C. Nội dung quan hệ pháp luật
3. Mối quan hệ giữa pháp luật và phong tục tập quán
3.1 tác động của pháp luật tới tập quán
- pháp luật có thể góp phần củng cố, phát huy vai trò, tác dụng thực tế của các tập quán khi chúng phù họp với ý chí của nhà nước và được thừa nhận trong pháp luật. Ví dụ, các phong tục ăn tet cổ truyền, giỗ tổ hùng vương khi được nhà nước thừa nhận thì sẽ được nhà nước bảo đảm thực hiện, tạo điều kiện cho các phong tục đó được củng cố, phát huy vai trò, tác dụng trong thực tế thông qua việc cho phép người lao động, giáo viên, học sinh, sinh viên được nghỉ để ăn tết, ăn giỗ, tổ chức các nghi lễ quốc gia để kỷ niệm những ngày này.
- ngược lại, pháp luật cũng có thể góp phần loại trừ, thanh toán dần các tập quán trái với ý chí của nhà nước, lạc hậu, không phù họp với tiến trình phát triển của xã hội. Chẳng hạn, phong tục thách cưới, tập quán coi quan hệ hôn nhân là một quan hệ gả bán... Trái với ý chí của nhà nước ta nên được pháp luật loại trừ, thanh toán dần bằng quy định: hôn nhân là tự nguyện, trên cơ sở tình yêu giữa nam và nũ, cấm yêu sách của cải trong trong việc cưới hỏi...
3.2 tác động của tập quán tới pháp luật A. Đối với việc hình thành pháp luật
- nhiều tập quán phù họp với ý chí của nhà nước được thừa nhận trong pháp luật đã góp phần tạo nên pháp luật, ví dụ, tập quán xác định họ hoặc xác định dân tộc cho con, tập quán giải thích giao dịch dân sự... Ở nước ta.
- những tập quán trái với ý chí của nhà nước sẽ trở thành tiền đề để hình thành nên những quy phạm thay thế chúng, từ đó góp phần hình thành nên pháp luật, ví dụ, tập quán sản xuất pháo và đốt pháo, phong tục thách cưới... Ở nước ta.
B. Đối với việc thực hiện pháp luật
- những tập quán phù hợp với ý chí của nhà nước, được thừa nhận trong pháp luật sẽ góp phần làm cho pháp luật được thực hiện một cách nghiêm chỉnh, tự giác hơn, bởi vì các tập quán đó đã ngấm sâu vào tiềm thức của nhân dân thành thói quen xử sự của họ.
- ngược lại, những phong tục, tập quán trái với ý chí của nhà nước sẽ cản trở việc thực hiện pháp luật trong thực tế. Việc sản xuất pháo và đốt pháo ở nước ta đã bị nhà nước cấm từ lâu nhưng một số người vẫn lén lút thực hiện, đó là hành vi vi phạm pháp luật nên đã cản trở việc thực hiện pháp luật.
Câu 38. Tiền lệ pháp là gì? Vì sao tồn tại tiền lệ pháp?
Khái niệm: tiền lệ pháp là những quyết định của cơ quan hành chính hoặc cơ quan xét xử được nhà nước thừa nhận làm khuôn mẫu để giải quyết các sự việc tương tự.
Tồn tại tiền lệ pháp vì:
Hình thức tiền lệ pháp được sử dụng trong các nhà nước chủ nô, được sử dụng rộng rãi trong các nhà nước phong kiến và hiện nay vẫn chiếm vị trí quan trọng trong pháp luật tư sản, nhất là ở anh và mỹ.
Tiền lệ pháp hình thành không phải do hoạt động của cơ quan lập pháp mà xuất hiện từ những hoạt động của cơ quan hành pháp và tư pháp. Vì vậy, hình thức
này dễ tạo ra sự tùy tiện, không phù hợp với nguyên tắc pháp chế đòi hỏi phải tôn trọng nguyên tắc tối cao của luật và phải phân định rõ chức năng, quyền hạn của các cơ quan trong bộ máy nhà nước trong việc xây dựng và thực hiện pháp luật.
