H◊nh 24.1
H◊nh 24.2
2 . K’t luÀn a) Phôn tı phấ ẻ b™n ngoài cềa ậng dây c„ dflng ặiữn
chπy qua và b™n ngoài cềa thanh nam châm giậng nhau.
Trong lflng ậng dây cÚng c„ c∏c ặ≠Íng s¯c tı, ặ≠ểc sổp x’p gôn nh≠ song song vèi nhau.
b) ò≠Íng s¯c tı cềa ậng dây là nh˜ng ặ≠Íng cong khọp k›n.
c) Giậng nh≠ thanh nam châm, tπi hai ặôu ậng dây, c∏c ặ≠Íng s¯c tı c„ chi“u cễng ặi vào mẩt ặôu và cễng ặi ra ẻ ặôu kia.
Hai ặôu cềa ậng dây c„ dflng ặiữn chπy qua cÚng là hai tı c˘c. òôu c„ c∏c ặ≠Íng s¯c tı ặi ra g‰i là c˘c Bổc, ặôu c„ c∏c ặ≠Íng s¯c tı ặi vào g‰i là c˘c Nam.
II - Quy tổc nổm tay ph∂i
1. Chi“u ặ≠Íng s¯c tı cềa ậng dây c„ dflng ặiữn chπy qua phÙ thuẩc vào y’u tậ nào ?
a) Trong th› nghiữm ặ≠ểc m´ t∂ tr™n h◊nh 24.1, h∑y d˘ ặo∏n xem n’u ặấi chi“u dflng ặiữn qua ậng dây th◊
chi“u ặ≠Íng s¯c tı cềa ậng dây c„
thay ặấi kh´ng.
b) Làm th› nghiữm, ặấi chi“u dflng ặiữn và dễng nam châm thˆ ặ” ki”m tra lπi d˘ ặo∏n cềa em.
c) K’t luÀn : Chi“u ặ≠Íng s¯c tı cềa ậng dây phÙ thuẩc vào chi“u cềa dflng ặiữn chπy qua c∏c vflng dây.
2 . Quy tổc nổm tay ph∂i a) ò” x∏c ặfinh mẩt c∏ch thuÀn tiữn chi“u ặ≠Íng s¯c tı cềa ậng dây khi bi’t chi“u dflng ặiữn, ng≠Íi ta sˆ dÙng quy tổc nổm tay ph∂i, ặ≠ểc m´ t∂ tr™n h◊nh 24.3 và ặ≠ểc ph∏t bi”u nh≠ sau :
Nổm bàn tay ph∂i, rÂi ặ∆t sao cho bận ng„n tay h≠èng theo chi“u dflng ặiữn chπy qua c∏c vflng dây th◊ ng„n tay c∏i cho∑i ra chÿ chi“u cềa ặ≠Íng s¯c tı trong lflng Ëng d©y.
b) ẫp dÙng quy tổc nổm tay ph∂i ặ” x∏c ặfinh chi“u ặ≠Íng s¯c tı trong lflng ậng dây khi ặấi chi“u dflng ặiữn chπy qua c∏c vflng dây vœ ẻ h◊nh 24.3.
H◊nh 24.3
III - VÀn dÙng
Cho ậng dây AB c„ dflng ặiữn chπy qua. Mẩt nam châm thˆ ặ∆t ẻ ặôu B cềa ậng dây, khi ặ¯ng y™n nêm ặfinh h≠èng nh≠ h◊nh 24.4. X∏c ặfinh t™n c∏c tı c˘c cÒa Ëng d©y.
Tr™n h◊nh 24.5 c„ mÈt kim nam ch©m bfi vœ sai chi“u. H∑y chÿ ra ặ„ là kim nam châm nào và vœ lπi cho ặÛng. Dễng quy tổc nổm tay ph∂i x∏c ặfinh chi“u dflng ặiữn chπy qua c∏c vflng dây.
