C. Củng cố - dặn dò (3-5')
3.3. Những biện pháp sẽ làm nhằm nâng cao chất lượng xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học
3.3.1. Biện pháp 1: Chuẩn bị trước khi xây dựng kế hoạch bài học 3.3.1.1. Cách tiến hành:
- Nghiên cứu nội dung, mục đích yêu cầu cần đạt của bài học;
- Xác định mục tiêu cần đạt của bài học: Mục tiêu bài học đã được sách hướng dẫn (SGV) xác định chung cho mọi miền đất nước. Tuy nhiên, phụ thuộc vào vùng miền, :đối tượng học sinh mà xác định mục tiêu cần đạt phù hợp với chuẩn kiến thức, kỹ năng yêu cầu. Thông thường, khi xây dựng kế hoạch bài học mục tiêu cần đạt được xác định từ các đơn vị kiến thức cần đạt và được ghi ở mỗi hoạt động đó, nhưng đối với học sinh tiểu học có thể ghi gộp ý ở mục tiêu chung là đủ. Mục tiêu cần xác định rõ về kiến thức, kỹ năng, phẩm chất, năng lực và vận dụng được gì vào thực tế khi học xong bài học.
- Chuẩn bị đồ dùng, thiết bị (hay vật thật thay thế), tìm kiếm thông tin, tra cứu ngữ liệu điện tử dạy học phù hợp;
- Đánh giá đối tượng học sinh (năng lực cá nhân) đối với môn học, bài học.
3.3.1.1. Kết quả đạt được:
- Tiết học được chuẩn bị chu đáo về đồ dùng và các phương tiện dạy học.
- Giáo viên xác định tốt mục tiêu về kiến thức, kỹ năng, phẩm chất, năng lực và vận dụng được gì vào thực tế khi học xong bài học.
3.3.2. Biện pháp 2: Phân tích hoạt động cơ bản khi xây dựng kế hoạch bài học.
3.3.2.1. Cách tiến hành a) Hoạt động khởi động
Hoạt động khởi động là hoạt động khi bước vào tiết học mới. Hoạt động khởi động tùy thuộc vào mỗi giáo viên giảng dạy; thông thường đạt ra yêu cầu:
- Mục đích khởi động:
+ Thay đổi không khí lớp học khi chuyển vào/sang tiết học mới, tạo hưng phấn, phấn khởi, tinh thần hăng hái cho các em khi vào bài học mới.
+ Nhằm ôn lại kiến thức đã học ở tiết trước, cùng kết nối và giới thiệu bài
học mới.
- Hình thức khởi động: Một bài hát; hoạt động hát, múa, vận động; trò chơi học tập có kết nối kiến thức; hoạt động tìm hiểu khác… Các hoạt động trên có thể đơn thuần thay đổi trạng thái, không khí lớp học, có thể gắn liên quan đến kiến thức đã học, hoặc liên quan đến tên bài học mới, kiến thức mới…
Một số câu hỏi đặt ra khi thiết kế hoạt động này:
+ Cần thay đổi tâm trạng học sinh bằng hình thức gì?
+ Bài hát, trò chơi nào mà có thể ôn lại được kiến thức trước?
+ Bài hát, trò chơi nào mà có thể kết nối, giới thiệu được bài học mới?
+ Cần dụng cụ, đồ dùng gì hỗ trợ?
+ Thời lượng ấn định cho hoạt động khởi động này là bao nhiêu?
+ Thời gian, không gian lớp học phù hợp để thực hiện không?
Tổ chức hoạt động đảm bảo an toàn. Hoạt động khởi động cần tạo không khí vui tươi, thoải mái, tự nhiên, hòa đồng và tất cả học sinh đều được tham gia.
b) Hoạt động khám phá
- Xác định kiến thức cần hình thành; cần củng cố, luyện tập, thực hành trong tiết học theo nội dung yêu cầu của chương trình môn học;
- Tổ chức cho học sinh tìm hiểu/khám phá và hình thành kiến thức.
