CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
3.4 Các phương pháp phân tích xử lý số liệu
3.4.3 Phương pháp chuyên gia
Nhằm củng cố thêm bằng chứng xác thực cho nghiên cứu, luận án đã sử dụng phương pháp chuyên gia. Các chuyên gia được lựa chọn là các giảng viên giảng dạy/quản lý về quản trị kinh doanh du lịch trong các trường Đại học, cao đẳng trên địa bàn; Lãnh đạo Sở Du lịch, Sở Văn hóa và thể thao, Sở Lao động Thương Binh và Xã hội; Trưởng/phó phòng/ chuyên viên thuộc Sở; Lãnh đạo doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ du lịch. Nhóm chuyên gia là những người có sự am hiểu, nhận thức sâu sắc, có trình độ chuyên môn sâu về ngành du lịch hoặc có hiểu biết chung trong thực tiễn hoạt động kinh doanh, có lập trường khoa học, bao quát toàn diện về hoạt động du lịch. (Phụ lục 01 – Danh sách chuyên gia). Phương pháp chuyên gia sử dụng cho nghiên cứu này gồm: Xây dựng chỉ tiêu đánh giá thực trạng PTBV du lịch Khánh Hòa; Bình luận thêm tính bền vững của phát triển du lịch Khánh Hòa; Đánh giá hạn chế, nguyên nhân cũng như tính khả thi của các giải pháp PTBV du lịch Khánh Hòa.
(1)Xây dựng chỉ tiêu đánh giá thực trạng PTBV du lịch Khánh Hòa
Nhóm chuyên gia được yêu cầu đưa ra chỉ tiêu giúp đánh giá PTBV du lịch.
Giả định rằng có một số chỉ tiêu được chuyên gia đề xuất là khác nhau và vì thế, sau khi thu thập đề xuất của mỗi chuyên gia và loại bỏ những phần dư thừa. Quy tắc KAMET cho phép tổng hợp có hệ thống những đánh giá của chuyên gia về một chủ đề cụ thể thông qua một bản hỏi và được phản hồi liên tục với thông tin sơ lược về lựa chọn từ những sự phản hồi đầu tiên. Bản câu hỏi Delphi được đưa ra dựa trên các chỉ số đã được gạn lọc trong đó (I1, I2, I3,….In) được ký hiệu là chỉ số đánh giá PTBV du lịch. Trong giai đoạn đầu đã tổng hợp và lựa chọn được 28 chỉ tiêu, cụ thể như sau:
Bảng 3.1: Bảng tổng hợp các chỉ tiêu ban đầu
STT Chỉ tiêu Nguồn
1 Chất lượng nước uống UNWTO (2003)
2 Doanh thu du lịch UNWTO (2003)
3 Mức độ quản lý UNWTO (2003)
4 Nguồn nước hiện có và bảo tồn nước UNWTO (2003)
5 Quản lý năng lượng UNWTO (2003)
6 Sức chứa (Mức độ quản lý) UNWTO (2003) 7 Tỷ lệ việc làm ngành du lịch UNWTO (2003)
8 Xử lý chất thải rắn UNWTO (2003)
9 Xử lý nước thải UNWTO (2003)
10 Duy trì an ninh Manning (2004)
11 Duy trì các vật thể văn hóa Manning (2004) 12 Sự an toàn của du khách Manning (2004) 13 Chất lượng việc làm ngành du lịch Griffin (2010) 14 Chất lượng của cảnh quan Griffin (2010) 15 Chi tiêu của du khách Griffin (2010) 16 Đánh giá mục tiêu quản lý hành chính Griffin (2010) 17 Mong đợi của du khách Griffin (2010)
