CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DU LỊCH
2.2 Mô hình phát triển bền vững và phát triển bền vững du lịch
2.2.2 Mô hình phát triển bền vững du lịch
2.2.2.1. Mô hình ba trụ cột
Mô hình PTBV du lịch được Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc và Tổ chức du lịch Thế giới xây dựng nhằm mục đích: (1) Tận dụng tối ưu nguồn tài nguyên môi trường nhằm tạo thành một yếu tố quan trọng trong phát triển du lịch,
Mô hình phát triển bền vững hình quả trứng
Dòng chảy (áp lực và lợi ích) từ
hệ sinh thái đến con người
Con người
Hệ sinh thái Dòng chảy (áp lực và lợi ích) từ con người đến hệ
sinh thái
duy trì quá trình sinh thái, bảo tồn di sản thiên nhiên và đa dạng sinh học; (2) Tôn trọng tính xác thực văn hóa xã hội của cộng đồng địa phương, bảo tồn công trình, di sản văn hóa sống và những giá trị truyền thống của họ, đóng góp vào sự hiểu biết và khoan dung của liên văn hóa; (3) Đảm bảo lợi ích kinh tế lâu dài cho các bên liên quan được phân phối công bằng, trong đó có việc làm ổn định, cơ hội tạo thu nhập và các dịch vụ xã hội cho các địa phương, nhằm góp phần xóa đói giảm nghèo.
Tuy vậy, mô hình có điểm hạn chế là chưa xác định được tầm quan trọng trong vai trò bền vững về thể chế có tác động đến các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường hiện nay.
Hình 2.8: Mô hình ba trụ cột 2.2.2.2 Mô hình DIT-ACHIEV
Ưu điểm của mô hình DIT- ACHIEV được xem như là công cụ quản lý để xác định các vấn đề PTBV và giải quyết chúng. Mô hình sử dụng các chỉ số (1) Cơ sở hạ tầng; (2) Di sản văn hóa; (3) Doanh nghiệp; (4) Cộng đồng; (5) Quản lý; (6) Du khách để đánh giá tích cực và thay đổi tiêu cực theo thời gian. Các kết quả chỉ tiêu có thể cung cấp một cảnh báo sớm khi một chính sách thay đổi hoặc hành động mới có thể cần thiết, cũng như cung cấp cơ sở cho quy hoạch du lịch bền vững. Tuy nhiên, tính bền vững của các chỉ số hoạt động được đề cập trong mô hình là khá biệt lập và chưa thể hiện được sự kết nối/liên kết đầy đủ các chỉ số trong mối quan hệ tổng thể để phát triển bền vững.
Hình 2.9: Mô hình DIT-ACHIEV
Nhìn chung, tổng hợp những ưu điểm và hạn chế của mỗi mô hình được tác giả tiếp cận và phân tích ở trên đều đã chỉ ra sự cần thiết tiếp tục thực hiện nghiên cứu để bổ sung và cũng cố nhận định của các chuyên gia đầu ngành trong đề cập đến các mô hình trong phát triển bền vững du lịch. Điểm chính cơ bản mà các mô hình đưa ra là vận dụng lý thuyết PTBV để tập trung vào đánh giá/xem xét tính bền vững trên các góc độ kinh tế, xã hội, và môi trường (Jacobs & Sadler, 1990; Ngân hàng thế giới, 1990; Villen, 1990). Đồng thời mở rộng thêm các khía cạnh bền vững như sinh thái, công nghệ, cơ sở hạ tầng, thể chế.
Tiếp cận mô hình nghiên cứu và thực tiễn phát triển du lịch tại Khánh Hòa, tác giả vận dụng mô hình PTBV du lịch theo ba trụ cột của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc và Tổ chức du lịch Thế giới đó là PTBV du lịch về kinh tế, xã hội và môi trường đặt trong bối cảnh thay đổi thể chế và chính sách phát triển ngành để đánh giá thực trạng phát triển du lịch Khánh Hòa thời gian qua theo quan điểm hướng tới bền vững. Trên cơ sở vận dụng mô hình PTBV du lịch theo ba trụ cột, tiến hành xây dựng các chỉ tiêu đánh giá thực trạng PTBV du lịch Khánh Hòa theo ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường đồng thời phân tích đánh giá thực trạng phát triển du lịch Khánh Hòa dựa trên các chỉ tiêu đã xây dựng. Đánh giá kết quả
Du lịch bền vững
Cơ sở hạ tầng
Di sản văn hóa
Doanh nghiệp Cộng đồng
Quản lý Du khách
đạt được cũng như hạn chế dựa trên ba góc độ để làm cơ sở xây dựng giải pháp phát triển du lịch Khánh Hòa hướng tới bền vững.