THANH PHO VUNG TAU
1- Về pháo đài Phước Thắng, sách Vũng Tòu xưa uà nay của Huỳnh Minh ghi: “Vua Gia Long muốn bảo vệ thương thuyền người
' Pigneau de Béhaine, Ty of Annam - Latinh (Dictionnarium Annamitico - Latinum) 1772-1773, Nxb. Trẻ tái ban, 1997.
'?' QSQTN, Đại Nam nhất théng chi, tap 5, Sdd, tr. 65.
115
ĐỊA LÝ HÀNH CHÍNH
đất liền, họ lập trại an dinh. Các vị chỉ huy đồng ý đặt tên doanh trại nơi này là Phước Thắng””' Xin lưu ý đoạn văn trên đây được
đặt trong ngoặc kép và nói rõ là “những tài liệu lịch sử ghi chép”,
mà không ghi rõ nguồn nào cả.
Đoặn văn có mấy cái sai đáng được lưu ý:
a) Thời Gia Long chưa có tên Phước Thắng, mà chỉ có tên là “thủ
Vũng Tàu”. Như trên đã dẫn, cho đến năm Minh Mạng thứ 5 (1824) mới đổi tên thủ Vũng Tàu thành thủ Phước Thắng, và đến năm Minh Mạng thứ 20 (1839) mới xây dựng pháo đài Phước Thắng.
b) Việc đặt tên “Phước Thắng” là do lệnh của nhà vua, chứ
không phải là chuyện “đồng ý hay không đồng ý của mấy viên đội trưởng” như tác giả đã viết.
c) Nhung diéu quan trong hon là có hay không có sự kiện “vua Gia Long phái ba đội quân đến đóng tại Vũng Tàu để chống giặc cướp biển và bảo vệ cửa sông đi vào Sài Gòn”. Từ sự kiện này, tác giả đã dắt dẫn đến việc “vua Minh Mạng sắc chiếu ban thưởng phẩm hàm và cho những quân nhân này giải ngũ”. Cũng theo tác giả, các ông Phạm Văn Dinh, Lê Văn Lộc và Ngô Văn Huyền đã
lập ra 3 làng Thắng Nhứt, Thắng Nhì và Thắng Tam và “được sắc chỉ của nhà vua phong.. Ba lá sắc phong thần hiện được thờ một chỗ tại ngôi đình Thắng Tam””’.
Thời phong kiến, việc quyết định đặt đồn bảo để bảo vệ biên cương là việc trọng đại, thường được các sử quan ghi chép lại đầy đủ nội dung, ngày tháng, cấp bậc quan lại được cử đến trấn trị v.v...
Thế nhưng, sau khi khảo các sách từ Đợi Nam thực lục (đời Gia Long va Minh Mạng), Phú biên tạp lục, Gia Định thành thông chí, Đại Nam nhất thống chí, Lịch triều hiến chương loại chí, Phương Đình Dư địa chí, Minh Mạng chính yếu.. đều không thấy sách nào để cập đến sự kiện này cả.
'? Huỳnh Minh, Vững Têu xưa uở nay, Nxb, Cảnh Bằng, 8., 1870, tr. 22.
'?' Xem Vũng Tàu xưa uà nay, mục “Di tích lịch sử”, tr. 63-65.
DIA CHÍ BÀ RỊA - VŨNG TÀU
Thực ra, những gì mà tác giả nêu ra ở phần “Di tích lịch sử” của
Vũng Tàu đều lấy từ truyền thuyết do các tác giả Pháp ghỉ trong tập Chuyên khảo tỉnh Bà Rịa uà thành phé Cap Saint Jacques xuat ban cách đây tròn một trăm năm (1902), và tự tiện “bổ sung” một số chỉ tiết theo trí tưởng tượng chủ quan để cho có vẻ “Việt Nam”
hơn. Ví dụ đoạn “ba lá sắc thần phong cho ba ông đội được thờ một chỗ tại đình Thắng Tam” là do tác giả “bổ sung”. Sách của người Pháp chỉ viết như sau: “Để thưởng công cho họ (ba viên đội được giải ngũ) nhà vua cho ba làng mới này được miễn mọi thứ thuế”.
