CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DU LỊCH
2.1 Một số khái niệm liên quan phát triển bền vững du lịch
2.1.4 Phát triển bền vững du lịch
Theo định nghĩa của UNWTO (1992) đưa ra tại Hội nghị về môi trường và phát triển của Liên Hợp Quốc tại Rio de Janeiro “Du lịch bền vững là việc phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng các nhu cầu hiện tại của khách du lịch và người dân bản địa trong khi vẫn quan tâm đến việc bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên cho việc phát triển hoạt động du lịch trong tương lai. Du lịch bền vững sẽ có kế hoạch quản lý các nguồn tài nguyên nhằm thỏa mãn các nhu cầu về kinh tế, xã
hội, thẩm mỹ của con người trong khi đó vẫn duy trì được sự toàn vẹn về văn hóa, đa dạng sinh học, sự phát triển của các hệ sinh thái và các hệ thống hỗ trợ cho cuộc sống của con người”.
Theo Butler's (1993) cho rằng PTBV du lịch là quá trình phát triển và duy trì trong một không gian và thời gian nhất định (ở đó tồn tại cộng đồng, môi trường), thêm nữa sự phát triển sẽ không làm giảm khả năng thích ứng môi trường của con người trong khi vẫn có thể ngăn chặn những tác động tiêu cực tới sự phát triển lâu dài. Đây là quan điểm đã nhận được sự đồng thuận khá cao của các tác giả khác như Murphy (1994), Mowforth và Munt (1998).
Theo Hội đồng Du lịch và Lữ hành quốc tế (1996) “Du lịch bền vững là việc đáp ứng các nhu cầu hiện tại của du khách và vùng du lịch mà vẫn đảm bảo những khả năng đáp ứng nhu cầu cho thế hệ du lịch trong tương lai”
Nghiên cứu của Tosun (1998) đề xuất PTBV du lịch như là một trong những thành phần của phát triển du lịch và nó tạo ra những đóng góp đáng kể hoặc ít hoặc phủ nhận sự duy trì các nguyên tắc của sự phát triển trong một thời kỳ nhất định mà không tổn hại đến khả năng đáp ứng các nhu cầu và mong muốn của thế hệ tương lai.
Bổ sung vào quan điểm này, Hens (1998) chỉ ra rằng PTBV du lịch đòi hỏi sự quan tâm của các bên có liên quan đến việc quản lý các nguồn tài nguyên theo các cách thức khác nhau nhằm khai thác và cung cấp các sản phẩm du lịch đáp ứng các nhu cầu kinh tế, xã hội và thẩm mỹ trong khi vẫn duy trì được bản sắc văn hóa, đa dạng hệ sinh thái và bảo đảm sự sống cho thế hệ mai sau.
Theo Weaver (1998), Du lịch bền vững là hình thức mới của thực hành du lịch liên quan đến công ty nhỏ hoặc doanh nghiệp, nhằm mục đích hỗ trợ cộng đồng, giữ gìn môi trường và bảo vệ văn hóa địa phương. Sự khác biệt chính giữa các hình thức cũ và mới của du lịch là việc thay đổi sự chú trọng về điều tốt đẹp cho khách du lịch sang điều tốt đẹp cho cộng đồng. Tại thời điểm đó, khái niệm này đã gây tranh cãi khá nhiều, và nó đã không nhận được sự thiện cảm trong ngành công nghiệp du lịch, vì họ không hài lòng để đặt bất kỳ giới hạn cho sự tăng trưởng và coi nó là một “ảo tưởng” không liên quan đến thị trường. Du lịch bền vững cũng được coi là “kiêu ngạo, tốn kém, xa hoa và vô ích” (Lane, 2009).
Một số tác giả như Swarbrooke (1999), Hunter (2002) tin rằng “sự phát triển của du lịch phải cung cấp lợi ích kinh tế cho tất cả đối tác (các bên liên quan), miễn là họ không bất lợi ảnh hưởng đến nguồn lực sẵn có cho các thế hệ tương lai”.
Weaver (2006) định nghĩa du lịch bền vững như là một hình thức khôn ngoan của việc khai thác để có thể bảo quản lâu dài.