Tuy nhiên, trên thực tế trong chặng đường đầu tiên của thời kỳ quá độ (nhất là thời kỳ sau cách mạng), do hệ thống pháp luật chưa được xây dựng được hoàn chỉnh, trước yêu cầu của cách mạng cần phải giải quyết ngay một số vụ việc, trong các nhà nước xã hội chủ nghĩa vẫn còn sử dụng hình thức này. Nhưng đó là sự vận dụng linh hoạt dựa trên cơ sở của luật và đường lối chính sách của đảng. Khi hệ thống pháp luật được xây dựng đồng bộ, hoàn chỉnh thì hình thức này không còn tồn tại trong các nhà nước xã hội chủ nghĩa.
Câu 39. So sánh áp dụng tương tự quy phạm pháp luật và áp dụng tương tự pháp luật?
Câu 40. Cho ví dụ về một tình huống cần áp dụng pháp luật trên thực tế và phân tích các bước của quá trình áp dụng pháp luật đó?
Có các giai đoạn: phân tích tình tiết thực tế của vụ việc cần được xem xét;
lựa chọn quy phạm pháp luật, làm sáng tỏ nội dung quy phạm pháp luật để áp dụng; ra văn bản áp dụng pháp luật; tổ chức thực hiện văn bản pháp luật.
- giai đoạn 1: phân tích tình tiết xảy ra thực tế của vụ việc cần xem xét:
+ sự việc có cấu thành pháp lý không? Có đặc điểm gì về khách quan, Chủ quan?
+ tình tiết nào liên quan đến sự việc?
+ tình tiết nào là tình tiết tăng nặng , giảm nhẹ?
- giai đoạn 2: lựa chọn quy phạm pháp luật cần áp dụng:
+ sự việc xảy ra được ngành luật nào điều chỉnh;
+ tìm quy phạm pháp luật thích ứng với sự việc xảy ra để áp dụng;
+ giải thích, làm rõ nội dung tư tưởng của quy phạm pháp luật cần áp dụng,
Bảo đảm quy phạm pháp luật được lựa chọn đang còn hiệu lực điều chỉnh.
- giai đoạn 3: ra văn bản áp dụng pháp luật .
+ phải bảo đảm tính vô tư khi ra văn bản, chống động cơ cá nhân;
+ văn bản áp dụng pháp luật phải đúng quy định của pháp luật, phải có cơ Sở thực tế và cơ sở pháp lý, đúng thẩm quyền, tên gọi, rõ ràng, chính xác.
- giai đoạn 4: tổ chức thực hiện văn bản pháp luật
+ bảo đảm cơ sở vật chất để thực hiện văn bản pháp luật
+ bảo đảm lực lượng, tổ chức thi hành văn bản như dẫn giải, thi hành án.c của quá trình áp dụng pháp luật đó?
Câu 41. Phân tích bản chất, vai trò và các nguyên tắc cơ bản của pháp luật xã hội chủ nghĩa?
* khái niệm: pháp luật xã hội chủ nghĩa là hệ thống quy tắc xử sự do nhà nước xã hội chủ nghĩa ban hành và bảo đảm thực hiện bằng các biện pháp cưỡng chế ,có tính bắt buộc chung thể hiện ý chí của giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và các tầng lớp nhân dân lao động, được quy định bởi cơ sở kinh tế xã hội chủ nghĩa, dùng để diều chỉnh các quan hệ xã hội nhằm xây dựng xã hội dân chủ, phồn vinh.
