RP2 U2
2 . C∏ch làm gi∂m hao ph›
Tı c´ng th¯c (3) c„ th” suy ra khi truy“n t∂i mẩt c´ng su†t ặiữn P x∏c ặfinh mà muận gi∂m hao ph› do to∂ nhiữt tr™n ặ≠Íng dây d…n th◊ c„ th” c„ nh˜ng c∏ch làm nào ?
Muận gi∂m ặiữn trẻ cềa dây d…n th◊ ph∂i dễng dây d…n c„ k›ch th≠èc th’ nào ? Gi∂m c´ng su†t hao ph› bêng c∏ch gi∂m ặiữn trẻ cềa dây t∂i ặiữn th◊ c„ g◊ b†t lểi ?
N’u tđng hiữu ặiữn th’ ẻ hai ặôu ặ≠Íng dây th◊ c„ lểi g◊ ? Muận vÀy, chÛng ta ph∂i gi∂i quy’t v†n ặ“ g◊ ?
K’t luÀn
ò” gi∂m hao ph› ặiữn nđng do to∂ nhiữt tr™n ặ≠Íng dây t∂i ặiữn th◊ tật nh†t là tđng hiữu ặiữn th’ ặ∆t vào hai ặôu ặ≠Íng dây.
II - VÀn dÙng
Cễng mẩt c´ng su†t ặiữn Pặ≠ểc t∂i ặi tr™n cễng mẩt dây d…n. H∑y so s∏nh c´ng su†t hao ph› khi dễng hiữu ặiữn th’ 500 000V vèi khi dễng hiữu ặiữn th’ 100 000V.
H∑y tr∂ lÍi câu hãi n™u ra ẻ ặôu bài h‰c.
C„ th” em ch≠a bi’t
ò” gi∂m hao ph› ng≠Íi ta ặ∑ tđng hiữu ặiữn th’ ẻ hai ặôu ặ≠Íng dây t∂i ặiữn l™n ặ’n hàng chÙc ngh◊n, hàng trđm ngh◊n v´n, nh≠ng dây d…n v…n ph∂i truy“n ặi dflng ặiữn c„ c≠Íng ặẩ hàng ngh◊n ampe. Do ặ„
v…n ph∂i dễng dây d…n là nh˜ng dây c∏p bêng ặÂng gÂm nhi“u sểi nhã xoổn lπi c„ ặ≠Íng k›nh ặ’n vài xentimet ho∆c ặ†u nhi“u dây c∏p ặ„ thành mẩt ặ≠Íng dây t∂i ặiữn.
ò≠Íng dây t∂i ặiữn Bổc - Nam ẻ n≠èc ta c„ hiữu ặiữn th’ 500 000V, bẻi vÀy kh´ng n™n ặ’n gôn ặ≠Íng d©y v◊ r†t nguy hi”m.
C 5 C 4 C 3 C 2 C 1
Khi truy“n t∂i ặiữn nđng ặi xa bêng ặ≠Íng dây d…n sœ c„ mẩt phôn ặiữn nđng hao ph› do hiữn t≠ểng to∂ nhiữt tr™n ặ≠Íng dây.
C´ng su†t hao ph› do to∂ nhiữt tr™n ặ≠Íng dây t∂i ặiữn tÿ lữ nghfich vèi b◊nh ph≠ăng hiữu ặiữn th’ ặ∆t vào hai ặôu ặ≠Íng dây.
Trong bài tr™n ta ặ∑ bi’t muận truy“n t∂i ặiữn nđng ặi xa, v› dÙ nh≠ tı nhà m∏y thu˚ ặiữn Hoà B◊nh ặ’n năi sˆ dÙng, ng≠Íi ta ph∂i tđng hiữu ặiữn th’ ẻ hai ặôu dây l™n ặ” gi∂m hao ph›. Nh≠ng c∏c dÙng cÙ ặiữn trong nhà th≠Íng chÿ dễng ặ’n hiữu ặiữn th’ 220V. ò” gi∂i quy’t c∂ hai nhiữm vÙ tđng th’ và gi∂m th’, ng≠Íi ta ph∂i dễng m∏y bi’n th’. VÀy m∏y bi’n th’ c„ c†u tπo và hoπt ặẩng nh≠ th’ nào ?
