C. Tiền đề tư tưởng – chính trị
2. Cách mạng vô sản và sự ra đời của nhà nước vô sản
- Những tiền đề về kinh tế, chính trị và tư tưởng mới là những nguyên nhân dẫn đến cuộc cách mạng vô sản. Nhưng cách mạng vô sản nổ ra như thế nào hay nói cách khác là giai cấp vô sản sẽ tiến hành cách mạng vô sản như thế nào để đưa cách mạng đến thành công lại là một vấn đề khác.
- Về vấn đề này lênin nhận định: “vấn đề của mọi cuộc cách mạng là vấn đề chính quyền”. Mục đích của giai cấp vô sản là sau khi làm cách mạng vô sản lật đổ chính quyền của giai cấp tư sản thì thiết lập luôn nhà nước của mình, nhà nước của giai cấp vô sản.
- Trên thực tế giai cấp thống trị không bao giờ tự nguyện dời bỏ địa vị thống trị của mình cùng với những đặc quyền, đặc lợi mà mình đang chiếm giữ, vì vậy giai cấp vô sản muốn lật đổ chính quyền tư sản, thiết lập chính quyền vô sản thì buộc phải thông qua con đường bạo lực cách mạng. Bạo lực cách mạng có thể là khởi nghĩa vũ trang, cũng có thể là khởi nghĩa vũ trang kết hợp với đấu tranh chính trị.
- Về bản chất, cách mạng vô sản phải khác hẳn với các cuộc cách mạng trước đó. Nếu các cuộc cách mạng trước làm hoàn thiện bộ máy nhà nước của giai cấp thống trị là thiểu số trong xã hội thì cách mạng vô sản phải đập tan bộ máy nhà nước cũ, thiết lập bộ máy nhà nước mới của đông đảo nhân dân lao động trong xã hội. Nhận thức về vấn đề này, đảng ta ngay từ hội nghị trung ương lần thứ viii (năm 1941) đã xác định: ”cách mạng việt nam muốn dành được thắng lợi thì nhất thiết phải vũ trang khởi nghĩa dành chính quyền và sau khi đánh đuổi được đế quốc
pháp, nhật sẽ thành lập một chính phủ cách mạng của nước việt nam dân chủ cộng hoà, chính phủ của nước việt nam dân chủ cộng hoà do quốc dân đại hội cử lên”.
- Về vấn đề phá bỏ bộ máy nhà nước cũ sau khi giành chính quyền:
– cần thiết phải thủ tiêu ngay bộ máy quân sự quan liêu bao gồm những công cụ bạo lực của nhà nước tư sản cũ như quân đội, cảnh sát, nhà tù, toà án, viện kiểm sát cùng với bộ máy nhà nước từ trung ương xuống đến địa phương và đồng thời ngăn cấm hoạt động của các tổ chức phản động khác là chỗ dựa cho chính quyền tư sản cũ.
– xoá bỏ những chế định pháp luật không còn phù hợp, bảo vệ lợi ích cho giai cấp tư sản.
– cùng với việc xoá bỏ bộ máy nhà nước tư sản phải chú ý phân biệt bộ máy hành chính quân sự – quan liêu với những tổ chức và cơ sở thực hiện chức năng xã hội như: ngân hàng, bưu điện, bệnh viện… và các chế định pháp luật xuất phát từ bản chất xã hội hoặc do nhượng bộ giai cấp vô sản như: quyền bình đẳng công dân trước pháp luật, chế định quyền bào chữa, chế định xét xử độc lập chỉ tuân theo pháp luật của toà án.
– song song với việc xoá bỏ bộ máy nhà nước và pháp luật tư sản thì giai cấp vô sản phải nhanh chóng xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước và pháp luật của giai cấp mình để bảo vệ thành quả mà giai cấp mình vừa dành được. Trấn áp sự phản kháng của giai cấp thống tị vừa bị lật đổ cùng những phần tử phản cách mạng khác.
Câu 10. Trình bày bộ máy nhà nước xhcn. Liên hệ với bộ máy nhà nước xã hội chủ nghĩa việt nam?
