều gắn với làng
-Trước khi nghe tin làng theo Việt gian: ông nhớ làng, mong được trở lại làng, luôn nghe ngóng về làng, tự hào khi nghe tin chiến thắng…
+ Luôn nhớ về làng “ Chao ôi ông lão nhớ làng quá”, ông nhớ cái không khí đào hầm đắp ụ, xẻ hào, khuân đá… Vì vậy ông muốn ở lại làng cùng anh em tham gia k/c
+Không chỉ tự hào về tinh thần kháng chiến ở quê hương ông Hai còn ham thích theo dõi tin tức kháng chiến ,nên ông luôn nghe ngóng tin tức của làng,của k/c. Người nông dân xưa chỉ quen với việc đồng áng vậy mà khi kháng chiến bùng nổ lại quan tâm đến cách mạng, đến kháng chiến.. Vì vậy ông Hai cũng có niềm vui duy nhất là đến phòng thông tin để nghe đọc báo. Ông vui mừng phấn khởi vì tin thắng trận ở khắp mọi nơi, ông sung sướng đến mức “ruột
gan ông cứ múa cả lên, vui quá”->phải là con người rất yêu làng ,yêu k/c thì ông mới vui như vậy,vì ông ko chỉ là công dân của làng,mà còn là chiến sĩ đã tham gia k/c.Tg mtả rất đúng các phản ứng,hành động của người nông dân hiền lành chất phát và chưa đọc thông viết thạo:như khi muốn biết tin tức thì ông cứ đứng vờ vờ xem tranh chờ người khác đọc rồi nghe lỏm,ông rất bực và rất ghét những ai chỉ đọc lẩm nhẩm trong mồm.=>H/đ của ông rất phù hợp với phong cách người nông dân.
-Khi nghe tin làng ông làng Việt gian theo giặc. Kẻ thù li gián muốn tách tình yêu quê hương ra khỏi mỗi con người nên đã tung tin làng Dầu theo giặc, thế nhưng hình ảnh chợ Dầu, tình cảm trong lòng ông Hai với làng vẫn thắm thiết, thiêng liêng sâu nặng hòa trong tình yêu nước và tinh thần kháng chiến, mọi thái độ , suy nghĩ của ông Hai luôn hướng về làng .
(Đây có lẽ là chuyển biến lớn nhất trong tư tưởng tình cảm của người nông dân. Chuyển biến ấy càng thể hiện rõ tình yêu làng gắn bó với tình yêu nước khi họ phải lựa chọn một bên là là làng một bên là giang sơn đất nước. Ngòi bút của Kim Lân càng tỏ rõ sự sắc sảo khi đặt nhân vật ông Hai vào tình huống đột ngột nghe tin làng Dầu Việt gian theo tây.
-Khi mới nghe tin : ông đang vui mừng phấn khởi thì nghe tin đồn từ những người tản cư từ dưới xuôi lên khiến ông sốc mạnh
+ “Cổ họng ông………lạc hẳn đi”->sững sờ ngạc nhiên đến lạc giọng,đến khó thở ông như chết lặng đi ko thể ngờ đc> Tin đồn đến với ông quá bất ngờ khiến ông vô cùng ngạc nhiên tưởng như có cái gì đó bóp nghẹn cổ họng ông, bóp chặt lấy trái tim ông. Một lúc sau ông mới “dặn è è như nuốt một cái gì đó vướng ở cổ” ông cất tiếng hỏi giọng lạc hẳn đi “ Liệu có thật không hả bác, hay là chỉ lại” nhưng ông lại nhận được một trả lời ngay sua đó “Việt gian từ thằng chủ tịch mà đi cơ ông ạ”. Đón nhận tin này nỗi tủi hổ cứ râm ran trong cơ thể ông nên ông giấu mình là người làng Dầu bằng một câu nói lảng “ Hà nắng gớm về nào”nhưng caios giọng ông lạc hẳn đi.
+ Trên đường về nhà ông “,cúi gằm mặt xuống mà đi”->tủi hổ nhục nhã với bản thân ,ông còn nghe rõ tiếng chửi đổng chua lanh lảnh của người đàn bà cho con bú “ Cha mẹ tiên sư nhà chúng nó, đối khổ ăn cắp ăn trộm người ta còn thương chứ cái giống việt gian cứ cho mỗi đứa một nhát”. Tiếng chửi ấy cứ bám lấy ông nó như nhát dao khứa vào tim gan ông lão khiến ông đau đớn vô cùng.