* Bản chất của pl xhcn
- Về mặt giai cấp: luôn chua đựng thể hiện ý chí về bve lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lạo động
+ là công cụ có hiệu lực nhất để nnxhcn sd trong việc trấn áp các lực lượng thù địch của nd, bắt buộc những cá nhân, tổ chức đã vi phạm pl phải thuecj hiện pl 1 cách ngiêm chỉnh, đầy đủ, thống nhất, bảo đảm và mở rộng các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân phù hợp với sự pt của xh và thời đại, xd thành công cnxh và be vững chắc tổ quốc xhcn
- Về mặt xh:
+ có tính xh sâu sắc và rộng rãi hơn
+ trong dkien đổi mới, cải cách, phát triển, bền vững và hội nhập quốc tế hiện nay, tính xh của pl xhcn đã đang đc thể hiệu sâu đậm ở vai trò điều tiết các quan hệ kt, chính trị, dân sự vh, giáo dục, kh- công nghệ, xh, đối ngoại và giải quyết nhiều vde xh vừa mang tính quốc gia vừa có tính quốc tế, vì mục tiêu dân giầu nước mạnh, xh công bằng, dân chủ văn minh.
- Pháp luật xã hội chủ nghĩa hình thành trên cơ sở kinh tế xã hội chủ nghĩa, thể hiện lợi ích, ý chí của đa số nhân dân lao động, thể hiện lợi ích chung của xã hội.
Đây là pháp luật thể hiện nhu cầu của nhân dân. Ngoài ra bản chất giai cấp pháp luật xã hội chủ nghĩa còn thể hiện như sau: - pháp luật xhcn mang tính nhân dân sâu sắc, ghi nhận chủ quyền nhân dân, quy định quyền tự do dân chủ rộng rãi, tạo ra cơ chế bảo đảm các quyền đó. - pháp luật xhcn khẳng định đường lối phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước, trên cơ sở sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể là nền tảng . - mục đích cưỡng chế của pháp luật xã hội chủ nghĩa nhằm phục vụ nhu cầu, lợi ích chung của xã hội, được tiến hành tren cơ sở giáo dục thuyết phục. - pháp luật xhcn có phạm vi điều chỉnh rộng trên nhiều lĩnh vực như tổ chức nhà nước, chế độ kinh tế, văn hoá, lao động, đất đai, dân sự…
* Đặc điểm:
- một là luật vn hiện nay là pháp luật thuộc thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xh.
- hai là, pháp luật là cơ sở, hành lang pháp lý cho sự vận hành của nền kinh tế Thị trường định hướng xhcn.
- ba là, pháp luật thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của nhân dân, đó là hệ thống Pháp luật của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân mà nền tảng là giai cấp công Nhân, giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức.
- bốn là, pháp luật là sự thể chế hóa chủ trương, đường lối chính sách của đảng Cs vn.
- năm là, pháp luật xác lập cơ sở pháp lý cho việc xây dựng nhà nước pháp Quyền xhcn của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân.
- sáu là, pháp luật được xây dựng trên nền tảng đạo đức, truyền thống tốt đẹp, Những thuần phong mỹ tục của dân tộc vn.
- bảy là,pl đang trong quá trình phát triển, hoàn thiện, công cuộc đổi mới đất Nước càng trở nên toàn diện và đi vào chiều sâu càng đòi hỏi sự hoàn thiện của Hệ thống pháp luật.
- tám là, pl chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của yếu tố quốc tế.
* Vai trò pháp luật xã hội chủ nghĩa
- Pl quy định cơ cấu tổ chức; nội dung, hinhf thức, pp, mục tiêu hoạt động của bmnn theo định hướng nnpq xhcn của nhân dân, do nhân dân vì nd.
- Pl quy định và bảo đảm thực hiện việc xây dựng và pt nhanh, bền vững nền kt hàng hóa nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường. Có sự qly của nn, định hướng xhcn, vì mục tiêu dân giầu nước mạnh, xh công băng, dân chủ, văn minh.
- Pl quy định và bảo đảm thực hiện việc xd và pt nền vh tiên tiến, đậm đà bản sác dân tộc ; nền giáo dục mang tính dân tộc, nhân tộc, khoa học, hiện đại nhằm năng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, nền khoa học và công nghệ tiên tiến.