I - C†u tπo và hoπt ặẩng cềa m∏y bi’n th’
1. C†u tπo
Tr™n h◊nh 37.1 vœ c∏c bÈ phÀn ch›nh cÒa mÈt m∏y bi’n th’, gÂm c„ :
- Hai cuẩn dây d…n c„ sậ vflng dây kh∏c nhau, ặ∆t c∏ch ặiữn vèi nhau.
- Mẩt l‚i sổt (hay thọp) c„ pha silic chung cho c∂
hai cuÈn d©y.
H∑y quan s∏t mẩt m∏y bi’n th’ ặ” nhÀn bi’t nh˜ng bÈ phÀn ch›nh cÒa n„.
2 . Nguy™n tổc hoπt ặẩng
N’u ặ∆t vào hai ặôu cềa mẩt cuẩn dây (g‰i là cuẩn să c†p) mẩt hiữu ặiữn th’ xoay chi“u th◊ b„ng ặÃn mổc ẻ hai ặôu cuẩn dây kia (g‰i là
cuÈn th¯ c†p) c„ s∏ng l™n kh´ng ? Tπi sao ?
H∑y làm th› nghiữm ặ” ki”m tra d˘ ặo∏n.
Hiữu ặiữn th’ xu†t hiữn ẻ hai ặôu cuẩn th¯ c†p cÚng là hiữu ặiữn th’ xoay chi“u. Tπi sao ?
3. K’t luÀn
Khi ặ∆t vào hai ặôu cuẩn să c†p cềa m∏y bi’n th’
mẩt hiữu ặiữn th’ xoay chi“u th◊ ẻ hai ặôu cuẩn th¯ c†p xu†t hiữn mẩt hiữu ặiữn th’ xoay chi“u.
C 2 C 1
BÄI 37 m∏y bi’n th’
H◊nh 37.1
II - T∏c dÙng làm bi’n ặấi hiữu ặiữn th’ cềa m∏y bi’n th’
1. Quan s∏t
ò‰c và ghi lπi sậ vflng n1cềa cuẩn să c†p và n2cềa cuẩn th¯ c†p cềa m∏y bi’n th’
tr™n bàn gi∏o vi™n.
Quan s∏t gi∏o vi™n làm th› nghiữm ặo hiữu ặiữn th’ U1ẻ hai ặôu cuẩn să c†p và U2 ẻ hai ặôu cuẩn th¯ c†p cềa m∏y bi’n th’, ghi k’t qu∂ vào b∂ng 1.
Cđn c¯ vào b∂ng sậ liữu tr™n, h∑y rÛt ra nhÀn xọt v“ mậi quan hữ gi˜a hiữu ặiữn th’ U ặ∆t vào hai ặôu c∏c cuẩn dây cềa m∏y bi’n th’ và sậ vflng dây cềa c∏c cuẩn t≠¨ng ¯ng.
2 . K’t luÀn
Hiữu ặiữn th’ ẻ hai ặôu mÁi cuẩn dây
cÒa m∏y bi’n th’ tÿ l÷ vÌi sË vflng d©y cÒa mÁi cuÈn : Khi hiữu ặiữn th’ ẻ cuẩn să c†p lèn hăn hiữu ặiữn th’ ẻ cuẩn th¯ c†p (U1 > U2) ta c„ m∏y hπ th’, cfln khi U1 < U2ta c„ m∏y t®ng th’.
III - Lổp ặ∆t m∏y bi’n th’ ẻ hai ặôu ặ≠Íng dây t∂i ặiữn
ò” gi∂m hao ph› tr™n ặ≠Íng dây t∂i ặiữn, côn c„ hiữu ặiữn th’ l™n ặ’n hàng trđm ngh◊n v´n, nh≠ng ẻ năi dễng ặiữn lπi ph∂i c„ hiữu ặiữn th’ th›ch hểp (th≠Íng là 220V).
Bẻi vÀy, ẻ hai ặôu ặ≠Íng dây t∂i ặiữn ph∂i ặ∆t hai loπi bi’n th’ c„ nhi÷m vÙ kh∏c nhau. Tr™n h◊nh 37.2 vœ t≠ểng tr≠ng să ặ bậ tr› c∏c m∏y bi’n th’ tı nhà m∏y ặiữn ặ’n năi ti™u thÙ. H∑y chÿ ra năi nào ặ∆t m∏y tđng th’, năi nào ặ∆t m∏y hπ th’.
C 3
K’t qu∂ ặo
Lôn th› nghiữm U1(V) U2(V) n1(vflng) n2(vflng)
1 3
2 3
3 9
B∂ng 1
U1 U2
n1 n2
= .
