-A Nan! Ngươi thường dùng ý thức duyên theo ba tánh thiện, ác và vô ký, sanh khởi pháp trần. Vậy pháp trần này từ nơi tâm ra, hay lìa tâm riêng có phương sở?
-A Nan! Nếu từ tâm ra thì pháp trần chẳng phải cảnh trần, chẳng phải là cái sở duyên của tâm, làm sao thành xứ được?
-Nếu lìa tâm riêng có phương sở, thì tự tánh của pháp trần là biết hay chẳng biết? Biết tức gọi là tâm, tâm này lìa tâm ngươi thì chẳng phải pháp trần của ngươi biết, đồng như tâm của người khác; nếu lìa tâm ngươi lại còn có tâm biết, thì tâm ngươi thành hai sao?
Nếu chẳng biết thì pháp trần này đã chẳng phải sắc, thanh, hương, vị, ly, hợp, lạnh, nóng và tướng hư không, thì phải ở chỗ nào? Hiện nay nơi sắc, không đều chẳng thể nêu ra, chẳng lẽ trong thế gian lại có cái ở ngoài hư không ư? Lại tâm chẳng phải sở duyên thì xứ từ đâu mà an lập?
-Nên biết, pháp trần và tâm đều chẳng có xứ sở, tức ý căn và pháp trần hai xứ đều hư vọng, vốn chẳng phải tánh nhân duyên, cũng chẳng phải tánh tự nhiên.
Giảng giải:
Ý căn và pháp trần vốn vô sanh tức là không có thật, nếu thật có sanh mới là thật.
Phật bảo A Nan! Ngươi thường dùng ý thức duyên theo 3 tánh thiện, ác, vô ký. Vô ký là không phải thiện không phải ác. Ác hại người, thiện giúp ích người, vô ký không giúp ích cho người cũng không hại người. Ý căn duyên theo 3 thứ này mới sanh khởi pháp trần, vì pháp trần không có hình tướng.
Ý căn tiếp xúc với pháp trần chỉ có sanh và diệt. Nhưng không có hình tướng để đối đãi, sự thật có pháp trần để biết, tức là có sanh diệt để biết. Vậy pháp trần này từ nơi tâm ra hay lìa tâm riêng có phương sở.
A Nan! Nếu từ tâm ra thì pháp trần chẳng phải cảnh trần, chẳng phải là cái sở duyên của tâm, làm sao thành xứ được? Nếu từ tâm ra thì tâm trở thành cảnh.
Trong này, nếu tự tâm ra pháp trần chẳng phải cảnh trần, bởi vì tâm đối cảnh trần mới sanh ra hiểu biết. Nếu cảnh tự tâm ra thì không có cảnh, tức là ý căn không có cảnh sanh diệt.
Nếu không có cảnh sanh diệt cho ý căn để hiểu biết, thì chẳng phải cái sở duyên của tâm, vì tâm duyên pháp sanh diệt thành có cảnh. Ý căn tự mình làm cảnh, tức năng biết là tâm, sở biết cũng là tâm, thì không có cảnh duyên cho tâm hiểu biết, làm sao thành sở biết? Sở biết là cảnh đối với ý căn, tâm tự ra cảnh thì không có xứ, không có chỗ hiểu biết của ý căn.
Ý căn không hình tướng là tịnh sắc căn, không phải như nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân có phù trần căn ở bên ngoài. Như nhãn căn đối với vật chất thì thấy, còn ý căn thì không có tiền trần, mà có pháp trần. Pháp trần thì mênh mông khắp không gian thời gian, do ý căn mới tiếp xúc được.
Chánh văn:
THẬP BÁT GIỚI
-Lại nữa A Nan! Sao nói Thập Bát Giới vốn là Như Lai Tạng, cũng là diệu Tánh Chơn Như?
l. NHÃN CĂN, SẮC TRẦN, NHÃN THỨC GIỚI VỐN VÔ SANH.
-A Nan! Như ngươi đã rõ, nhãn căn và sắc trần làm duyên với nhau, sanh ra nhãn thức. Vậy thức này là từ nhãn căn ra, lấy nhãn căn làm giới; hay từ sắc trần ra, lấy sắc trần làm giới?