- Bmndxhcn là hệ thống các cơ quan nn từ w đến địa phương đc tổ chức và hđ theo những ntac chung, thống i cùng thự hiện nv chiến lược và chức năng của nnxhcn
- Cơ quan nn là bộ phận cấu thành bmnn, ddc thành lập và có thẩm quyền theo quy định của pl nhằm thực hiện nv chiến lược và chức năng của nn
Cơ quan nn có tính quyền lực nn Nguyên tắc tổ chức hđ của bmnnxhcn - Đảng cộng sản lãnh đạo nhà nước
Đây là một nguyên tắc đặc thù trong tổ chức bộ máy nhà nước xhcn. Sự lãnh đạo của đảng đối với nhà nước bằng các biện pháp. Đề ra chủ trương chính sách, phương hướng lớn và những vấn đề quan trọng của việc tổ chức bộ máy nhà nước; đảng lãnh đạo nhà nước bằng việc đào tạo và giới thiệu những đảng viên có năng lực trình độ vào nắm giữ những vị trí chủ chốt, quan trọng trong bộ máy nhà nước. Bên cạnh đó, bằng vai trò tiên phong, gương mẫu của đảng viên trong việc chấp hành đường lối, chủ trương, chính sách của đảng, pháp luật của nhà nước và mọi phương diện hoạt động của bộ máy nhà nước. Tuy nhiên cần quán triệt một nguyên tắc đó là: đảng lãnh đạo nhà nước nhưng đảng không được làm thay nhà nước; đảng chỉ là người vạch ra chủ trương, chính sách, đưa đường dẫn lối và thông qua vai trò tiên phong của đảng viên chứ không được đứng ra thay vai trò của nhà nước trong quá trình quản lý và đièu hành xã hội.
- Nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân nguyên tắc này bắt nguồn từ bản chất nhà nước xhcn. Trong chế độ xhcn tất cả quyền lực thuộc về nhân dân vì vậy trong tổ chức và hoạt động, bộ máy nhà nước phải đảm bảo tính tập trung quyền lực và quyền lực đó phải thuộc về nhân dân. Nó thể hiện trên các phương diện sau: đảm bảo cho nhân dân tham gia đông đảo và tích cực vào việc xây dựng bộ máy nhà nước; đảm bảo cho nhân dân tham gia đông đảo vào việc quyết định và quản lý các công việc trọng đại của đất nước; phải có cơ chế đảm bảo cho nhân dân thực hiện việc kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước.
- Tập trung dân chủ
Đây là nguyên tắc thể hiện sự hài hòa giữa sự chỉ đạo tập trung thống nhất của các cơ quan nhà nước ở trung ương, các cơ quan nhà nước cấp trên với việc mở rộng dân chủ, phát huy chủ động sáng tạo của các cơ quan nhà nước ở địa phương và các cơ
quan nhà nước cấp dưới. Nguyên tắc này thể hiện: nhân dân bầu ra hệ thống cơ quan đại diện, trao quyền cho cơ quan đại diện bầu ra hoặc phê chuẩn các hệ thống cơ quan khác ở trung ương; quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất do nhân dân bầu ra, mọi cơ quan khác đều bắt nguồn từ quốc hội, phải báo cáo, chịu trách nhiệm trước quốc hội và chịu sự giám sát của quốc hội. Còn ở địa phương nhân dân bầu ra hội đồng nhân dân, các cơ quan nhà nước khác ở địa phương bắt nguồn từ hđnd, chịu trách nhiệm và sự giám sát của hội đồng nhân dân. Về tổ chức nguyên tắc này còn thể hiện ở việc các cơ quan nhà nước ở địa phương phải phục tùng các cơ quan nhà nước trung ương, các cơ quan nhà nước cấp dưới phục tùng các cơ quan nhà nước trung ương quyết định các vấn đề cơ bản, quan trọng trên phạm vi toàn quốc, các cơ quan nhà nước địa phương quyết định các vấn đề thuộc địa phương mình nhưng phải dựa trên cơ sở quyết định của cơ quan nhà nước cấp trên. Quyết định của cơ quan nhà nước cấp trên có ý nghĩa bắt buộc đối với cơ quan nhà nước cấp dưới. Các cơ quan nhà nước cấp trên có quyền kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ quan địa phương, cấp dưới, thậm chí có quyền đình chỉ, hủy bỏ quyết định của cơ quan cấp dưới, nhưng đồng thời các cơ quan cấp trên cũng phải tạo kiện cho các cơ quan cấp dưới phát huy quyền chủ động, sáng tạo trong quá trình giải quyết các công việc của địa phương.
- Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa: biểu hiện như sau + tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước phải được tiến hành theo đúng pháp luật trên cơ sở của pháp luật; + mọi cán bộ và nhân viên nhà nước đều phải nghiêm chỉnh và triệt để tôn trọng pháp luật khi thực thi quyền hạn và nhiệm vụ của mình; + tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và xử lí nghiêm minh mọi hành vi vi phạm pháp luật. - nguyên tắc đảm bảo sự bình đẳng và đoàn kết giữa các dân tộc các nhà nước xã hội chủ nghĩa đều thực hiện nguyên tắc bình đẳng và đoàn kết giữa các dân tộc cùng sinh sống trên đất nước.
Nhà nước luôn tạo mọi điều kiện để các dân tộc phát huy mọi khả năng của dân tộc mình tham gia tích cực vào. Quản lí nhà nước, quản lí xã hội.
Cơ cấu của bmnnxhcn
- Phân hệ các cơ quan dân cư trực tiếp - Phân hệ các cơ quan hành chính nn
Quốc hội và hội đồng nhân dân các cấp trong đó quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, đại diện cao nhất của nhân dân, là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp. Hội đồng nhân dân được tổ chức ở ba cấp: cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã. Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân do nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên.
- Phân hệ các cơ quan xét xử
Là loại cơ quan có tính đặc thù của nhà nước xhcn bởi vì nó trực thuộc cơ quan quyền lực, chịu trách nhiệm báo cáo trước cơ quan quyền lực nhà nước nhưng trong hoạt động lại độc lập và chỉ tuân theo pháp luật. Hệ thống cơ quan xét xử gồm có tand tối cao, tòa án nhân dân địa phương và tòa án quân sự. Các tòa án được lập ra để nhân danh nhà nước thực hiện chức năng xét xử. Trong hội đồng xét xử tòa án dựa trên nguyên tắc xét xử độc lập chỉ tuân theo pháp luật, xét xử công khai, xét xử tập thể và quyết định theo đa số.
- Phân hệ các cơ quan kiểm sát việc tuân theo pl
Đây là cơ quan có chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp. Việc thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp thể hiện bằng những công tác cụ thể là: thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động điều tra của các cơ quan điều tra và các cơ quan khác được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Kiểm sát việc giải quyết các vụ án dân sự, kinh tế, lao động hành chính và những việc khác theo quy định của pháp luật. Thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc xét xử các vụ án hình sự, kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc thi hành bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của tòa án, kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc tạm giữ, tạm giam,
quản lý người chấp hành hình phạt tù. Ngoài ra viện kiểm sát còn tiến hành tra một số tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp.
- Nguyên thủ quốc gia ( chủ tịch nước)
Là người đứng đầu nhà nước, thay mặt nhà nước về đối nội và đối ngoại. Chủ tịch nước do quốc hội bầu và chịu trách nhiệm báo cáo trước quốc hội. Chủ tịch nước được trao quyền hạn rộng lớn trên cả ba lĩnh vực: lập pháp, hành pháp và tư pháp; là người thống lĩnh lực lượng vũ trang và giữ chức vụ chủ tịch hội đồng an ninh. Đây là cơ quan giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm sự phối hợp thống nhất giữa các bộ phận của bộ máy nhà nước .
Liên hệ với bộ máy nhà nước xã hội chủ nghĩa việt nam?
Bộ máy nhà nước xã hội chủ nghĩa việt nam là hệ thống cơ quan thực hiện quyền lực nn có chức năng, nv quyền hạn, phương thức hoạt động nhất định để qly hiệu quả mọi lĩnh vực của đời sống xh dưới sự lãnh đạo của đảng và phaát huy làm chủ của nd
Đăc điểm của mbnnchxhcnvn - có tính ổn định liên tục - do dcsvn lãnh đạo
- quyền lực nn trong các cơ quan là thống i, có sự phối hợp kết hợp chặt chẽ, đồng bộ
- mỗi cơ quan trong bộ mát nn có chức năng nhiệm vụ, quyền hạn nhất định - luôn đc hoàn thiện, đổi mới phù hợp với nv của đất nước trong từ giai đoạn Các nguyên tắc cơ bản của nn
- Tất cả quyền lực nn thuộc về nhân dân, nd tham gia xd, qly nn và xh - Tập trung dân chủ
- Tập trung thống nhất quyền lực nhưng có sự phân công, phân cấp và phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan trong qtrinh thực hiện quyền lập p, hành p là tư p.