18 Khả năng tổn thương của môi trường Tanguay, Rajaonson, Therrien (2011) 19 Lượng khách du lịch Tanguay, Rajaonson, Therrien (2011) 20 Mức độ bảo tồn các di sản Tanguay, Rajaonson, Therrien (2011) 21 Mức độ hài lòng của khách du lịch Tanguay, Rajaonson, Therrien (2011) 22 Mức độ hài lòng của người dân địa phương Tanguay, Rajaonson, Therrien (2011) 23 Mức độ tham gia của cộng đồng Tanguay, Rajaonson, Therrien (2011) 24 Ô nhiễm không khí Tanguay, Rajaonson, Therrien (2011) 25 Tỷ lệ chất thải được xử lý/Tổng lượng chất thải Tanguay, Rajaonson, Therrien (2011) 26 Tỷ lệ đầu tư cơ sở hạ tầng mới cho du lịch Tanguay, Rajaonson, Therrien (2011) 27 Tỷ lệ quay lại của khách du lịch Tanguay, Rajaonson, Therrien (2011) 28 Tỷ lệ thu nhập từ du lịch Tanguay, Rajaonson, Therrien (2011)
Nguồn: Tổng hợp của tác giả (2017)
Giai đoạn tiếp theo tác giả gửi một bản hỏi bán cấu trúc trong đó mỗi chuyên gia sẽ được yêu cầu trình bày mức độ đồng ý với một chỉ tiêu cụ thể liên quan đến vấn đề PTBV du lịch đưa ra bằng một giá trị thay đổi nhất định từ 1 đến 5 trong đó: (1) Thể hiện rằng chỉ tiêu không liên quan rất cao; (2) Thể hiện rằng chỉ tiêu không liên quan cao; (3) Thể hiện rằng chỉ tiêu ít hoặc nhiều liên quan; (4) Thể hiện rằng chỉ tiêu liên quan cao; (5) Thể hiện rằng chỉ tiêu liên quan rất cao. Đối với mỗi bản hỏi, giá trị trung bình, sai số chuẩn và sự khác nhau tiếp tục được tính toán và tổng hợp. Thông
tin này được sử dụng để cung cấp thông tin phản hồi cho các chuyên gia. Chu và Hwang (2008) cho rằng giới hạn để đạt được sự đồng ý ở một vấn đề cụ thể trong suốt giai đoạn thứ 2 hoặc sau đó phải đạt được 75%. Sự ổn định hoặc sự tập trung được xác định là nhỏ hoặc không có sự thay đổi nào trong câu trả lời từ giai đoạn này sang giai đoạn khác (Murry & Hammons, 1995). Mục đích của giai đoạn thứ 2 và các giai đoạn tiếp theo của bản hỏi là đạt được sự nhất trí hoặc ổn định của bảng câu trả lời (Chu & Hwang, 2008). Mỗi sự nhất trí hoặc ổn định (hoặc cả hai, phụ thuộc vào mỗi trường hợp cụ thể) đạt được thì yêu cầu của phương pháp Delphi được hoàn thành (Murry & Hammons, 1995). Bản câu hỏi Delphi hoàn thành nếu một trong các trường hợp sau đây xảy ra: (1) Tất cả các mục của bản hỏi hoặc được chấp nhận hoặc bị loại bỏ; hoặc (2) Điều kiện đánh giá cao hơn 3,5 và giá trị thể hiện sự đồng nhất trong đánh giá của chuyên gia nhỏ hơn 15%.
Thông qua quá trình thực hiện, các chỉ số được nhóm chuyên gia lựa chọn cuối cùng với 17 chỉ tiêu theo ba góc độ kinh tế, xã hội và môi trường làm cơ sở đánh giá thực trạng PTBV du lịch tại Khánh Hòa trong thời gian qua.
