a. Đọc
HS biết cách đọc thầm, trả lời được các câu hỏi trong hộp chỉ dẫn
b. Tóm tắt
2. Tìm hiểu chung a. Tác giả
- Nguyễn Tuân (1910 – 1987), quê ở làng Mọc, phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
- Ông sinh gia trong một gia đình nhà Nho khi Hán học đã tàn.
- Các tác phẩm tiêu biểu của ông gồm: Vang bóng một thời, Cảnh sắc và hương vị đất nước, Tùy bút Sông Đà, Ngọn đèn dầu lạc,...
- Nguyễn Tuân có một phong cách nghệ thuật rất độc đáo và sâu sắc:
+ Trước Cách mạng tháng Tám, phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân có thể thâu tóm trong một chữ "ngông": mỗi trang viết của ông đều muốn chứng tỏ tài hoa, uyên bác. Và mọi sự vật được miêu tả ở phương diện thẩm mỹ. Ông đi tìm cái đẹp của thời xưa còn vương xót lại gọi là vang bóng một thời.
+ Sau Cách mạng tháng Tám, cái đẹp có ở cả quá khứ, hiện tại và tương lai; tài hoa có ở cá nhân đại chúng.
+ Nguyễn Tuân theo chủ nghĩa xê dịch. Vì thế ông là nhà văn của những tính cách phi thường, của những tình cảm, cảm giác mãnh liệt, và những phong cảnh tuyệt mĩ.
b. Tác phẩm
a. Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác
- Tác phẩm lúc đầu có tên là Dòng chữ cuối cùng in năm 1939 trên tạp chí Tao đàn sau được tuyển in trong tập Vang bóng một thời.
b. Thể loại: Truyện ngắn.
c. Phương thức biểu đạt: Tự sự, miêu tả, biểu cảm.
NV2: Khám phá văn bản a) Mục tiêu:
- HS nhận biết được lời người kể chuyện ngôi thứ ba và lời nhân vật; phân tích được bối cảnh,tình huống truyện
- Hs khái quát được đặc điểm tính cách của hai nhân vật Huấn Cao và viên quản ngục, hiểu được chủ đề của tác phẩm
- Góp phần hình thành, bồi đắp cho Hs tình yêu, sự trân trọng cái đẹp, cái tài d) Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS SẢN PHẨM- Y/C CẦN ĐẠT NV1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu người
kể chuyện
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ - GV chuyển giao nhiệm vụ
GV phát PHT số 1, Hs thảo luận nhóm 4-6 em
Tên tình huống
………
………
Khía cạnh
Nhân vật
Trên bình
diện xã hội Trên bình diện nghệ thuật
Huấn Cao Viên quản ngục
Nhận xét
- HS tiếp nhận nhiệm vụ
Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ
- GV quan sát, gợi mở - HS thảo luận
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV gọi các nhóm báo cáo sản phẩm - HS cử đại diện báo cáo, HS còn lại lắng nghe, bổ sung, phản biện
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức
II. Khám phá văn bản 1. Tình huống truyện
Cuộc gặp gỡ khác thường của hai con người khác thường
Khía cạnh
Nhân vật
Trên bình diện xã hội
Trên bình diện nghệ thuật
Huấn Cao Là tên từ tù, nổi loạn chống lại triều đình
Một thư pháp gia nổi danh thiên hạ Viên quản
ngục
Là quản ngục - đại diện cho triều đình phong kiến
Viên quản ngục là một người yêu cái đẹp, coi chữ là “vật báu ở trên đời”
Nhận xét Đối đầu nhau
Tri âm-tri kỉ
Tình huống kịch tính, éo le
NV2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu người kể chuyện
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ - GV chuyển giao nhiệm vụ
Gv phát PHT số 2, Hs làm việc nhóm đôi Tìm những câu văn Lời kể về Lời kể
2. Lời kể chuyện Tìm những câu văn kể về ngoại hình, suy nghĩ lời nói, sở thích, môi trường sống của
Lời kể về viên quản ngục là lời của ai
Lời kể ấy có tác động đến
kể về ngoại hình, suy nghĩ lời nói, sở thích, môi trường sống của quản ngục
viên quản ngục là lời của ai
ấy có tác động đến cách nhìn của bạn về nhân vật này như thế nào?