- Pl quy định và bđ thực hiện những nd của chính sách xh nhằm bđ công bằng xh, pt con ng 1 cách hài hòa về thể chất và tinh thần, xây dựng và phát huy mt xh lành mạnh, năng động và văn minh.
- Pl quy định và bđ thực hiện quyền, lợi ích hợp pháp và nghĩa vụ của công dân nhằm xây dựng, phát huy mối quan hệ bình đẳng về quyền và nghĩa vụ giữa nn pháp quyền xhcn với công dân trong diều kiện đổi mới, cải cách, pt nhanh, bền vững và hội nhật quốc tế.
- Pl quy định về bđ thực hiện việc xây dựng, phát huy nền quốc phòng toàn dân, annd nhằm bảo vệ đôc lập, chủ quyền thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của tổ quốc, annd. Trật tự atxh; be chế độ xhcn và những thành quả cách mạng
- Pl quy định và bđ thực hiện mở rộng, phát huy mqh, sự hợp tác tất cả các nước trên tg, không phân biệt chế độ, chính trị, vh khác , trên cơ sở tôn trọng độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh của nhau, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng và các bên cùng có lợi; ủng hộ và góp phần vào cuộc đấu tranh chung của nd thế giới vì hòa bình dộc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xh
A. Pháp luật xhcn có vai trò đặc biệt với nền kinh tế cơ chế kinh tế hàng hoá, nhiều thành phần, định hướng xã hội chủ nghĩa làm phát sinh nhiều quan hệ kinh tế đa dạng, phức tạp. Điều đó đòi hỏi có sự điều chỉnh, định hướng cho nền kinh tế, thiết lập trật tự ổn định, ngăn ngừa rối loạn, khủng khoảng. Từ đó phải có sự tác động, điều chỉnh của pháp luật. - pháp luật là công cụ hàng đầu để nhà nước quản lý đối với nền kinh tế. Pl xác định địa vị pháp lý bình đẳng của các cá nhân, tổ chức sản xuất, kinh doanh - pháp luật xác định cơ chế cho cá nhân, tổ chức thực hiện quyền và nghĩa vụ về kinh tế của mình, xác định trình, tự thủ tục, thời hạn tiến hành quyền và nghĩa vụ đó (xác định khung, hành lang pháp lý) - pháp luật là các tiêu chuẩn mẫu mực để nhà nước điều khiển mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh. - pháp luật tạo ra môi trường thuận lợi để các chủ thể hoạt động sản xuất, kinh doanh như quy định quyền của người sản xuất, người tiêu dùng bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, nâng cao trách nhiệm của nhà sản xuất. - thông qua pháp luật nhà nước tác động tới nền kinh tế bằng chính sách giá cả, thuế, tín dụng. - pháp luật là công cụ thể chế hoá trình tự hợp đồng kinh tế, hạch toán kinh tế, nguyên tắc cơ bản về quản lý kinh tế . - pháp luật là công cụ duy trì trật tự sản xuất, bảo vệ sinh thái, môi trường, bảo đảm tiêu chuẩn, chính sách xã hội với người lao động như bảo hiểm, hưu trí…
B. Pl xhcn có vai trò đặc biệt về các vấn đề xã hội - pháp luật ghi nhận và thể chế hoá các quyền con người, quyền công dân và bảo đảm các quyền đó được
thực hiện. - pháp luật bảo đảm cho sự tồn tại và ổn định xã hội. C. Pháp luật có vai trò đặc biệt quan trọng đối với đảng, đường lối chính sách của đảng. - pháp luật ghi nhận, thể chế hoá đường lối chính sách của đảng, làm cho đường lối chính sách được cụ thể hoá, có hiệu lực bắt buộc thi hành chung trên quy mô toàn xã hội - pháp luật là phương tiện để đảng kiểm tra đường lối của mình trong thực tiễn. D. Vai trò của pháp luật đối với nhà nước. - pháp luật xã hội chủ nghĩa là cơ sở để xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước xã hội chủ nghĩa - pháp luật là công cụ để nhà nước quản lý xã hội có hiệu quả . - pháp luật ghi nhận trách nhiệm của nhà nước đối với xã hội và cá nhân, công dân . - pháp luật ghi nhận phương pháp quản lý kết hợp giáo dục, thuyết phục với biện pháp cưỡng chế, kết hợp giữa tập trung và dân chủ.