-A Nan, nếu từ nhãn căn ra mà chẳng có Sắc Không thì chẳng thể phân biệt, dẫu cho có cái thức của ngươi cũng chẳng dùng được. Sự thấy của ngươi chẳng phải xanh, vàng, đỏ, trắng, chẳng thể nêu ra, vậy từ đâu để lập giới?
-Nếu từ sắc trần ra, hư không chẳng phải sắc trần thì thức ngươi phải diệt, sao được biết tánh hư không? Nếu lúc sắc trần biến đổi, thức ngươi cũng biết sắc trần biến đổi, mà thức ngươi chẳng biến, vậy giới từ đâu mà an lập?
Theo sự biến đổi là biến đổi, giới tướng vốn chẳng có; chẳng biến đổi thì thường còn, thức đã từ sắc trần ra, lẽ ra chẳng biết được chỗ hư không?
-Nếu do căn trần cộng sanh cái giới ở giữa, khi căn trần hợp lại thì chẳng thể lập giới, tức là lìa trung; khi lìa căn thì phải hợp trần, lìa trần thì phải hợp căn, vậy thể tánh lẫn lộn, làm sao thành giới?
-Nên biết, nhãn căn và sắc trần làm duyên với nhau, sanh nhãn thức giới, ba chỗ đều không tức nhãn căn, sắc trần và nhãn thức giới, vốn chẳng phải tánh nhân duyên, cũng chẳng phải tánh tự nhiên.
Giảng giải:
Những đoạn trong kinh Lăng Nghiêm sau cùng có “chẳng phải tánh nhân duyên, chẳng phải tánh tự nhiên” là phá nhân duyên và tự nhiên.
Lục căn gọi là nhập, lục căn tiếp xúc lục trần gọi là xứ (chỗ), còn lục căn tiếp xúc lục trần sanh ra lục thức gọi là giới, tức là cái giới này không phải lục căn, lục trần. Thức là phân biệt nhận biết cái tốt xấu. Nhãn thức phân biệt cái này là trái bôm,… còn thập nhị xứ có ý căn thì có chỗ, có chỗ gọi là xứ. Thập bát giới thì có giới hạn phân biệt, như cái này tốt hay xấu,… có sự phân biệt gọi là giới.
Lục căn tiếp xúc lục trần sanh ra lục thức vốn không phải thật, tức là vô sanh. Dù tốt cũng không phải thật, xấu cũng không phải thật. Nhưng ở đây nói là không thật thì người ta không tin, vì cuộc sống hàng ngày trong thập bát giới, tức là mỗi ngày dùng lục căn tiếp xúc lục trần sanh ra lục thức phân biệt.
Phật dùng lý hiểu biết của người đương thời để chứng tỏ cái giới ấy không có thật.
A Nan! Như ngươi đã rõ, nhãn căn và sắc trần làm duyên với nhau, sanh ra nhãn thức. Vậy thức này từ nhãn căn ra mà chẳng có sắc không thì chẳng thể phân biệt. Vì sở thấy phải có hư không, phải có vật chất. Bây giờ không có vật chất không có hư không, làm sao thấy được? Dù có vật chất mà không có hư không, lấy tay đè sát mí mắt, không có chỗ hư không thì không có thể thấy được.
Sự thấy phải có sắc và không mới thấy được, nếu cái thấy đó từ nhãn căn chạy ra thì không có sắc không. Chẳng có sắc không làm sao thấy được?
Chẳng có sắc không chẳng thể phân biệt, vì giới là phân biệt tốt hay xấu.
Thấy như không thấy phân biệt cái gì!
Nếu từ sắc trần ra, hư không chẳng phải sắc trần thì thức của ngươi phải diệt, sao được biết tánh hư không? Như trái bôm này là sắc trần, cái giới ấy từ trái bôm này ra, bây giờ con mắt thấy hư không chẳng phải sắc trần, vì sự thấy có hư không mới thấy được. Cho nên, nhìn hư không chẳng phải sắc trần, vì hiểu biết từ sắc trần mà ra. Từ sắc trần ra mà không có hư không thì hiểu biết đó phải tiêu diệt. Vậy lấy gì để phân biệt trái bôm này?
Chánh văn: