II. TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN VÀ VAI TRÒ CỦA TRIẾT
1. Sự ra đời và phát triển của triết học Mác - Lênin
a. Những điều kiện lịch sử của sự ra đời triết học Mác
Nguồn gốc lý luận và tiền đề khoa học tự nhiên Điều kiện kinh tế - xã hội
Nhân tố chủ quan trong sự hình thành triết học Mác
Thứ nhất, phương thức sản xuất TBCN được củng cố và phát triển mạnh trong điều kiện cách mạng công nghiệp Bộc lộ bản chất bóc lột của CNTB dẫn đến thay đổi cục diện xã hội.
Thứ hai, xuất hiện GCVS với tính cách là một lực lượng chính trị - xã hội độc lập, đây là nhân tố quan trọng cho sự ra đời triết học Mác.
Mâu thuẫn GC càng trở nên gay gắt diễn ra nhiều cuộc đấu tranh của CN
GCTS không còn đóng vai trò là GCCM và GCVS trở thành lực lượng tiên phong trong cuộc đấu tranh cho nền dân chủ, tiến bộ xã hội.
Thứ ba, thực tiễn cách mạng của GCVS là cơ sở chủ yếu nhất cho sự ra đời triết học Mác.
Thực tiễn của cách mạng VS đòi hỏi phải được soi sáng bằng lý luận nói chung và triết học nói riêng.
*Điều kiện kinh tế - xã hội
*Nguồn gốc lý luận và tiền đề khoa học tự nhiên Thứ nhất, nguồn gốc lý luận
KTCT cổ điển Anh Triết học cổ điển Đức
CNXH không tưởng Pháp
PBCDT Hêgghen CNDV phoiơ bắc
Phép BCDV CNDVBC Adam Xmit
Ricácđô
Giúp Mác hoàn thành quan niệm DV về LS
Xanh Ximông Phuriê
Hình thành các lý luận về sự phát triển XH
*Nguồn gốc lý luận và tiền đề khoa học tự nhiên Thứ hai, tiền đề khoa học tự nhiên
Học thuyết tế bào Quy luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng
Học thuyết tiến hoá
Đã chứng minh sự phát triển của VC là một quá trình vô tận; khẳng định bản thân thế giới là biện chứng.
Chứng minh sự thống nhất về mặt nguồn gốc, hình thái và cấu tạo vật chất của cơ thế động vật, thực vật
Cơ sở khoa học về sự phát triển đa dạng bởi tính di truyền, biến dị và mối liên hệ hữu cơ giữa các loài thực vật, động vật
Thứ nhất, các ông là những thiên tài kiệt xuất.
Thứ hai, hai ông đều xuất phát từ tầng lớp trên của xã hội nhưng hai ông tự nguyện đấu tranh vì hạnh phúc của nhân loại.
Thứ ba, các ông là những người lao động nghiêm túc, công phu, cần cù, chịu khó, miệt mài nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn…
*Những nhân tố chủ quan trong sự hình thành triết học Mác
KL: Tất cả những điều kiện, tiền đề, nhân tố chủ quan trên tạo ra những điều kiện cần và đủ cho sự ra đời triết học Mác. Sự ra đời này là một tất
yếu của lịch sử, không thể sớm hơn và cũng không thể muộn hơn
b. Những thời kỳ chủ yếu trong sự hình thành và phát triển của triết học Mác (SV tự nghiên cứu)
(1841 – 1844)
(1848 – 1895) (1844 – 1848)
Thời kỳ hình thành tư tưởng triết học với bước quá độ từ chủ nghĩa duy tâm và dân chủ cách mạng sang chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa cộng sản
Thời kỳ đề xuất những nguyên lý triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử
Thời kỳ C.Mác và Ph.Ănghen bổ sung và phát triển toàn diện triết học
c.Thực chất và ý nghĩa cách mạng trong triết học do C.Mác và Ph.Ăngghen thực hiện
Đã khắc phục tinh chất trực quan, siêu hình của CNDV cũ và khắc phục tính chất DT, thần bí của PBCDT, sáng tạo ra CNDVBC.
Đã vận dụng và mở rộng quan điểm DVBC vào nghiên cứu lịch sử xã hội, sáng tạo ra CNDVLS - nội dung chủ yếu của bước ngoặc cách mạng trong triết học.
Đã bổ sung những đặc tính mới vào triết học, sáng tạo ra một triết học chân chính khoa học – triết học duy vật biện chứng.
Thứ nhất, cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX CNTB CNĐQ biểu hiện bản chất bốc lột TS >< VS.
Thứ hai, sự chuyển biến của trung tâm cách mạng thế giới vào nước Nga và sự phát triển của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa.
Thứ ba, KHTN phát triển khủng hoảng thế giới quan. Lợi dụng tình hình này, những người theo CNDT, cơ hội, xét lại… tấn công lại CNDVđể xuyên tạc triết học Mác.
Thứ tư, GCTS đã tiến hành cuộc đấu tranh điên cuồng trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận nhằm chống lại quan điểm của CNDVBC.
Đặt ra yêu cầu cần bảo vệ và phát triển triết học Mác
d. Giai đoạn Lênin trong sự phát triển triết học Mác
*Hoàn cảnh lịch sử V.I. Lênin phát triển triết học Mác
*V.I Lênin trở thành người kế tục trung thành và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác và triết học Mác trong thời đại mới – thời đại đế quốc chủ nghĩa và quá độ lên CNXH.
1907 - 1917 1893 - 1907
1917 - 1924
V.I Lênin bảo vệ và phát triển triết học Mác nhằm thành lập đảng Mác xít ở Nga và chuẩn bị cho cuộc cách mạng dân chủ tư sản lần thứ nhất.
V.I Lênin phát triển toàn diện triết học Mác và lãnh đạo phong trào công nhân Nga, chuẩn bị cuộc cách mạng XHCN.
V.I Lênin tổng kết kinh nghiệm thực tiễn cách mạng, bổ sung, hoàn thiện triết học Mác, gắn liền với việc nghiên cứu các vấn đề xây dựng CNXH.
1893 - 1907 Lênin đã tích cực truyền bá chủ nghĩa Mác vào phong trào công nhân Nga, đồng thời đấu tranh chống CNDT.
Phát triển về các hình thức đấu tranh giai cấp trước khi có chính quyền, đặc biệt nhấn mạnh của đấu tranh chính trị.
Cuộc cách mạng Nga 1905 - 1907 thất bại chủ nghĩa Mác được phát triển sâu sắc hơn về phương pháp cách mạng, nhân tố chủ quan, nhân tố khách quan, vai trò của quần chúng nhân dân, v.v..
Đưa ra định nghĩa kinh điển về vật chất,
Hoàn thiện lý luận phản ánh.
Vạch ra bản chất của ý thức.
Con đường biện chứng của nhận thức chân lý.
Vai trò của thực tiễn là tiêu chuẩn khách quan của chân lý.
Bổ sung phát triển phép biện chứng duy vật.
Mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội.
Vai trò của quần chúng nhân dân, v.v..
1907 - 1917
Đưa ra định nghĩa giai cấp, chỉ ra đặc trưng chung, cơ bản của giai cấp.
Làm rõ mối quan hệ chặt chẽ giữa Đảng và quần chúng, vai trò lãnh đạo của Đảng…
Đưa ra các nguyên tắc: toàn diện, lịch sử cụ thể, phát triển.
Đưa ra chính sách kinh tế mới, làm phong phú thêm tư tưởng của C.Mác và Ph.Ăngghen về thời kỳ quá độ…
1917 - 1924
Về lực lượng sản xuất – quan hệ sản xuất, cơ sở hạ tầng – kiến trúc thượng tầng, quan hệ giữa giai cấp – dân tộc và nhân loại, thời kỳ quá độ lên CNXH…
Triết học Mác được truyền bá và xâm nhập sâu rộng vào quần chúng ở các nước XHCN.
Đối với nước ta, đã vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta.
Trong xây dựng chủ nghĩa xã hội trên cả nước, phân tích chỉ ra mâu thuẫn của thời đại ngày nay; phát triển nền KTTT định hướng XHCN; v.v
*Thời kỳ 1924 đến nay, triết học Mác – Lênin tiếp tục được các Đảng Cộng sản và công nhân bổ sung, phát triển
Sau khi V.I Lênin mất, triết học Mác – Lênin tiếp tục được phát triển nhất là các vấn đề sau:
Khái niệm triết học Mác - Lênin
Đối tượng của triết học Mác - Lênin
Chức năng triết học Mác - Lênin
a.
b.
c.