+ Về đến nhà ông chán trường thất vọng nên “ nằm vạt lên giường như bị cảm” ông cảm thấy tủi thân “ nước mắt ông lão cứ giàn ra” nhìn lũ con chơi sậm chưi sụi với nhau ông thương chúng lắm “ Chúng nó cũng là trẻ con của làng Việt gian đấy ư” Càng thương con bao nhiêu ông càng căm ghét bọn Việt gian bấy nhiêu. Ông đã nắm chặt tay vào mà rít“Ông nắm chặt 2 bàn tay ăn miếng cơm hay miếng gì vào mồm mà đi làm cái giống Việt gian bán nước để nhục nhã thế này” Rồi ông vẫn chưa tin bán tín,bán nghi,ông tự vấn “Ông lão bỗng ngừng lại ngờ ngợ như lời mình ko đc đúng lắm ông kiểm điểm lại từng người trong óc, họ toàn là những người có tinh thần cả họ đã ở lại làng quyết tâm một sống một chết với giặc có đời nào can tâm làm điều nhục nhhax ấy. Nhưng sao lại nẩy ra cái tin ấy được mà thằng Chánh Bệu đích thị
người làng không sai rồi, không có lửa thì làm sao có khói”->ông day dứt bực bội,lo lắng sợ hãi,vì tất cả niềm tin về làng của ông đã bị sụp đổ,niềm tự hào về làng ko còn nữa thay vào đó là nỗi nhục nhã đau đớn lo lắng “ Chao ôi! Cực nhục chưa cả làng Việt Gian . Rồi đây biết làm ăn buôn bán ra sao ai người ta chứa” Ông lo cho tương lai của làng Dầu.
+Từ những tủi nhục hổ thẹn lo lắng đã hóa thành những cơn nóng giận vô cớ đổ lên đầu vợ con ông khiến cho “ gian nhà lông lặng đi hiu hắt”
+Ông nơm nớp nớp lo sợ khiến đêm không sao ngủ được “ ông hết trở mình bên này lại trở
mình bên kia, chân tay ông lão cứ nhủn ra, trống ngực ông đập thình thịch” ông sợ mụ chủ nhà và mọi ngưới biết chuyện nên “Suốt mấy ngày hôm sau ông không dám bước chân ra ngoài suốt ngày chỉ quanh quẩn trong nhà . Hễ cứ thấy người ta túm năm tụm ba là ông lại chột dạ. Thôi chết người ta lại bàn đến chuyện ấy rồi”.Ông sự mụ chủ nhà biết chuyện sẽ không cho gia đình ông ở nữa.
+Ông sống trong những ngày bế tắc tuyệt vọng có những lúc ông nghĩ “hay là trở về làng”
nhưng vừa chớm nghĩ lập tức ông phản đối ngay “ Về làng là bỏ kháng chiến bỏ cụ Hồ”->.thù
làng “ Làng thì yêu thật nhưng làng theo tây thì phải thù”. Lúc này trong ông diễn ra mâu thuẫn giữa yêu làng và thù làng . Người đọc cảm nhận được tình cảm của ông Hai với cách mạng với kháng chiến, t/y nước vượt lên t/y làng. Phải đau đớn lắm ông Hai mới quyết định như vậy. Bởi làng là nơi chôn rau cắt rốn, là nơi ông gắn bó, ông yêu thương và tự hào nhưng giờ làng theo tây thì ông phải thù làng. Đối với ông, ông chỉ yêu làng kháng chiến chứ không yêu cái làng theo tây.
+Trong lúc bế tắc không biết trò truyện cùng ai nên ông trò chuyện cùng con như để minh oan cho mình “ Húc kia. Thầy hỏi con nhé con là con ai” Ẩn chứa đằng sau cau hỏi ấy thực chất là ông tự nhủ với chính mình tự dãi bày tấm lòng của mình “ Làng chúng ta ở chợ Dầu” ông muốn đứa con ghi nhớ cuội nguồn sinh dưỡng của mình là ở làng chợ Dầu. Rồi ông lại hỏi con “Thế con ủng hộ ai” và khi đứa con trả lời rành rot “ Ủng hộ cụ Hồ Chí Minh muôn năm” ông đã xúc động nước mắt ông lão chảy ra ròng ròng trên 2 má ông nói thủ thỉ với đứa con cũng là nói với chính mình “ Ừ ủng hộ cụ Hồ con nhỉ” tình cảm ấy là sâu nặng là thầm kín và hết sức thiêng liêng nó đã bén rễ ăn sâu trong lòng ông như máu thịt, nó đã trở thành một phần trong cơ thể ông . Cho dù đã quyết định không quay về làng nhưng ông vẫn muốn khắc sâu trong tâm trí đứa con hình ảnh làng quê cội rễ của mình.->t/y làng t/y nước đã thống nhất trong ông,cuôí cùng ông quyêt đi theo k/c.
=>Tâm trạng của ông cũng chính là tâm trạng của người nông dân yêu làng, yêu nước một cách hồn nhiên trong sáng.
