I - Vitamin
Nđm 1536, c∏c thu˚ thề và ặoàn vi™n ặoàn th∏m hi”m cềa Cacti™ (Cartier) ặi Canaặa bfi mổc bữnh xcobut trôm tr‰ng (ch∂y m∏u lểi, ch∂y m∏u d≠èi da, vi™m khÌp,...) v◊ th¯c ®n kh´ng c„ rau qu∂, thfit t≠¨i.
TrŒ em thi’u vitamin D sœ mổc bữnh cfli x≠ăng.
Hoπt ặẩng chề y’u ặ” phflng chậng bữnh kh´ mổt cho trŒ em ẻ Viữt Nam là bấ sung vitamin A li“u cao ặfinh k◊ 6 th∏ng 1 lôn cho t†t c∂ trŒ em tı 6 th∏ng ặ’n 5 tuÊi.
L≠ểng vitamin côn cho mÁi ng≠Íi là r†t ›t, chÿ vài miligam trong mẩt ngày và tu˙
loπi vitamin.
H∑y ặ∏nh d†u vào c∏c câu ặÛng trong nh˜ng câu d≠èi ặây : - Vitamin c„ nhi“u ẻ thfit, rau, qu∂ t≠ăi
- Vitamin cung c†p cho c¨ th” mÈt nguÂn n®ng l≠Óng - Vitamin là hểp ch†t h˜u că c„ trong th¯c đn
vèi mẩt li“u l≠ểng nhã, nh≠ng côn thi’t cho s˘ sậng
- Vitamin là mẩt loπi muậi ặ∆c biữt làm cho th¯c đn ngon hăn - Vitamin là thành phôn c†u trÛc cềa nhi“u enzim tham gia
c∏c ph∂n ¯ng chuy”n ho∏ n®ng l≠Óng cÒa c¨ th”
- Că th” ng≠Íi và ặẩng vÀt kh´ng th” tấng hểp ặ≠ểc vitamin mà ph∂i l†y tı th¯c đn
Vitamin c„ nhi“u loπi và ặ≠ểc x’p vào 2 nh„m là nh„m tan trong dôu, mẽ nh≠
vitamin A, D, E, K... và nh„m tan trong n≠èc nh≠ vitamin C và c∏c vitamin thuẩc nh„m B (B1, B2, B6, B12,...).
C∏c vitamin kh∏c nhau tham gia c†u trÛc cềa nhi“u hữ enzim kh∏c nhau, do ặ„
c„ vai trfl kh∏c nhau ặậi vèi că th”. Thi’u vitamin sœ d…n tèi rậi loπn trong hoπt ặẩng sinh l› cềa că th”. Vitamin ặ≠ểc cung c†p cho că th” chề y’u qua th¯c
đn. N’u lπm dÙng nhi“u vitamin ẻ dπng thuậc c„ th” gây bữnh nguy hi”m. V›
dÙ ti™m nhi“u vitamin D sœ d…n tÌi hi÷n t≠Óng ho∏ canxi cÒa m´ m“m, c„ th”
d…n ặ’n tˆ vong.
B∂ng 34-1. T„m tổt vai tr fl chề y’u cềa mẩt sậ vitamin
Nghi™n c¯u b∂ng 34-1, em h∑y cho bi’t th˘c ặăn trong b˜a đn côn ặ≠ểc phậi hểp nh≠ th’ nào ặ” cung c†p ặề vitamin cho că th” ?
II - MuËi kho∏ng
Muậi kho∏ng là thành phôn quan tr‰ng cềa t’ bào, ặ∂m b∂o cân bêng ∏p su†t thằm th†u và l˘c tr≠ăng cềa t’ bào, tham gia vào thành phôn c†u tπo cềa nhi“u enzim ặ∂m b∂o qu∏ tr◊nh trao ặấi ch†t và nđng l≠ểng (b∂ng 34-2).
B∂ng 34-2. T„m tổt vai trfl chề y’u cềa mẩt sậ muậi kho∏ng muËi kho∏ngT™n
h◊nh thành và d…n truy“n xung thôn kinh
Là thành phôn ch›nh trong x≠ăng, rđng.
và d…n truy“n xung thôn kinh.
- V◊ sao n„i n’u thi’u vitamin D trŒ em sœ mổc bữnh cfli x≠ăng ? - V◊ sao nhà n≠èc vÀn ặẩng nhân dân sˆ dÙng muậi iật ?
- Trong khằu phôn đn hêng ngày côn ặ≠ểc cung c†p nh˜ng loπi th˘c phằm nào và ch’ bi’n nh≠ th’ nào ặ” ặ∂m b∂o ặề vitamin và muậi kho∏ng cho că th” ?
1. Vitamin c„ vai trfl g◊ ặậi vèi hoπt ặẩng sinh l› că th” ?
2. Em h∑y k” nh˜ng ặi“u em bi’t v“ c∏c loπi vitamin và vai trfl cềa c∏c loπi vitamin ặ„.
3*. H∑y gi∂i th›ch v◊ sao trong thÍi k◊ thuẩc Ph∏p, ặÂng bào c∏c dân tẩc ẻ Viữt Bổc và Tây Nguy™n ph∂i ặật cã tranh l†y tro ặ” đn.