Theo Liu (2003) cho rằng du lịch bền vững là “tất cả các hình thức du lịch mà tương thích với và đóng góp cho PTBV”. Trong bối cảnh của định nghĩa này, phát triển không nhất thiết phải bao hàm tăng trưởng, về cơ bản là một quá trình mà theo đó các mục tiêu cụ thể của xã hội và kinh tế đạt được. Để đạt được các mục tiêu này có thể bao gồm ổn định, tốc độ tăng trưởng, giảm hoặc thậm chí biến mất của sản phẩm hiện có, các công ty hoặc thậm chí cả các ngành công nghiệp.
Machado (2003) nhấn mạnh đến tính bền vững của các sản phẩm trong phát triển du lịch, ông cho rằng PTBV du lịch là quá trình phát triển các sản phẩm du lịch nhằm đáp ứng các nhu cầu hiện tại của khách du lịch, ngành du lịch và cộng đồng địa phương mà không ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của thế hệ tương lai.
Như vậy có thể xem PTBV du lịch là một nhánh của PTBV đã được Hội nghị của Ủy ban Thế giới về môi trường và phát triển (hay Uỷ ban Brudtlant) xác định năm 1987. Tính bền vững của hoạt động phát triển du lịch được xây dựng trên nền tảng sự thành công trong phát triển của các ngành khác, sự PTBV chung của khu vực.
Theo Luật du lịch (2017): PTBV du lịch là sự phát triển du lịch đáp ứng đồng thời nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội và môi trường bảo đảm hài hòa lợi ích của các chủ thể tham gia hoạt động du lịch, không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu về du lịch trong tương lai.
Bảng 2.1: Tổng hợp các khái niệm phát triển bền vững du lịch
Khái niệm phát triển bền vững du lịch Nguồn Năm Du lịch bền vững là việc phát triển các hoạt động du
lịch nhằm đáp ứng các nhu cầu hiện tại của khách du lịch và người dân bản địa trong khi vẫn quan tâm đến việc bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên cho việc phát triển hoạt động du lịch trong tương lai. Du lịch bền
Tổ chức Du lịch thế giới
1992
vững sẽ có kế hoạch quản lý các nguồn tài nguyên nhằm thỏa mãn các nhu cầu về kinh tế, xã hội, thẩm mỹ của con người trong khi đó vẫn duy trì được sự toàn vẹn về văn hóa, đa dạng sinh học, sự phát triển của các hệ sinh thái và các hệ thống hỗ trợ cho cuộc sống của con người
Phát triển bền vững du lịch là quá trình phát triển và duy trì trong một không gian và thời gian nhất định (ở đó tồn tại cộng đồng, môi trường), thêm nữa sự phát triển sẽ không làm giảm khả năng thích ứng môi trường của con người trong khi vẫn có thể ngăn chặn những tác động tiêu cực tới sự phát triển lâu dài
Butler 1993
Du lịch bền vững là việc đáp ứng các nhu cầu hiện tại của du khách và vùng du lịch mà vẫn đảm bảo những khả năng đáp ứng nhu cầu cho thế hệ du lịch trong tương lai
Hội đồng du lịch và lữ hành quốc tế
1996
Phát triển bền vững du lịch là một trong những thành phần của phát triển du lịch và nó tạo ra những đóng góp đáng kể hoặc ít hoặc phủ nhận sự duy trì các nguyên tắc của sự phát triển trong một thời kỳ nhất định mà không tổn hại đến khả năng đáp ứng các nhu cầu và mong muốn của thế hệ tương lai
Tosun 1998
Phát triển bền vững du lịch đòi hỏi sự quan tâm của các bên có liên quan đến việc quản lý các nguồn tài nguyên theo các cách thức khác nhau nhằm khai thác và cung cấp các sản phẩm du lịch đáp ứng các nhu cầu kinh tế, xã hội và thẩm mỹ trong khi vẫn duy trì được bản sắc văn hóa, đa dạng hệ sinh thái và bảo đảm sự sống cho thế hệ mai sau.
Hens 1998
Du lịch bền vững là hình thức mới của thực hành du lịch liên quan đến công ty nhỏ hoặc doanh nghiệp, nhằm mục đích hỗ trợ cộng đồng, giữ gìn môi trường và bảo vệ văn hóa địa phương. Sự khác biệt chính giữa các hình thức cũ và mới của du lịch là việc thay đổi sự chú trọng về điều tốt đẹp cho khách du lịch sang điều tốt đẹp cho cộng đồng.