H◊nh 24.6 cho bi’t chi“u dflng ặiữn chπy qua c∏c vflng dây. H∑y dễng quy tổc nổm tay ph∂i ặ”
x∏c ặfinh t™n c∏c tı c˘c cềa ậng dây.
c„ th” em ch≠a bi’t
Trong th› nghiữm tπo tı phấ cềa nam châm thºng, ta kh´ng th†y c∏c ặ≠Íng mπt sổt nh≠ c∏c ặ≠Íng mπt sổt chπy trong lflng ậng dây c„ dflng ặiữn. òi“u ặ„ kh´ng c„ ngh‹a là trong lflng nam châm thºng kh´ng c„ c∏c ặ≠Íng s¯c tı. ThÀt ra, trong lflng nam châm thºng v…n c„ c∏c ặ≠Íng s¯c tı, giËng nh≠ trong lflng Ëng d©y.
C 6 C 5 C 4
Phôn tı phấ ẻ b™n ngoài ậng dây c„ dflng ặiữn chπy qua r†t giậng phôn tı phấ ẻ b™n ngoài thanh nam ch©m.
Quy tổc nổm tay ph∂i : Nổm bàn tay ph∂i, rÂi ặ∆t sao cho bận ng„n tay h≠èng theo chi“u dflng ặiữn chπy qua c∏c vflng dây th◊ ng„n tay c∏i cho∑i ra chÿ chi“u cềa ặ≠Íng s¯c tı trong lflng Ëng d©y.
H◊nh 24.4
H◊nh 24.5
H◊nh 24.6
Mẩt nam châm ặiữn mπnh c„ th” hÛt ặ≠ểc xe t∂i n∆ng hàng chÙc t†n, trong khi ặ„ ch≠a c„ nam châm v‹nh cˆu nào c„ ặ≠ểc l˘c hÛt mπnh nh≠ vÀy. Nam châm ặiữn ặ≠ểc tπo ra nh≠ th’ nào, c„ g◊ lểi hăn so vèi nam châm v‹nh cˆu ?
I - S˘ nhi‘m tı cềa sổt, thọp
1. Th› nghi÷m
a) BË tr› th› nghi÷m nh≠ h◊nh 25.1.
- ò„ng c´ng tổc K cho dflng ặiữn chπy qua ậng d©y. Quan s∏t g„c l÷ch cÒa kim nam ch©m so vÌi ph≠ăng ban ặôu.
- ò∆t l‚i sổt non ho∆c l‚i thọp vào trong lflng ậng dây. ò„ng c´ng tổc K. Quan s∏t và cho nhÀn xọt v“ g„c l÷ch cÒa kim nam ch©m so vÌi tr≠Íng hÓp ậng dây kh´ng c„ l‚i sổt (thọp).
b) BË tr› th› nghi÷m nh≠ h◊nh 25.2.
H∑y cho bi’t hiữn t≠ểng x∂y ra vèi ặinh sổt trong c∏c tr≠Íng hÓp sau :
- ˇng dây c„ l‚i sổt non ặang hÛt ặinh. Ngổt c´ng tổc K.
- ˇng dây c„ l‚i thọp ặang hÛt ặinh. Ngổt c´ng tổc K.
NhÀn xọt v“ t∏c dÙng tı cềa ậng dây c„ l‚i sổt non và ậng dây c„ l‚i thọp khi ngổt dflng ặiữn qua Ëng d©y.
2 . K’t luÀn
a) L‚i sổt ho∆c l‚i thọp làm tđng t∏c dÙng tı cềa ậng dây c„ dflng ặiữn.
b) Khi ngổt ặiữn, l‚i sổt non m†t h’t tı t›nh cfln l‚i thọp th◊ v…n gi˜ ặ≠ểc tı t›nh.
Sẻ d‹ l‚i sổt ho∆c l‚i thọp làm tđng t∏c dÙng tı cềa ậng dây v◊ khi ặ∆t trong tı tr≠Íng th◊ l‚i sổt, thọp bfi nhi‘m tı và trẻ thành mẩt nam châm n˜a.
Kh´ng nh˜ng sổt, thọp mà c∏c vÀt liữu tı nh≠
niken, c´ban... ặ∆t trong tı tr≠Íng, ặ“u bfi nhi‘m tı.
C 1