BUỔI 6: ÔN TẬP THƠ HIỆN ĐẠI
Buổi 14 ÔN TRUYỆN HIỆN ĐẠI ( Tiếp)
3. Cấu tạo của nhân đề và tác dụng của nó
-Nhan đề của tác phẩm đã giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật đảo ngữ đưa từ “ lặng lẽ” lên trước từ “ Sa Pa” để nhấn mạnh tính chất lặng lẽ của Sa Pa và tinh thần làm việc hăng say của con người nơi đây. Cách đảo ngữ như vậy rất phù hợp với chủ đề của tác phẩm: Sa pa vốn tĩnh lặng nhưng đằng sau cái lặng lẽ ấy là những con người đang ngày đêm miệt mài cống hiến cho quê hương đất nước.
4.Phân tích nhân vật anh thanh niên trong truyện ngắn này.
1.Phân tích nhân vật anh thanh niên trong truyện ngắn này.
*Tg đã xd tình huống truyện độc đáo:Anh thanh niên trong tác phẩm là nhân vật chính nhưng lại không xuất hiện trực tiếp ngay từ đầu mà xuất hiện qua lời giới thiệu của bác lái xe , chỉ khi cuộc gặp gỡ bất ngờ thú vị giữa anh với ông họa sĩ và cô kỹ sư diễn ra rất ngắn ngủi chưa đầy 30 phút mà tg đã cho ta thấy bức chân dung và vẻ đẹp cao quý của anh thanh niên.Anh thanh niên hiện lên qua sự nhìn nhận và đánh giá của nhân vật khác
a.Hoàn cảnh sống:
-Anh sống một mình trên đỉnh núi Yên Sơn cao 2600 mét nơi đây chỉ có “ cỏ cây và mây mù lạnh lẽo”. Anh sống một mình trên đỉnh Yên Sơn hoang vu lạnh lẽo vắng bóng con người khiến anh rất “thèm” người đúng như lời nhận xét của bác lái xe.. Một chàng thanh niên tuổi đời còn rất trẻ mà đã dời bỏ nơi thành phố ồn ào náo nhiệt để về quê hương công tác.
-Công việc của anh: làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu
+ Nhiệm vụ : “Đo gió,đo mưa,đo nắng,tính mây,đo chấn động mặt đất,tham dự vào công việc dự báo thời tiết hàng ngày,phục vụ sx,phục vụ k/c”.Công việc ấy đòi hỏi phải tỉ mỉ, chính xác và có tinh thần trách nhiệm cao.
+Anh làm việc chỉ có một mình, ko có người kiểm tra, nhưng anh vẫn làm việc rất nghiêm túc, cứ đến giờ ốp là phải đi làm việc, mặc h/c thời tiết anh vẫn làm việc rất đúng giờ (4giờ, 11 giờ, 7 giờ tối, 1 giờ sáng) , -> anh làm việc chăm chỉ, cần mẫn. Nếu ở hoàn cảnh của anh mà người thiếu ý trí nghị lực và tinh thần trách nhiệm thì không thể hoàn thành được nhiệm vụ.
b, Vẻ đẹp của anh
*Có lý tưởng sống cao đẹp:
+Chấp nhận sống h/c sống “bốn bề chỉ có cây cỏ lạnh lẽo”và ở đây có cả mưa tuyết nhất. H/c sống khó khăn như vậy anh phải làm gì để vượt qua,hẳn anh phải là người rất yêu công việc của mình. Bởi anh luôn suy nghĩ “ Mình sinh ra là gì? Mình đẻ ở đâu, mình vì ai mà làm việc” Với anh sống và làm việc là góp một phần công sức nhỏ bé của mình để xây dựng quê hương.Điều đó cho thấy anh là người có lý tưởng sống cao đẹp.
+ Anh đã viết đơn xin ra mặt trận cùng bố nhưng không được nên anh đã tình nguyện lên Yên Sơn để công tác.
*Yêu nghề,có trách nhiệm cao trong công việc.
-Yêu công việc: được thể hiện rất rõ qua lời tâm sự của anh với ông họa sĩ.
+Anh hiểu công việc thầm lặng của mình là rất cần thiết,có ích cho mọi người, nó gắn liền anh với mọi người và c/s chung của đ/n “Công việc của cháu gắn liền với bao anh em đồng chí đồng đội dưới kia”. Anh coi công việc là cầu nối gắn kết anh với động đội của mình.
+Xác định được điều đó nên anh càng có ý thức hơn trong công việc anh luôn coi công việc là
bạn “Khi ta làm việc ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình đc?” Anh đã coi công việc như người bạn để tâm sự để sua đi nỗi buồn.
+Vì thế anh rất yêu công việc của mình, coi cộng việc là niềm vui, niềm đam mê và hạnh phúc của mình: “Công việc của cháu gian khổ thế nhưng cất đi thì cháu buồn đến chết” ko chỉ yêu công việc mà anh còn rất có tinh thần trách nhiệm. Anh thấy hạnh phúc với công việc mình làm,
mặc dù gian khổ thế nhưng nếu phải dời xa nó anh sẽ buồn biết nhường nào. Đó là những lời tâm sự , suy nghĩ từ đáy lòng anh trong sáng khiến người ta phải cảm phục.
-Không chỉ yêu công việc mà anh còn có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc:
-Công việc của anh không nặng nhọc vất vẻ nhưng anh vẫn phải đối mặt với gian khó: “ gian khổ nhất là lúc một giờ sáng, khi nghe chuông đồng hồ kêu chỉ muốn đưa tay tắt nó đi” nhưng anh đã không cho phép mình làm như vậy “ anh vùng ra khỏi ra khỏi chăn xách đèn bão ra ngoài”anh có thể dậy lúc 1 giờ sáng cùng ngọn đèn bão vặn to đến thế nào cũng không đủ sáng trong điều kiện thời tiết hết sức khắc nghiệt : “gió tuyết và im lặng ở bên ngoài như chợt đợi mình ra là ào ào xô tới, mà gió thì như những hát chổi lớn quét đi tất cả, ném vớt lung tung”
khi làm việc xong vào anh không sao ngủ được. Đến đây ta thấy anh là người rất yêu nghề và có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc. Ý thức ấy, tinh thần ấy đáng trân trọng biết bao.
+Chính vì có tình thần trách nhiệm cao đối với công việc như vậy nên ạnh đã có đống góp to lớn cho quê hương đất nước “ nhờ anh phát hiện được đám mây khô mà ngày ấy tháng ấy không quân ta đã bắn rơi biết bao máy bay trên cầu Hàm Rồng”. Điếu đó làm anh rất vui và hạnh phúc.
=> Chính lòng yêu nghề và tinh thần trách nhiệm cao đối với công việc đã giúp anh chiến thắng nỗi cô đơn và vượt qua được mọi khó khăn gian khổ hoàn thành tốt nhiệm vụ. Chính tình yêu công biệc đã trở thành tình yêu tổ Quốc cho nên anh cảm thấy mình hạnh phúc khi được sống được cống hiến được đóng góp một phần công sức nhỏ bé của mình cho quê hương đất nước.
*,Anh là người sống lạc qua, yêu đời, sống khoa học và ngăn nắp.
C/s không người quản thúc dễ khiến người ta sống buông thả, chính ông hoạ sĩ cũng nghĩ:
“Chắc cu cậu chưa kịp quét tước,dọn dẹp,chưa kịp gấp chăn chẳng hạn”. Nhưng không nơi anh ở bao giờ cũng được quét dọn sạch sẽ, chăn màn gấp cẩn thận, dưới sân sau nhà là đàn gà, xung quanh nhà là vườn hoa rực rỡ. Phải chăng đó là kết quả của bàn tay lao động cần cù.
-Anh biết trồng hoa để tô đẹp cho cuộc sống . “ giữa mùa hề mà trên đỉnh Yên Sơn bắt gặp biết bao loài hoa đủ sắc màu. Nào hoa giơn, hoa thược dược, vàng ,tím, đỏ , hồng” Những bông hoa đang khoe sắc gưiax núi rừng Tây Bắc hay đó chính là vẻ đẹp của anh đang khoe sắc giữa cuộc đời.