4*. V◊ sao côn bấ sung th¯c đn giàu ch†t sổt cho c∏c bà mó khi mang thai ?
- Thuậc l∏ làm ti™u hu˚ vitamin C cềa că th”. HÛt mẩt ặi’u thuậc sœ ti™u hu˚ 25mg vitamin C.
- N’u lπm dÙng r≠ểu mẩt c∏ch ặ“u ặ∆n sœ d…n tèi thi’u hÙt vitamin B1. - Că th” ng≠Íi côn ặ≠ểc cung c†p mẩt l≠ểng r†t nhã ặậi vèi mẩt sậ muậi
kho∏ng (vi l≠Óng) nh≠ng h’t s¯c quan tr‰ng nh≠ :
+ Muậi sổt, muậi ặÂng côn cho s˘ tπo m∏u. Tÿ lữ thi’u m∏u do thi’u sổt ẻ trŒ em Viữt Nam tı 6 th∏ng ặ’n 24 th∏ng tuấi nđm 1995 là 60%
ặ’n nđm 2000 ặ∑ gi∂m xuậng 40%.
+ Muậi mangan, br´m c„ t∏c dÙng g„p phôn ấn ặfinh thôn kinh.
+ Muậi cr´m giÛp tđng qu∏ tr◊nh ti™u ho∏, h†p thÙ và chuy”n ho∏
ặ≠Íng bẩt.
Vitamin và muậi kho∏ng tuy kh´ng cung c†p nđng l≠ểng cho că
th”, nh≠ng kh´ng th” thi’u trong khằu phôn đn uậng. Côn cung c†p cho că th” c∏c loπi vitamin và muậi kho∏ng theo mẩt tÿ lữ hểp l› bêng c∏ch phậi hểp c∏c loπi th¯c đn trong b˜a đn hêng ngày.
C Câu hãi và bài tÀp
E Em c„ bi’t?
C∏c giai ặoπn chề y’u
tr ong h´ h†p C¨ ch’ Vai tr fl
Ri™ng Chung
Thẻ
Trao ặấi kh› ẻ phấi Trao ặấi kh› ẻ t’ bào
Că quan ò∆c ặi”m c†u tπo Ch¯c nđng Vai tr fl chung Tim
H÷ mπch H÷ c¨ quan
th˘c hiữn vÀn ặẩng ò∆c ặi”m
c†u tπo Ch¯c n®ng Vai tr fl chung BÈ x≠¨ng
H÷ c¨
C†p ặẩ tấ ch¯c ò∆c ặi”m
C†u tπo Vai tr fl
T’ bào M´
C¨ quan H÷ c¨ quan
Bài 35 ĐN TĩP HủC Kỗ I
I - H÷ thËng ho∏ ki’n th¯c
H∑y ặi“n c∏c nẩi dung phễ hểp vào b∂ng 35-1.
B∂ng 35-1. Kh∏i qu∏t v“ c¨ th” ng≠Íi
H∑y ặi“n c∏c nẩi dung phễ hểp vào b∂ng 35-2.
B∂ng 35-2. S˘ vÀn ặẩng cềa că th”
H∑y ặi“n c∏c nẩi dung phễ hểp vào b∂ng 35-3.
B∂ng 35-3. Tuôn hoàn
H∑y ặi“n c∏c nẩi dung phễ hểp vào b∂ng 35-4.
B∂ng 35-4. H´ h†p
ò∏nh d†u vào ´ trậng th›ch hểp trong b∂ng 35-5.
B∂ng 35-5. Ti™u ho∏
H∑y ặi“n c∏c nẩi dung phễ hểp vào b∂ng 35-6.
B∂ng 35-6. Tr ao ặấi ch†t và chuy”n ho∏
II - Câu hãi ´n tÀp
1. Trong phπm vi c∏c ki’n th¯c ặ∑ h‰c, h∑y ch¯ng minh rêng t’ bào là ặăn vfi c†u trÛc và ch¯c nđng cềa s˘ sậng.
2. Tr◊nh bày mậi li™n hữ v“ ch¯c nđng gi˜a c∏c hữ că quan ặ∑ h‰c (bẩ x≠ăng, hữ că, hữ tuôn hoàn, hữ h´ h†p, hữ ti™u ho∏).
3. C∏c hữ tuôn hoàn, h´ h†p, ti™u ho∏ ặ∑ tham gia vào hoπt ặẩng trao ặấi ch†t và chuy”n ho∏ nh≠ th’ nào ?
C¨ quan th˘c hi÷n Hoπt Loπi
ặẩng ch†t
Khoang
mi÷ng Th˘c
qu∂n Dπ
dày
RuÈt non
RuÈt già
Ti™u ho∏
Gluxit Lipit Pr´t™in
H†p thÙ
ò≠Íng Axit bọo và glix™rin Axit amin
C∏c qu∏ tr◊nh ò∆c ặi”m Vai tr fl
Trao ặấi ch†t ụ c†p că th”
ụ c†p t’ bào Chuy”n ho∏
ẻ t’ bào
òÂng ho∏
Dfi ho∏