Nguyên van: “Pour les récompenser de leurs services, il décida que les trois nouveaux villages seraient exmpts de tout impot””.
Truyền thuyết có thể chứa đựng cái lõi của sự thật lịch sử,
nhưng thường bị khúc xạ qua ký ức và trí tưởng tượng dân gian, và
thường bị “tam sao thất bản”, cho nên truyền thuyết không phải là
sự thật lịch sử. .
d) Về ba sắc thần ở đình Thắng Tam cũng đã có những bai viết, quyển sách miêu tả và suy diễn theo trí tưởng tượng chủ quan mà không căn cứ vào một nội dung thực của các sắc chỉ đó. Việc lại khó được kiểm chứng, vì là “vật thiêng” nên có mấy ai được xem cụ thể sắc thân. Do đó, “truyền thuyết” cứ thế mà lan rộng ra. Sách Vũng Tàu xưa va nay viết: “Đình Thắng Tam được giữ ba sắc thần là cả một vấn đề gay go của các bậc tiên bối ngày xưa chứ không tự
nhiên mà có được”, “ba lá sắc đều thờ một chỗ tại đình Thắng Tam, còn các đình khác trong thị xã chỉ thờ bài vị” (tr. 63). Sách Đất thắng cảnh Vũng Tàu viết: “Nam 1822, Minh Mạng sắc chiếu ban khen, ban thưởng phẩm hàm”, “ba ông đội Phạm Văn Dinh, Lê Văn Lộc, Ngô Văn Huyền được sắc chỉ nhà vua phong vì đã có công tiểu trừ bọn cướp bể, và cũng là những người đầu tiên có công lập ấp dựng làng... Truyền thuyết này được nhiều người biết đến. Sử sách
"i Monographie de la province de Ba Ria et de la ville du Cap Saint Jacques, Sdd, tr. 24,
117
BIA LY HANH CHÍNH
cũng còn ghỉ lại” (tr. 7-8).
Qua kiểm chứng, chỉ có một sắc phong cho “Phước Thắng Thủ Thành hòang bổn cảnh chỉ thần”. Để làm bằng chứng, xin liệt kê 13 sắc thần hiện còn được lưu giữ tại đình Thắng Tam:
- 3 sắc thần phong cho Tứ vị thánh nương, Đại Càng quốc gia Nam Hải.
- 3 sắc thần phong cho Nam Hải cự tộc Ngọc lân thần (tức Cá
Ông).
- 8 sắc thân phong Thiên Y A Na (nữ thần Chăm) thường gọi là Bà Mẹ Xứ Sở, cũng gọi là Chúa Ngọc Diễn Phi .
- 3 sắc thần phong cho Thủy Long thần nữ.
- 1 sắc phong Thành hòang bổn cảnh (không phải ba sắc phong cho ba lang).
Trong số này, có 8 sắc phong thời Thiệu Trị thứ 5 (1845), 5 sắc phong thời Tự Đức thứ 3 (1850) và thứ 5 (1852).
ết luận: Trong số 13 sắc phong hiện đang được lưu giữ chỉ có sắc phong dành cho Thân hòang bổn cảnh thủ Phước Thắng.
Ngày 10-2-1859, hên quân Pháp - Tây Ban Nha từ ngoài khơi nã đại bác vào pháo đài Phước Thắng và nhiều khu vực khác ở Vũng Tàu, rồi tiến quân đánh chiếm Sài Gòn, tỉnh thành của Gia
Định (18-9-1859).
Ngày 14-12-1861, chúng đánh chiếm tỉnh thành Biên Hòa.
Ngày 7-1-1862, chúng đánh chiếm thành Bà Rịa.
Năm 1865, Pháp chia 3 tỉnh miền Đông thành 13 hạt tham biện, trong số đó có hạt tham biện Bà Rịa. Vũng Tàu nằm trong hạt tham biện Bà Rịa.