+ Tổ chức cho học sinh nghiên cứu tài liệu/SGK (HS nghe GV đọc, một hoặc một số học sinh đọc, hay học sinh tự quan sát, nghiên cứu trong tài liệu…);
+ Gợi ý học sinh vận dụng sự hiểu biết thực tế của mình, hoặc kiến thức của những bài học trước;
+ Gợi ý học sinh thông qua các câu hỏi liên quan đến nội dung bài học;
+ Học sinh hoạt động cá nhân để đưa ra ý kiến hoặc trao đổi nhóm để trả lời các gợi ý;
+ Học sinh trình bày kết quả hoạt động cá nhân, nhóm (kết quả của nhóm
có thể do nhóm trình bày hoặc được giáo viên chụp đưa lên màn hình máy chiếu,
hay Smart Tivi để cùng quan sát đánh giá);
+ Học sinh đánh giá kết quả lẫn nhau (cá nhân đánh giá cá nhân hoặc nhóm đánh giá nhóm);
- Kết luận hoạt động hình thành đơn vị kiến thức 1:
+ Học sinh kết luận kiến thức của đơn vị bài học thông qua tự nghiên cứu của học sinh hay kết quả của nhóm (có thể sau khi được giáo viên bổ sung);
+ Học sinh nghe giáo viên khẳng định (kết luận) kiến thức (nếu thấy cần thiết);
+ Học sinh làm bài tập thực hành áp dụng đơn vị kiến thức mới học;
- Hoàn thành một đơn vị kiến thức: Việc đánh giá học sinh hoàn thành đơn vị kiến thức của bài học dựa vào mức độ đạt được của tất cả học sinh cần đạt ở đơn vị kiến thức này. Đánh giá học sinh dựa trên cơ sở quan sát mức độ tham gia và không tham gia của từng học sinh trong quá trình hình thành kiến thức, thực hành bài học; mức đạt của sản phẩm (cá nhân, nhóm); đánh giá sự hỗ trợ lẫn nhau của học sinh.
c) Hoạt động thực hành/luyện tập.
- Nội dung để học sinh thực hành, luyện tập gắn với yêu cầu cần đạt về phẩm chất, kiến thức và năng lực cho mỗi học sinh;
- Chọn bài cho cả lớp: Yêu cầu tối thiểu là mỗi học sinh phải đạt ở mức độ 1; chọn bài cho nhóm: Loại bài để thảo luận, trao đổi - mức 2,3; chọn bài cho cá nhân có năng lực đặc thù - mức 3,4 (mức 1,2,3,4 là mức độ trong đánh giá kiểm tra HSTH theo hướng dẫn thực hiện Văn bản hợp nhất số 03/VBHN- BGDĐT ngày 28/9/2016);
- Đánh giá: Chọn hình thức đánh giá phù hợp, như: cá nhân trình bày - cá nhân đánh giá; cá nhân trình bày - nhóm, lớp đánh giá; cần gợi ý tạo điều kiện cho học sinh bảo vệ kết quả học tập của mình, phản biện kết quả của bạn thay cho việc chỉ kết luận “đúng - sai”…
- Hướng dẫn, gợi ý để học sinh đánh giá kết quả của cá nhân, nhóm;
- Hướng dẫn, điều chỉnh như thế nào cho cá nhân, nhóm, lớp sau khi đánh giá;
- Chọn nội dung để trải nghiệm sau bài học (nếu có thể);
- Hệ thống/kết luận lại kiến thức vừa học.
d) Hoạt động vận dụng
- Phần vận dụng là vấn đề học sinh áp dụng kiến thức đã học vào giải quyết một vấn đề thực tế hàng ngày trong cuộc sống, trong quan hệ bạn bè, cộng đồng, xã hội xung quanh các em.
- Vận dụng là cốt lõi, là hiệu quả, đích cần đến của dạy học. Kết quả vận dụng kiến thức đã học để giải quyết vấn đề là một phần biểu hiện năng lực của từng cá nhân.
- Yêu cầu vận dụng thực tế từ đơn giản (áp dụng ngay) đến phức tạp hơn (cần suy luận sâu, cần tìm hiểu, tư vấn).
- Hướng dẫn vận dụng kiến thức bài học vào thực tế không máy móc, áp đạt và cần kiểm soát được. Khuyến khích học sinh tra cứu, tìm hiểu, xin tư vấn của những người đã biết, hiểu về vấn đề này.
3.3.2.2. Kết quả đạt được
- Giáo viên đã sử dụng các phương pháp và hình thức hoạt động học tập được thiết kế đa dạng nhằm phát triển cho HS kĩ năng làm việc cá nhân, kĩ năng làm việc nhóm, tương tác với giáo viên và các bạn trong lớp.
- Giáo viên tích cực vận dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học và kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất học sinh.
- Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức (tự chiếm lĩnh kiến thức) với sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên.
- Học sinh nắm bài nhanh, nắm vững kiến thức, học sinh tự phát hiện, giải quyết vấn đề, tự chiếm lĩnh kiến thức và biết phát huy năng lực cá nhân qua các hình thức ở bài mới cũng như phần bài tập: Học nhóm, học cá nhân, trò chơi…học sinh nắm bài chắc chắn, lớp học sôi nổi, học sinh tự thảo luận và
muốn được thể hiện trước bạn bè. Học sinh chăm ngoan, yêu thích và hứng thú với môn học, có ý thức học tập một cách chủ động.