- Tổ chức và hđ có kế hoạch
- Ntac bình đẳng giữa các dtoc trong tổ chức và hđ của bmnn
- Ntac bảo đảm sự lãnh đạo của đảng với tổ chức và hđ của bmnn
Câu 11. Trình bày bản chất nhà nước xã hội chủ nghĩa có liên hệ với bản chất nhà nước chxhvn việt nam?
* Bản chất nhà nước xã hội chủ nghĩa
- Bản chất nhà nước xã hội chủ nghĩa khác hẳn với bản chất của các kiểu nhà nước trước đó. Bản chất nhà nước xã hội chủ nghĩa do cơ sở kinh tế xã hội,tổ chức quyền lực chính trị quy định. Bản chất nhà nước xã hội chủ nghĩa còn tuỳ thuộc truyền thống dân tộc, đặc điểm lịch sử, trình độ phát triển kinh tế xã hội và các đặc điểm về thời đại.
- Bản chất nhà nước xã hội chủ nghĩa việt nam được điều 2 hiến pháp 1992 khẳng định: “ nhà nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa việt nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân. Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức”.
- Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp.
Bản chất nhà nước xã hội chủ nghĩa việt nam thể hiện như sau:
* Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực
- Nhân dân tự xây dựng và định đoạt quyền lực của mình. Quyền lực nhà nước không thuộc về cá nhân hoặc nhóm người nào mà thuộc về toàn thể nhân dân.
Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng nhiều hình thức khác nhau , cơ bản nhất là nhân dân bầu ra cơ quan đại biểu quyền lực của mình, sử dụng quyền lực thông qua qh và hđnd các cấp. Nhân dân kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước
- Nhà nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa việt nam là nhà nước thống nhất của các dân tộc cùng chung sống trên lãnh thổ việt nam
- Bản chất này cho thấy sự thống nhất tính giai cấp, tính nhân dân, tính dân tộc và thời đại, thể hiện sự tôn trọng, bình đẳng, đoàn kết dân tộc.
- Quan hệ giữa nhà nước và công dân là quan hệ bình đẳng. Quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân nên công dân có đầy đủ các quyền tự do, dân chủ trên mọi lĩnh vực đồng thời công dân tự giác thực hiện nghĩa vụ trước nhà nước, nhà nước ghi nhận và bảo đảm các quyền tự do cho công dân, nhà nước nghiêm cấm mọi cơ quan, mọi cán bộ công chức làm thiệt hại đến quyền công dân.
- Nhà nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa việt nam là nhà nước dân chủ rộng rãi, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế - xã hội
- Nhà nước thừa nhận nhiều hình thức sở hữu: sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu cá thể, phát huy tiềm năng các thành phần kinh tế: kinh tế nhà nước;
kinh tế tập thể; kinh tế cá thể; tiểu chủ; kinh tế tư bản tư nhân; kinh tế tư bản nhà nước; kinh té có vốn đầu tư nước ngoài. Nhà nước cho phép tổ chức, cá nhân thuộc các thành phần kinh tế được sản xuất, kinh doanh những ngành nghề mà pháp luật không cấm
- Nhà nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa việt nam mang bản chất nhân đạo - Nhà nước chủ động giải quyết các vấn đề xã hội như công ăn, việc làm, chăm sóc người nghỉ hưu, người già cô đơn, trẻ em mồ côi v v .
- Nhà nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa việt nam là nhà nước có đường lối đối ngoại tiến bộ, phù hợp với xu thế thời đại. Đó là mong muốn hoà bình, hợp tác hữu nghị, cùng có lợi, làm bạn với tất cả các nước trên thế giới.
Câu 12. Phân tích đặc trưng của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa việt nam?
* Khái niệm : nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là nhà nước đề cao vai trò của pháp luật trong đời sống nhà nước và xã hội, được tổ chức, hoạt động trên cơ