Weaver 1998
Sự phát triển của du lịch phải cung cấp lợi ích kinh tế cho tất cả đối tác (các bên liên quan), miễn là họ không bất lợi ảnh hưởng đến nguồn lực sẵn có cho các thế hệ tương lai.
Swarbroke 1999
Du lịch bền vững là "tất cả các hình thức du lịch mà tương thích với và đóng góp cho phát triển bền vững”.
Liu 2003
Phát triển bền vững du lịch là quá trình phát triển các sản phẩm du lịch nhằm đáp ứng các nhu cầu hiện tại của khách du lịch, ngành du lịch và cộng đồng địa phương mà không ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của thế hệ tương lai
Machado 2003
Du lịch bền vững là sự phát triển du lịch đáp ứng được các nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu về du lịch của tương lai.
Luật Du lịch 2005
Du lịch bền vững như là “một hình thức khôn ngoan của việc khai thác để có thể bảo quản lâu dài”.
Weaver 2006
Nguồn: Tác giả tổng hợp (2016)
Cho đến nay đã có nhiều định nghĩa về khái niệm PTBV du lịch, tuy nhiên tựu trưng của các định nghĩa này đều nhấn mạnh đến sự cân bằng giữa việc khai thác sử dụng trong hiện tại và gìn giữ cho tương lai, đảm bảo nhiều mặt đến lợi ích cho cộng đồng địa phương. PTBV nói chung và PTBV du lịch nói riêng mang hàm ý cốt lõi là sự phát triển có định hướng, có sự hòa hợp giữa ba yếu tố là kinh tế, xã hội và môi trường nhằm mang lại giá trị tốt nhất cho cuộc sống con người ở hiện tại
và tương lai. Đặc biệt, cho đến nay định nghĩa “du lịch bền vững” của UNWTO (1992) có nội hàm chứa đựng đầy đủ nhất các nội dung liên quan đến PTBV, định nghĩa này tập trung vào quá trình phát triển du lịch nhưng vẫn luôn đáp ứng được nhu cầu hiện tại của khách du lịch và quan tâm đến việc bảo tồn và tôn tạo tài nguyên, duy trì sự toàn vẹn về văn hóa, đa dạng sinh học ở tương lai. Định nghĩa này chứa đựng cả ba thành phần khác nhau nhưng vẫn luôn tồn tại trong một tổng thể thống nhất của PTBV đó là (1) kinh tế, (2) xã hội và (3) môi trường. Tiếp cận định nghĩa này PTBV du lịch Khánh Hòa theo ba góc độ kinh tế, xã hội và môi trường. Theo đó, về góc độ kinh tế tiến hành xây dựng các chỉ tiêu đánh giá tính bền vững của phát triển du lịch hiện tại nhưng không ảnh hưởng đến tương lai đó là sự phát triển kinh tế có sự tăng trưởng phát triển du lịch nhưng dựa trên chất lượng du lịch thông qua đánh giá các chỉ tiêu như thời gian lưu trú, chi tiêu du khách, tăng số lượng có thể ít nhưng cơ cấu nguồn khách phải bền vững ổn định để vừa đảm bảo được tăng trưởng cũng như đảm bảo được doanh thu. Về góc độ xã hội đảm bảo được tỷ lệ việc làm ngành du lịch, chất lượng việc làm du lịch, cũng như các chỉ tiêu đánh giá mức độ bảo tồn di sản, toàn vẹn sinh học, mức độ tham gia của cộng đồng vào hoạt động du lịch. PTBV du lịch về khía cạnh kinh tế, xã hội đồng thời đặt trong bối cảnh đảm bảo ổn định về góc độ môi trường, khổng thể quan tâm đến lợi ích kinh tế mà bỏ qua các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường hiện tại cũng như tương lai. Cách tiếp cận này phù hợp với bối cảnh nghiên cứu cho luận án của tác giả cả về lý luận cũng như thực tiễn, do đó tác giả kế thừa định nghĩa “du lịch bền vững” của UNWTO làm kim chỉ nam xuyên suốt nội dung của luận án..