- HS tiếp nhận nhiệm vụ
Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ
- GV quan sát, gợi mở - HS thảo luận
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV gọi các nhóm báo cáo sản phẩm - HS cử đại diện báo cáo, HS còn lại lắng nghe, bổ sung, phản biện
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức
quản ngục cách
nhìn của bạn về nhân vật này như thế nào?
Đầu đã điểm hoa râm, râu đã ngả màu; tính cách dịu dàng và lòng biết giá người, biết trọng người ngay của viên quản ngục này là một âm thanh trong trẻo chen vào giữa một bản đàn mà nhạc luật đều hỗn loạn xô bồ; ông trời nhiều khi chơi ác đem đầy ải những cái thuần khiết vào giữa một đống cặn bã. Những người có tâm điền tốt và thẳng thắn lại phải ăn đời ở kiếp với lũ quay quắt
Lời của người kể chuyện ( tác giả Nguyễn Tuân)
Nhân vật hiện lên khách quan, chân thực Tạo ra ấn tượng tốt đẹp, thiện cảm
NV3: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu sự kiện
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ - GV chuyển giao nhiệm vụ:
Gv phát PHT số 3, Hs thảo luận nhóm 4-6 em
c. Tìm hiểu sự kiện
.
- HS tiếp nhận nhiệm vụ
Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ
- GV quan sát, gợi mở - HS thảo luận
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV gọi các nhóm báo cáo sản phẩm - HS cử đại diện báo cáo, HS còn lại lắng nghe, bổ sung, phản biện
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức NV4: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu hiểu nhân vật Huấn Cao
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ - GV chuyển giao nhiệm vụ
GV phát PHT số 4 để học sinh tìm hiểu về nhân vật HC
- HS tiếp nhận nhiệm vụ
Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ
- GV quan sát, gợi mở - HS thảo luận
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV gọi các nhóm báo cáo sản phẩm - HS cử đại diện báo cáo, HS còn lại lắng nghe, bổ sung, phản biện
4. Nhân vật Huấn Cao a. Một người nghệ sĩ tài hoa
- Người khắp vùng tỉnh Sơn khen Huấn Cao là người có tài viết chữ “rất nhanh và rất đẹp”.
- Lời ngợi ca và mong ước cháy bỏng của quản ngục: “Chữ ông Huấn Cao đẹp lắm, vuông lắm”; “Có được chữ ông Huấn mà treo là có một báu vật ở trên đời”.
- Sự nhẫn nại, quyết tâm và lòng dũng cảm của ngục quan: bất chấp sự an nguy của bản thân để biệt đãi Huấn Cao.
- Nét chữ nết người: “nét chữ vuông tươi tắn nó nói lên những cái hoài bão tung hoành của một đời con người”.
b. Một con người có khí phách hiên
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức
ngang, bất khuất:
- Là thủ lĩnh của phong trào khởi nghĩa chống lại triều đình mà ông căm ghét để tìm sự công bằng, tìm tự do
- Ngay khi đặt chân vào nhà ngục:
+ Trước câu nói của tên lính áp giải: không thèm để ý, không thèm chấp.
+ Thản nhiên “rỗ gông” diệt rệp.
- Khi được viên quản ngục biệt đãi: “Thản nhiên nhận rượu thịt” như “việc vẫn làm trong cái hứng sinh bình”.
- Trả lời quản ngục bằng thái độ khinh bạc đến điều: “Ngươi hỏi ta muốn gì ...vào đây”.
c. Một nhân cách, một tâm hồn trong sáng, cao đẹp:
- Là người có tâm hồn trong sáng, cao đẹp:
“Không vì vàng ngọc hay quyền thế mà ép mình viết câu đối bao giờ” và chỉ mới cho chữ “ba người bạn thân”
- Khi chưa hiểu tấm lòng của quản ngục, Huấn Cao xem y là kẻ tiểu nhân nên coi thường, miệt thị, khinh bỉ. Nhưng khi hiểu tấm lòng của quản ngục, cảm được “tấm lòng biệt nhỡn liên tài” và hiểu ra “sở thích cao quý” của quản ngục, Huấn Cao đã nhận lời cho chữ
- Câu nói của Huấn Cao: “Thiếu chút nữa ... trong thiên hạ” Sự trân trọng đối với những người có sở thích thanh cao, có nhân cách cao đẹp. Sống là phải xứng đáng với những tấm lòng. Phụ tấm lòng cao đẹp của người khác là không thể tha thứ.
=> Huấn Cao là người vừa có tài vừa có tâm; hiên ngang, bất khuất trước cái ác, cái xấu, trân trọng, yêu quý cái thiện, cái đẹp.
NV5: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu vai trò của bối cảnh trong truyện kể
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ - GV chuyển giao nhiệm vụ
+ Trong sinh hoạt văn hóa thời trung đại, nghệ thuật thư pháp thường gắn liền với những không gian, thời gian nào?
+ Huấn Cao cho chữ viên quản ngục ở đâu?
+ Mối quan hệ giữa người cho chữ và người xin chữ có gì đặc biệt?
+ Cách ứng xử của họ bình thường hay kì lạ?
- HS tiếp nhận nhiệm vụ
5. Tìm hiểu vai trò của bối cảnh trong truyện kể
- Cảnh cho chữ là một cảnh tượng xưa nay chưa từng có bởi nó xuất hiện trong hoàn cảnh vô cùng đặc biệt:
+ Thời gian: Đêm khuya - ngày cuối cùng trước khi Huấn Cao bị tử hình.
+ Không gian: Buồng giam chật hẹp, bẩn thỉu, ẩm ướt
Mùi thơm của nghiên mực >< mùi hôi hám, ấm mốc của căn buồng giam
→ Cái đẹp được sáng tạo giữa chốn hôi hám, nhơ bẩn; thiên lương cao cả lại toả sáng ở chính cái nơi mà bóng tối và cái ác
Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ
- GV quan sát, gợi mở - HS suy nghĩ
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV gọi Hs trả lời
- HS trình bày, lắng nghe bạn
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức NV6: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu thông điệp
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ - GV chuyển giao nhiệm vụ
Theo bạn, tác giả đã gửi gắm những thông điệp gì qua câu chuyện xin chữ và cho chữ?
- HS tiếp nhận nhiệm vụ
Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ
- GV quan sát, gợi mở - HS suy nghĩ
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV gọi Hs trả lời
- HS trình bày, lắng nghe bạn
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức NV7: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu điểm chung của nhân vật Tử Văn và Huấn Cao Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- GV chuyển giao nhiệm vụ
Nhận xét về một điểm chung mà bạn nhận thấy giữa hai nhân vật Tử Văn (Chuyện chức phán sự đền Tản Viên, Nguyễn Dữ) và Huấn Cao (Chữ người tử tù, Nguyễn Tuân) Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ
- GV quan sát, gợi mở - HS suy nghĩ
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV gọi Hs trả lời
- HS trình bày, lắng nghe bạn
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức
đang ngự trị.
+ Tư thế của người cho chữ, nhận chữ xưa nay chưa từng có:
Người cho chữ Người nhận chữ
Huấn Cao - người nghệ sĩ > < Viên quản ngục: Khúm núm
“Cổ đeo gông…nét chữ”
Có sự đảo lộn vị thế, cái đẹp, cái thiện lên ngôi ngay chính “vương quốc” của cái xấu, cái ác
=> Làm nổi bật hình tượng Huấn Cao, tô đậm sự vươn lên, thắng thế của ánh sáng đối với bóng tối, của cái đẹp đối với cái xấu xa, nhơ bẩn, của cái thiện đối với cái ác.
6. Thông điệp
- Người sáng tạo và cả người thưởng thức cái đẹp không chỉ cần tài hoa mà cần có cả thiên lương và khí phách
- Cái đẹp không bao giờ song hành với thói vụ lợi, sự hèn nhát, không chấp nhận môi trường xấu xa, hỗn độn
- Cái đẹp chân chính có sức mạnh gìn giữ thiên lương, thanh lọc tâm hồn, cải hóa con người, chiến thắng cái xấu, cái ác…và có sức sống mãnh liệt
7. Điểm chung của nhân vật Tử Văn và Huấn Cao
- Tử Văn dám châm lửa đốt đền của tên tướng giặc trừ hại cho dân.
- Huấn Cao khởi nghĩa chống lại triều đình thối nát, suy tàn.
=> Họ đều là những người anh hùng dũng cảm, có thiên lương trong sáng, hiện thân cho nhân cách cao quý của kẻ sĩ – ung dung, bất khuất trước cường quyền; đấu tranh quyết liệt với cái xấu, cái ác, hào hiệp, trọng nghĩa khí,…
NV3: Tổng kết
a) Mục tiêu: Khái quát lại nội dung nghệ thuật của văn bản/ Đánh giá quá trình học tập của học sinh
d) Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS SẢN PHẨM- Y/C CẦN ĐẠT Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- GV chuyển giao nhiệm vụ
+ Theo em, nội dung của văn bản là gì?
+ Nghệ thuật đặc sắc được thể hiện qua văn bản?
- HS tiếp nhận nhiệm vụ.
Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ
- GV quan sát, hướng dẫn - HS suy nghĩ
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
- Gv tổ chức hoạt động, gọi 4-5 học sinh báo cáo sản phẩm
- HS báo cáo sản phẩm, nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ - GV nhận xét, đánh giá, bổ sung, chốt lại kiến thức
III. Tổng kết 1. Nội dung
Nguyễn Tuân đã khắc họa thành công hình tượng Huấn Cao – môt con người tài hoa, có cái tâm trong sáng và khí phách hiên ngang bất khuất. Qua đó nhà văn thể hiện quan niệm về cái đẹp, khẳng định sự bất tử của cái đẹp và bộc lộ thầm kín tấm lòng yêu nước
2. Nghệ thuật
Tình huống truyện độc đáo; nghệ thuật dựng cảnh, khắc họa tính cách nhân vật, tạo không khí cổ kính, trang trọng; trong việc sử dụng thủ pháp đối lập và ngôn ngữ giàu tính tạo hình...
Cách tổng kết 2 PHT số … Những điều em nhận biết và làm
được Những điều em còn băn khoăn
3. Hoạt động 3: Luyện tập
a) Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức đã học.
b) Tổ chức thực hiện:
1 N G U Y Ễ N T U Â N
2 T À I H O A
3 C Á I Đ Ẹ P
4 H I Ê N N G A N G
5 V I Ê N Q U Ả N N G Ụ C
6 L Ã N G M Ạ N
7 T H Ư P H Á P
8 T H Ầ Y T H Ơ L Ạ I
9 T Ì N H H U Ố N G T R U Y Ệ N
10 V A N G B Ó N G M Ộ T T H Ờ I
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS SẢN PHẨM- Y/C CẦN ĐẠT Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- Gv chuyển giao nhiệm vụ:
Cách 1: Gv tổ chức trò chơi Ô chữ bí mật
Dòng 1: Ông là một nhà văn lớn, một nghệ sĩ lớn suốt đời đi tìm cái đẹp?
Dòng 2: Viết chữ nhanh và đẹp là biểu hiện của vẻ đẹp …?
Dòng 3: Điều gì luôn là nguồn cảm hứng sáng tạo bất tận của Nguyễn Tuân?
Dòng 4: Huấn Cao là một anh hùng mang khí phách … ?
Dòng 5: Nhân vật nào sóng đôi cùng vẻ đẹp, khí chất của nhân vật Huấn Cao?
Dòng 6: Sự phi thường trong vẻ đẹp của nhân vật Huấn Cao được xây dựng bằng bút pháp gì?
Dòng 7: Nghệ thuật chơi chữ nho còn được gọi là nghệ thuật gì?
Dòng 8: Là nhân vật phụ, có vai trò cầu nối giữa Huấn Cao và Quản ngục?
Dòng 9: Nguyễn Tuân đã xây dựng được … độc đáo, làm nổi bật tính cách nhân vật?
Dòng 10: “Chữ người tử tù” được in trong tuyển tập truyện ngắn mang tên gì?
Cách 2:
Trắc nghiệm
Câu 1: Trong truyện ngắn Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân, sự kiện nào sau đây trực tiếp dẫn tới sự thay đổi thái độ của Huấn Cao với quản ngục?
A. Quản ngục kể rõ tâm sự của mình với thầy thơ lại.
B. Quản ngục nhận được công văn bắt giải Huấn Cao về kinh chịu án tử hình.