-Nơi ở,làm việc và sinh hoạt của anh thật ngăn nắp và gọn ngàng “một căn nhà ba gian sạch sẽ với bàn ghế sổ sách, biểu đồ thóng kê máy bộ đàm. Cuộc đời riêng của anh thu gọn lại một góc trái gian với chiếc giường con, một chiếc bàn học, một giá sách…” Đó là tác phong làm việc của một nhà khoa học. Lối sống của anh cao đẹp và đáng tự hào biết bao. Thông thương khi người ta sống một mình không người quản thúc thì sẽ sóng lôi thôi lếch thếch nhưng anh thanh niên thì hoàn toàn ngược lại anh đã bố trí ngăn nắp gọn gàng và khoa học. Lối sống khiến bao người phải ngưỡng mộ.
-Anh đã biết nuôi gà->giúp anh khoả lấp nỗi buồn và sống có ý nghĩa
-Những lúc rảnh rối anh còn tự đọc sách lấy sách làm niềm vui cho riêng mình để cân bằng đời sống vật chất và tinh thần. “Anh mừng quýnh đón lấy những cuốn sách mà bác lái xe mua hộ ở
dưới xuôi”. Anh coi sách như người bạn của mình cho nên anh vẫn nhờ bác lái xe mua hộ sách ,anh thấy như lúc nào cũng có người bạn để trò truyện.Qua sách báo vốn kiến thức của anh được mở mang hiểu biết thêm về cuộc sống về con người.Chính việc đó khiến cho cuộc sống trên đỉnh yên Sơn của anh không buồn chán anh ko bao giờ cô độc, anh đã tìm cho mình 1 ý nghĩa lớn lao trong công việc.
=>Sống một c/s như vậy phải là con người có lòng tự trọng rất cao và có tâm hồn cao đẹp.
*, Lòng mến khách,sự quan tâm đến người khác.( Giàu lòng thương người)
- Với bác lái xe: Sống trên đỉnh Yên Sơn vắng bóng con người chỉ có cỏ cây và mây mù nên anh rất thèm người. Vì người nên anh đã nghĩ ra cách chặn khúc cây để xe dừng lại , để anh được trò chuyện cùng mọi người. Từ đó anh trở nên thân thiết cùng bác lái xe , Chính vì vậy chuyến nào chạy lên bác cũng ghé thăm để trò chuyện với anh. Anh gửi biếu vợ bác lái xe củ tam thất.
-Với ông họa sĩ và cô kỹ sư trẻ lần đầu tiên mới gặp mà anh hồ hởi phấn khởi mời họ lên nhà chơi, hái hoa tặng cô gái anh chân thành bộc lộ niềm vui “ Tôi cắt thêm mấy cành nữa cô muốn lấy bao nhiêu tùy ý, cô cớ cắt một bó rõ to vào…”, dẫn khách thăm vườn, pha trà ngon để đãi khách. Khi khách về anh còn biếu ông hoạ sĩ già làn trứng để ăn đường. Tất cả những việc làm đó của anh cho thấy anh là người hiếu khách , luôn biết quan tâm đến người khác anh luôn sống chân thành và trân trọng tình cảm của mọi người
+Anh đếm từng giây phút vì sợ mất hết 30 phút qúy giá, đến lúc chia tay anh xúc động đến nỗi phải quay mặt đi
c.Anh khiêm tốn và trung thực:
-Anh có những đóng góp quan trọng cho quê hương đất nước nhưng anh cảm thấy những đóng góp đó là vô cùng nhỏ bé .
-Khi ông hoạ sĩ ngỏ ý muốn vẽ chân dung anh thì anh đã từ chối “ Không bác đừng vẽ cháu cháu sẽ giới thiệu những người đáng để bác vẽ hơn” và hào hứng giới thiệu ông kỹ sư vườn rau Sa Pa và anh kỹ sư nghiên cứu sét. Mặc dù còn trẻ tuổi nhưng anh đã thấm thía được cái nghĩa, cái tình của mảnh đất Sa Pa nơi anh đã sinh ra và lớn lên. Nơi đó đã có những con người thầm lặng để cống hiến cho đất nước.Đứng trước nhân vật anh thanh niên ông học sĩ cảm thấy bất lực bới những vẻ đẹp về lối sống và hành động của anh. Ông cảm thấy “ Người con trai ấy đáng yêu thật nhưng làm ông nhọc quá”
- Khách muốn nghe anh kể về mình nhưng anh chỉ dành có 5 phút để kể về anh. Thời gian còn lại để nghe chuyện dưới xuôi.