E. Vai trò của pháp luật với các tổ chức chính trị xã hội và đối với nhân dân . - pháp luật là công cụ bảo đảm quyền lực thuộc về nhân dân, bảo đảm sự tham gia rộng rãi của nhân dân vào việc quản lý nhà nước và xã hội. - pháp luật có tác dụng bảo vệ và phát triển nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. - pháp luật là công cụ chống lại hành vi lộng quyền, chống hành vi vô tổ chức đi ngược lại với lợi ích của công dân.
- pl là công cụ bảo đảm các lợi ích chính đáng của công dân. F . Vai trò của pháp luật đối với đạo đức và tư tưởng - pháp luật củng cố, bảo vệ đạo đức xã hội trong việc điều chỉnh quan hệ xã hội, ghi nhận, duy trì các giá trị đạo đức. Nhờ đó quy phạm đạo đức được thể chế hoá - pháp luật bảo vệ công bằng xã hội nhân đạo xã hội chủ nghĩa. - pháp luật ghi nhận, bảo vệ thế giới quan khoa học tiến bộ xã hội chủ nghĩa.
Câu 42. Phân tích khái niệm pháp chế xã hội chủ nghĩa và các nguyên tắc của pháp chế xã hội chủ nghĩa?
Khái niệm: pháp chế xhcn là một chế độ đặc biệt của đời sống chính trị - xã hội, trong đó tất cả các cơ quan nhà nước, các tổ chức kinh tế,tổchứcxãhội,đơnvị vũ trang nhân dân, nhân viên nhà nước và mọi công dân đều
phải tôn trọng và thực hiện hiến pháp, pháp luật một cách nghiêm chỉnh, chính xác…
Các nguyên tắc của pháp chế xã hội chủ nghĩa: nguyên tắc pháp chế được quy định tại hiến pháp như sau:
Thứ nhất: pháp luật phải quy định rõ ràng, cụ thể, minh bạch toàn bộ việc thành lập, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu hình thức hoạt động của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức nhà nước.
Để thực hiện được các quy định của pháp luật thì bộ máy nhà nước đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Chính vì vậy cần phải quy định rõ ràng những chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của bộ máy nhà nước và người trực tiếp thực hiện nó.
Bởi nếu không quy định cụ thể sẽ rất dễ gây ra tình trạng lạm quyền, nhũng nhiễu làm ảnh hưởng đến uy tín nhà nước và thực trạng thực hiện pháp luật.
Thứ hai: cán bộ, công chức nhà nước, cơ quan nhà nước phải nghiêm chỉnh tuân thủ theo pháp luật.
Những thành phần nói trên là người trực tiếp thực hiện các chức năng của nhà nước. Là đội ngũ đại diện cho nhà nước khi thực hiện các quy định của pháp luật. Chính vì vậy, đội ngũ này phải tuân thủ nguyên tắc kể trên để thực hiện được tốt nhất chức năng của nhà nước và thực hiện pháp luật trong đời sống.
Thứ ba: tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc tuân theo hiến pháp và pháp luật. Vi phạm pháp luật của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức nhà nước tùy tiện lạm quyền, tham nhũng xẩy ra khá nhiều.
Câu 43. Hãy phân tích những yêu cầu cơ bản của pháp chế xã hội chủ nghĩa và các biện pháp tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa?
“pháp chế xhcn là một chế độ đặc biệt của đời sống chính trị - xã hội, trong Đó tất cả các cơ quan nhà nước, các tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ Trang nhân dân, nhân viên nhà nước và mọi công dân đều phải tôn trọng và