Bảng 3.2: Chỉ tiêu đánh giá thực trạng phát triển bền vững du lịch Khánh Hòa
Nhóm chỉ tiêu Chỉ tiêu
Nhóm chỉ tiêu về kinh tế
Lượng khách du lịch Cơ cấu nguồn khách Số ngày lưu trú Chi tiêu của du khách Doanh thu du lịch
Tỷ lệ thu nhập từ du lịch Cơ sở hạ tầng du lịch
Tỷ trọng đầu tư cho ngành du lịch Mức độ hài lòng của du khách
Nhóm chỉ tiêu về xã hội
Tỷ lệ việc làm ngành du lịch Chất lượng việc làm ngành du lịch
Sự an toàn của du khách và duy trì an ninh
Mức độ tham gia của cộng đồng vào hoạt động du lịch Mức độ bảo tồn các di sản và duy trì các vật thể văn hóa, đa dạng sinh học
Nhóm chỉ tiêu về môi trường
Mức độ ô nhiễm không khí Xử lý chất thải
Chất lượng môi trường biển và cảnh quan du lịch Nguồn: Tổng hợp của tác giả (2017)
(2)Bình luận thêm tính bền vững của phát triển du lịch Khánh Hòa
Việc bình luận thêm tính bền vững của phát triển du lịch Khánh Hòa được thực hiện bằng kỹ thuật Delphi tương tự như việc xây dựng các chỉ tiêu đánh giá sự PTBV cho du lịch Khánh Hòa, cụ thể như sau:
Lựa chọn chuyên gia: sử dụng chuyên gia đã được lựa chọn ở trên cho nghiên cứu này.
Các chuyên gia được yêu cầu đưa ra chỉ tiêu giúp đánh giá PTBV du lịch tại Khánh Hòa (Phụ lục 01 – Danh sách chuyên gia). Một số chỉ tiêu được chuyên gia đề xuất là khác nhau chẳng hạn Lượng khách du lịch và nội địa tăng nhanh/ Lượng khách du lịch quốc tế và nội địa tăng nhanh, Các chính sách quản lý kinh tế trong du lịch ngày càng rõ ràng/ Xây dựng chính sách quản lý kinh tế trong du lịch ngày càng nhiều hơn…vì thế, sau khi thu thập đề xuất của mỗi chuyên gia và loại bỏ những phần dư thừa bằng quy tắc KAMET. Bản câu hỏi Delphi được đưa ra dựa trên các chỉ số đã được gạn lọc trong đó (I1, I2, I3,….In) được ký hiệu là chỉ số đánh giá PTBV du lịch.
Tiếp tục lấy ý kiến chuyên gia bằng một bản hỏi bán cấu trúc trình bày mức độ đồng ý với chỉ tiêu cụ thể liên quan đến vấn đề được đưa ra bằng một số giá trị thay đổi từ 1 đến 5 để đánh giá về tính bền vững trong phát triển du lịch tại Khánh Hòa.(Phụ lục 05 - Phiếu phỏng vấn chuyên gia). Kết quả cuối cùng nhóm chuyên gia đã xây dựng được các chỉ tiêu bình luận thêm tính bền vững trong phát triển du lịch theo góc độ kinh tế, xã hội và môi trường tại Khánh Hòa theo bảng 3.3.
Bảng 3.3: Chỉ tiêu đánh giá tính bền vững trong phát triển du lịch theo góc độ kinh tế, xã hội và môi trường tại Khánh Hòa Nhóm chỉ tiêu theo góc độ kinh tế
Doanh thu du lịch Khánh Hòa tăng nhanh trong thời gian qua Lượng khách du lịch quốc tế và nội địa tăng nhanh
Tỷ trọng vốn đầu tư trong du lịch ngày càng tăng
Tỷ lệ đầu tư cơ sở hạ tầng mới cho du lịch ngày càng tăng Tỷ lệ thu nhập từ du lịch biển tăng nhanh
Tỷ trọng doanh thu du lịch biển ngày càng lớn trên tổng doanh thu du lịch của tỉnh Chất lượng việc làm ngành du lịch ngày càng tốt hơn
Mức độ hài lòng của du khách ngày càng tăng lên
Các chính sách quản lý kinh tế trong du lịch ngày càng rõ ràng
Số ngày lưu trú bình quân ngày càng tăng
Sản phẩm phục vụ hoạt động du lịch ngày càng phong phú, đa dạng Tỷ lệ quay lại của khách du lịch trong và ngoài nước cao Chi tiêu của du khách ngày càng tăng
Cơ cấu nguồn khách ngày càng đa dạng Nhóm chỉ tiêu theo góc độ xã hội