-Khi tin làng ông đc cải chính: ông Hai vui mừng, con người ông như người được hồi sinh một lần nữa. Niềm vui ấy được thể hiện rõ trên khuôn mặt của ông “ Cái mặt buồn thiu mọi ngày bỗng tươi vui rạng rỡ hẳn lên, cái miệng nhai trầu, cặp mắt hung hung đỏ” rồi ông còn gọi con chia quà. Ông vui đến mức: “Ông lão cứ múa tay lên mà khoe cái tin ấy với mọi người” ông còn mừng rỡ khi Tây đốt nhà mình->nhà bị Tây đốt mà ông vui mừng,bởi nó gột rửa tiếng nhơ cho ông,cho làng Dầu của ông . Hành động đó của ông đã thể hiện ý trí “ Thà hi sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước không chịu làm nô lệ” của người nông dân. Cái mất mát của cá nhân ông không quan trọng bở làng ông vẫn thủy chung với cách mạng,với kháng chiến đó là minh chứng cụ thể làng ông không theo tây. Đó là tình yêu làng yêu nước tinh thần kháng chiến, niềm tự hào của ông Hai về làng chợ Dầu.Đây là tình yêu làng đã hòa quyện vào tình yêu nước. ->T/y làng nước của ông Hai cũng chính là t/y làng nước của nhân dân ta lúc bấy giờ.)
=> Dù bị tách khỏi quê hương,nhưng ở ông Hai tình yêu làng vẫn vẹn nguyên isnh]ngx cung bậc cảm xúc phong phú: buồn – vui, hi vọng – tuyệt vọng, vui sướng- khổ đau..Tình yêu làng hòa trong tình yêu nước, yêu cách mạng và kháng chiến.
*Đánh giá:
-NT: nghệ thuật xây dựng tình huống chuyện bất ngờ tin đồn làng chợ dầu theo tây để khai thác chiều sâu tâm lí nhân vật. Sự đối lập tâm lí trước và sau khi nghe tin như 2 cánh cửa nghệ thuật mở ra tình yêu làng yêu nước sâu sắc của ông Hai.
+Cốt truyện đơn giản,ngôn ngữ mộc mạc, giản dị mang đậm màu sắc của người nông dân đồng bằng Bắc Bộ. Xây dựng khéo léo tâm lí nhân vật, ngôn ngữ đối thoại và độc thoại nội tâm.Tg sd bp nt tăng cấp trong tâm lí ông Hai để khai thác chiều sâu tâm lí nhân vật.
-ND:+ Ý kiến của Gamzatov là ý kiến đúng đắn khi khẳng định mối quan hệ tình cảm sâu sắc bền chặt giữa con người với quê hương.
+ Qua nhân vật ông Hai người đọc thấy rõ sự chuyển biến trong đời sống tình cảm của người nông dân Vn thời kỳ kháng chiến chống thưc dân Pháp. Thấm thiá được tình yêu làng, yêu nước mộc mạc chân thành của người nông dân Bắc Bộ .Tình yêu làng thống nhất với tình yêu nước là một nét mới trong tình cảm nhận thức của người nông dân những năm đầu chống Pháp đúng như nhà văn E-ren-bua đã viết “ tình yêu làng xóm trở nên tình yêu quê hương đất nước”
-Văn học Vn có nhiều tác phẩm tiêu biểu viết về hình ảnh người nông dân yêu làng yêu nước như “ Đồng chí” của Chính Hữu, “ Nhớ” của Nguyên Hồng nhưng hình ảnh ông Hai trong tác phẩm làng đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc,góp phần lầm phong phú văn học cách mạng viết về người nông dân.
c,KB:Khẳng định vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật ông Hai,khẳng định thành công của tg trong việc xd tình huống truyện,xd nhân vật(người nông dân yêu làng yêu nước hồn nhiên chất phát nhưng rất xúc động,hình tượng nhân vật ông Hai và phản ánh chân thực những nếp cảm,nếp nghĩ của người nông dân VN trong thời kì đầu của cuộc k/c chống P)
7.Hãy trình bày cảm nhận của em về đoạn văn sau “ Nhưng sao lại nảy ra cái tin ấy được…………..cái cơ sự này chưa”(Sách ôn câu 23/51)
-Đây là đoạn văn thể hiển rất thành công nghệ thuật độc thoại nội tâm, bộc lộ tâm trạng đau đớn day dứt của nhân vật ông Hai, sau khi bắt được tin nhảm làng Dầu theo Tây.
- Ông Hai âm thầm tự suy nghĩ chất vấn, phân tích, lý giải về cái tin sét đánh mang tai đó, về hậu hoạ của cái sự kiện oái oăm, bất ngờ với ông, với bà con, với cái làng Dầu mà ông đã từng yêu quý tự hào.
-Những câu hỏi, những câu khẳng định, câu cảm thán, câu tỉnh lược nhập vào dòng ngôn ngữ đội thoại, khẩu khí nông dân bộc trực thẳng thắn đã sới bật những nét biến thái tâm trạng dằn vặt, day dứt, tủi thẹn, lo lắng thấm đậm tình yêu làng yêu nước nồng nàn sâu sắc của ông Hai.
-Qua tâm lí nhân vật ông Hai nhà văn đã khơi dậy ở người đọc niềm xúc động và nhận thức sáng rõ về tình yêu làng, yêu nước nồng nàn sâu sắc của người nông dân Vn trong thời kỳ k/c chống Pháp.
VI. Dặn dò:
-Về nhà ôn tập và làm bài hoàn chỉnh -Buổi sau ôn : Lặng lẽ Sa Pa
Ngày dạy : /6/2021.