=>Anh thanh niên là nhân vật điển hình cho thế hệ trẻ sống có lý tưởng, có trách nhiệm, giàu tình cảm và khiêm tốn. Anh luôn là tấm gương sáng để thế hệ trẻ chúng ta học tập và noi theo.
c,Đánh giá - Bằng một cốt truyện nhẹ nhàng,kết hợp khéo léo giữa tự sự ,trữ tình và bình luận, sử dụng ngôi thứ 3 đặt điểm nhìn trần thuật vào nhân vật ông họa sĩ.Nghệ thuật xây dựng nhân vật đặc sắc qua những chi tiết hành động chân thực, tinh tế, ngôn ngữ đối thoại sinh động, nhân vật không có tên riêng., không có ngoại hình cụ thể chỉ có tên chung phím chỉ không xuất hiện ngay từ đầu câu chuyện mà chỉ hiện lên trong chốc lát nhưng đã làm sáng lên gương mặt của những con người lao động bình dị, thằm lặng, biết yêu cuộc sống, biết tìm thấy ý nghĩa và niềm vui trong công việc của mình, biết sống và lao động không chỉ riêng cho mình mà còn cho cả đất nước.
- Nét đẹp của nhân vật anh thanh niên cùng với các nhân vật khác đã thể hiện vẻ đẹp của anh thanh niên trong giai đoạn chống Mĩ và XDCNXH ở miềm Bắc: chân thành giản dị, có lý tưởng sống cao đẹp. Nét đẹp ở anh đã thể hiện chủ đề của tác phẩm thể hiện chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong chiến đấu. Đó cũng chính là cảm hứng sáng tác của tác giả: Sa pa ko chỉ là nơi yên tĩnh. Bên trong sự yên tĩnh ấy là những con người làm việc hi sinh, yêu thương và mơ ước.
- Câu chuyện là bức chân dung đẹp đẽ về người thanh niên và biết bao con người làm việc nơi cao xanh khất nẻo vẫn mãi là tấm gương sáng cho thế hệ trẻ VN noi theo
- Liên hệ bản thân: Trong gia đoạn hiện nay thế hệ trẻ VN cần phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng, tinh thần đoàn kết chiến đấu của những thế hệ đi trước để góp phần mình vào công cuộc xây dựng và bảo vệ TQ.Hãy học tập, lao động cống hiến hết mình sẵn sàng chiến đấu để bảo vệ nền độc lập tự do của TQ ( bằng việc làm cụ thể – có d/c)
5 .Tác giả Nguyễn Thành Long gọi truyện Lặng lẽ Sa Pa là một bức chân dung. Hãy chứng minh ý kiến ấy.
Gợi ý :
Nhà văn Nguyễn Thành Long có viết : Nghĩ cho cùng, Lặng lẽ Sa Pa là một bức chân dung, như tôi có nói trong đó. Truyện có nhiều nhân vật, nhưng nhân vật chính là anh thanh niên một mình công tác ở trạm khí tượng trên đỉnh Yên Sơn 2600m, và bức chân dung trong truyện chính là hình ảnh nhân vật ấy. Nhưng vì sao tác giả lại gọi truyện của mình là một bức chân dung ? Thứ nhất, vì tác giả chỉ để cho nhân vật này xuất hiện trong một khoảnh khắc ngắn ngủi là cuộc gặp gỡ với bác lái xe và hai người khách trên chuyến xe - ông hoạ sĩ già và cô kĩ sư trẻ.
Tác gỉa không viết một truyện tả tỉ mỉ về cuọc sống và công việc của người thanh niên ấy.