Tỷ lệ việc làm ngành du lịch ngày càng tăng lên
Mức độ tham gia của cộng đồng vào du lịch ngày càng nhiều Mức độ hài lòng của người dân địa phương ngày càng tăng Các chính sách quản lý xã hội trong du lịch tốt hơn
Mức độ bảo tồn các di sản văn hóa ngày càng tốt Duy trì các vật thể văn hóa tốt hơn
Sự an toàn của du khách ngày càng tốt hơn Duy trì an ninh, trật tự tốt cho phát triển du lịch Nhóm chỉ tiêu theo góc độ môi trường
Nhóm 1: thể hiện tính bền vững
Nhiều doanh nghiệp tham gia bảo vệ tài nguyên môi trường ở địa phương Cộng đồng địa phương tham gia nhiều hoạt động bảo vệ môi trường du lịch Nhiều doanh nghiệp du lịch đầu tư hệ thống xử lý chất thải bảo vệ môi trường Số phương tiện vận tải thân thiện với môi trường trong du lịch ngày càng tăng Nhóm 2: thể hiện tính thiếu bền vững
Tỷ lệ điện tiêu thụ trong du lịch ngày càng tăng Tỷ lệ nước tiêu thụ trong du lịch ngày càng tăng Cảnh quan môi trường biển ngày càng bị lấn chiếm Nguồn nước biển ngày càng bị ô nhiễm
Tỷ lệ chất thải từ hoạt động du lịch được thu gom, xử lý ngày càng tăng Số công trình kiến trúc không phù hợp với cảnh quan ngày càng nhiều Số cảnh quan phục vụ du lịch bị xuống cấp ngày càng nhiều
Số động, thực vật quý hiếm được tiêu thụ trong du lịch ngày càng tăng
Nguồn: Tổng hợp của tác giả (2019) (3) Đánh giá hạn chế, nguyên nhân thực trạng phát triển du lịch Khánh Hòa trong giai đoạn 2011-2019 theo ba góc độ
Tác giả tiến hành đánh giá thực trạng PTBV du lịch Khánh Hòa trong thời gian qua thông qua các chỉ tiêu được xây dựng cũng như kết quả tham vấn các chuyên gia cho từng nhóm chỉ tiêu. Thông qua đó đã tổng hợp được một số hạn chế và nguyên nhân quan trọng trong phát triển du lịch Khánh Hòa thời gian qua. Tác
giả đã tổng hợp từng hạn chế và các nguyên nhân của hạn chế đó thông qua việc phân tích thực trạng phát triển du lịch Khánh Hòa. Phiếu khảo sát gửi đến 30 chuyên gia được lựa chọn trên để đánh giá lại các hạn chế, nguyên nhân theo các mức độ đánh giá 1= Rất không đồng ý đến 10=Hoàn toàn đồng ý (Phụ lục 06 - Phiếu phỏng vấn chuyên gia). Kết quả đánh giá sẽ được tính mức trung bình và độ lệch chuẩn cho từng hạn chế và nguyên nhân. Kết quả của các chuyên gia nhằm giúp tác giả củng cố thêm về việc đánh giá thực trạng phát triển du lịch Khánh Hòa trong thời gian qua.
(4) Đánh giá tầm quan trọng và tính khả thi của các giải pháp PTBV du lịch Khánh Hòa do tác giả đề xuất
Kết hợp giữa kinh nghiệm PTBV du lịch của các địa phương được tác giả tổng hợp từ những bài học kinh nghiệm cùng với những hạn chế và nguyên nhân đã được nhóm chuyên gia đánh giá thêm cùng với tác giả. Tác giả đề xuất các giải pháp căn cứ vào lý thuyết và thực trạng đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm góp phần phát triển du lịch Khánh Hòa theo hướng bền vững. Sau khi xây dựng xong các giải pháp tác giả tổng hợp và gửi Phiếu khảo sát đến 30 chuyên gia được lựa chọn để đánh giá lại mức độ quan trọng của giải pháp từ mức 1 rất quan trọng đến mức 5 là không quan trọng. Đánh giá mức độ khả thi của giải pháp với mức 1= Rất thấp đến 10=Rất cao. Kết quả đánh giá sẽ được tính mức trung bình và độ lệch chuẩn cho từng giải pháp.