H◊nh 37.2
IV - VÀn dÙng
Mẩt m∏y bi’n th’ dễng trong nhà côn ph∂i hπ hiữu ặiữn th’ tı 220V xuậng cfln 6V và 3V. Cuẩn s¨ c†p c„ 4 000 vflng. T›nh sË vflng cÒa c∏c cuÈn th¯ c†p t≠¨ng ¯ng.
C„ th” em ch≠a bi’t
C≠Íng ặẩ dflng ặiữn trong m∏y bi’n th’ c„ th” r†t lèn và làm n„ng m∏y. Do ặ„ ng≠Íi ta ph∂i lổp ặ∆t hữ thậng ậng to∂
nhiữt dễng dôu ặ” làm m∏t m∏y (h◊nh 37.3).
C 4
ò∆t mẩt hiữu ặiữn th’ xoay chi“u vào hai ặôu cuẩn să c†p cềa m∏y bi’n th’ th◊ ẻ hai ặôu cềa cuẩn th¯ c†p xu†t hiữn hiữu ặiữn th’ xoay chi“u.
Tÿ sậ gi˜a hiữu ặiữn th’ ẻ hai ặôu c∏c cuẩn dây cềa m∏y bi’n th’ bêng tÿ sậ gi˜a sậ vflng cềa c∏c cuẩn dây t≠ăng ¯ng. ụ ặôu ặ≠Íng dây t∂i v“ ph›a nhà m∏y ặiữn ặ∆t m∏y tđng th’, ẻ năi ti™u thÙ ặ∆t m∏y hπ th’.
H◊nh 37.3
I - Chuằn bfi
òậi vèi mÁi nh„m h‰c sinh : - Mẩt m∏y ph∏t ặiữn nhã.
- Mẩt m∏y bi’n th’ ặăn gi∂n gÂm hai cuẩn dây d…n, mẩt cuẩn 500 vflng, cuẩn th¯ hai c„ hai ặôu l†y ra lôn l≠ểt ¯ng vèi 1 000 vflng và 1 500 vflng.
- Hai v´n k’ xoay chi“u c„ gièi hπn ặo 15V (ho∆c hai ặÂng h ặo ặiữn ặa nđng nhã).
II - Nẩi dung th˘c hành
1. VÀn hành m∏y ph∏t ặiữn xoay chi“u ặăn gi∂n Mổc b„ng ặÃn vào hai ặôu l†y ặiữn ra cềa m∏y ph∏t ặiữn (h◊nh 38.1). Mổc v´n k’ xoay chi“u song song vèi b„ng ặÃn. òi“u khi”n tay quay ặ”
cuẩn dây cềa m∏y ph∏t ặiữn quay ặ“u ặ∆n, quan s∏t ặÂng thÍi ặẩ s∏ng cềa b„ng ặÃn và sậ chÿ cềa v´n k’.
Hiữu ặiữn th’ ẻ hai ặôu cềa m∏y ph∏t ặiữn thay ặấi nh≠ th’ nào khi cuẩn dây cềa m∏y ph∏t quay càng nhanh ? Hiữu ặiữn th’ lèn nh†t c„ th”
ặπt ặ≠ểc khi quay m∏y là bao nhi™u ? Ghi c∏c k’t qu∂ ặo vào b∏o c∏o th› nghiữm.
òấi chi“u quay cềa cuẩn dây, ặÃn c„ s∏ng kh´ng ? V´n k’ c„ hoπt ặẩng kh´ng ?
2 . VÀn hành m∏y bi’n th’
a) Dễng cuẩn dây 500 vflng làm cuẩn să c†p và cuẩn 1 000 vflng làm cuẩn th¯ c†p cềa m∏y bi’n th’. Mổc hai ặôu cềa cuẩn să c†p vào nguÂn ặiữn xoay chi“u 6V. Dễng v´n k’ xoay chi“u ặ” ặo hiữu ặiữn th’ U1ẻ hai ặôu cuẩn să c†p và U2ẻ hai ặôu
cuẩn th¯ c†p. Ghi k’t qu∂ ặo vào b∂ng 1.
b) Sau ặ„ dễng cuẩn 1 000 vflng rÂi 1500 vflng làm cuẩn să c†p, cuẩn 500 vflng làm cuẩn th¯ c†p.
òo hiữu ặiữn th’ ẻ hai ặôu cuẩn să c†p và th¯ c†p.
Ghi k’t qu∂ vào b∂ng 1.
C 2 C 1