Những điều đó chỉ được anh ta và bác lái xe kể lại vắn tắt, nó cũng hiện ra qua sự quan sát của hai người khách trong cuộc đến thăm ngắn ngủi của họ ở trạm khí tượng.
Thứ hai, nhân vật anh thanh niên được hiện ra qua sự quan sát, cảm nhận của người hoạ sĩ trong truyện và chính ông muốn nắm bắt và thể hiện bằng mọt bức chân dung.
Nhưng cần hiểu bức chân dung trong truyện theo nghĩa rộng. Đây không phải là hình dáng, khuôn mặt bên ngoài của nhân vật mà chủ yếu là hình ảnh cuộc sống làm việc và những suy nghĩ, tình cảm của nhân vật được thẻ hiện và bộc lộ tập trung trong một khoảnh khắc thời gian ngắn ngủi.
Về hình ảnh người thanh niên xem phân tích….
6. Nhân vật ông hoạ sĩ:
-Ông là người say mê nghệ thuật, có những rung cảm trước cái đẹp, lúc nào ông cũng trăn trở
“ phải vẽ được cái gì suốt đời mình thích”
-Gặp anh thanh niên ông đã phát hiện ra nét đẹp của anh bằng chính sự nhạy cảm, bằng sự từng trải và niềm khao khát của người nghệ sĩ, chính vì vậy mà ông rất bối ối và xúc động “Vì hoạ sĩ đã bắt gặp một điều thật ra ông vẫn ao ước được biết, ôi một nét thôi đủ khẳng định một tâm hồn, khơi gợi một ý sáng tác”
-ông rất yêu mến anh thanh niên và rất muốn ghi lại hoạ bức chân dung anh bằng nét bút kí hoạ, nhưng lại cảm thấy “ ngòi bút của mình như bất lực” bởi người con trai ấy đáng yêu thật nhưng “làm ông nhọc quá”
-Ông luôn trăn trở”vì chưa biết làm thế nào để người xem không nghĩ anh là m,ột ngôi sao xa” làm thế nào để người xem có thể hiểu được những điều anh nghĩ.
- Người hoạ sĩ thấy tự hào và hạnh phúc vì “ bắt gặp một người như anh quả là cơ hội hãn hữu cho sáng tác”. Vì vậy ông quyết định sẽ quay trở về Sa Pa, ở với nanh thanh niên ít hôm để chứng kiến những việc anh làm trong giây phút lạng yên lúc chon von 1 giờ sáng.
=> Dù là nhân vật phụ nhưng qua những điều ông hoạ sĩ nghĩ ta nhận thấy ông rất yêu mán những người lao động trẻ, yêu mến những con người hănh say cống hiến cho đất nước.
-Qua việc miêu tả suy nghĩ của nhân vật ông hoạ sĩ, tác giả đã thành công trong việc miêu tả nhân vật anh thanh niên. một người lao động trẻ tuổi đã âm thầm và lặng lẽ làm việc không quản ngày đêm để phục vụ sản xuất và phục vụ chiến đấu, góp phần làm cho cuộc sống yên bình của chúng ta.
7.Nhân vật cô kỹ sư;
- Qua cuộc gặp gỡ bất ngờ với anh thanh niên và qua những điều anh nói và kể cả việc anh kể về những người khác đã khiến cô bàng hoàng trước nghị lực phi thường biết vượt qua hoàn cảnh khó khăn để làm tốt nhiệm vụ, bàng hoành trước việc anh sống tự lập và ham học hỏi của anh. Anh là người dũng cảm và sống có lí tưởng tuyệt đẹp.
- Gặp anh lòng cô trào dâng niềm vui và sự hàm ơn anh vì anh đã đem đến cho cô sự háo hức và những mơ mộng về con đường mà cô đang đi tới. Và cũng qua anh mà cô nhận ra việc mình từ bỏ m,ối tình nhạt nhẽo ở chốn đô thành là một quyết định đúng đắn.
=>Nhân vật cô kỹ sư đã góp phần nổi bật vẻ đẹp của nhân vật chính, đồng thời để lại ấn tượng sâu sắc về vẻ đẹp của thế hệ trẻ VN trong công cuộc lao động để xây dựng miền bắc đi lên chủ nghĩa xã hội.